ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଓ ତାଙ୍କର ଅନନ୍ୟ ଶକ୍ତିମାନ୍ୟତା ବିବର୍ଣ୍ତି ହୋଇଛି । ସେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନର ଦାତା, ସମସ୍ତ ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖର ନାଶକ, ଦଶ ରୂପରେ ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିବା, ଅବିଚଳ ଓ ପାତାଳ ଲୋକର ନାୟକ ଭାବେ ବିରାଜିତ । ସେହି ଦଶ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୃଷ, ବୃଷଧର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ମୁହଁ ରଖିଥିବା ଓ ଲୋହିତ ନାମକ ରୁଦ୍ରମାନେ ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ପୁନି, ସେ ଶମ୍ଭୁ, ବିଭୁ, ଗଣନାୟକ, ତ୍ରିନୟନ, ଦେବମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, ସଂହାରକ, ଲୀଳାମୟ, ଲାଭକାରୀ, ସନ୍ଧାନକାରୀ ଓ ବିବେକୀ । ସେ ଭୋକ୍ତା, ମାୟା, କାଳ, ଅଗ୍ନି, ରୁଦ୍ର, ହାଟକ, କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ, ସତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ସପ୍ତମ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପେ ବିରାଜିତ । ଏହି ଆଠ ରୁଦ୍ର, ରୁଦ୍ର ସହିତ, ପାତ୍ରରେ ବିଦ୍ୟମାନ ଅଛନ୍ତି; ଏହା ସହିତ ସେମାନଙ୍କ ନାମ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ । ସେ ଭବ, ଉଦ୍ଭବ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଆଧାର, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ । ସେ ପ୍ରଶଂସିତ, ପୁରାତନ, ଓଁ, ସାକ୍ଷୀ, ରୁଦ୍ରମାନେ ଶେଷ କରିଥିବା, ପତଙ୍ଗ, ଶବ୍ଦ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଶିବ, ସର୍ବ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା, ସର୍ବବ୍ୟାପକ ତଥା ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପାଦକ; ଏହି ଏକୋଇଶ ଚରଣ ଆକାଶକୁ ବ୍ୟାପି, ମନରେ ଗୁପ୍ତ, ତ୍ରିନୟନ ଓ ଦ୍ରୁତ ହୃଦୟ ସହିତ ଅଠ ଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । 'ମ' ଅକ୍ଷର ଏଠି ବୀଜ ରୂପେ ବିବେଚିତ; ନାଡୀମାନେ ଇଡା ଓ ପିଙ୍ଗଳା; ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ, ଘ୍ରାଣ ଓ ସ୍ପର୍ଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଏଠି ଉଲ୍ଲେଖିତ । ପଞ୍ଚ ଗୁଣ ମଧ୍ୟରେ ଘ୍ରାଣ ଗୁଣ ବିଶେଷ ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି; ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱ କୁ ବିଜୁଳି ଚିହ୍ନିତ ହଳଦିଆ ବର୍ଗ ଭାବେ ଦର୍ଶାଯାଇଛି । ଏହାର ବିସ୍ତାର ଶତ କୋଟି ଯୋଜନା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଚୌଦ୍ଦ ଗର୍ଭ ବୁଝିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ପ୍ରଥମ ଗର୍ଭ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ମନୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ; ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ଚତୁଷ୍ପଦ ଓ ସର୍ପ ଚାରିପ୍ରକାର । ପଞ୍ଚମ ହେଉଛି ସ୍ଥାବର ଜନ୍ମ; ଷଷ୍ଠ ଅମାନବ, ଯେଉଁଥିରେ ପିଶାଚ, ରାକ୍ଷସ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ରହିଛନ୍ତି । ଅଷ୍ଟମ ଗର୍ଭକୁ ସାନ୍ତ, ପ୍ରାଣନାଥ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହି ଆଠ ଗର୍ଭ ପୃଥିବୀ ତତ୍ତ୍ୱର କ୍ଷେତ୍ର । ସଂହାର ପ୍ରକୃତି ଓ ବୁଦ୍ଧିରେ, ଭୋଗ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ କାରଣରେ ରହେ; ସମସ୍ତ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥା, ଲୋକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥିତି ମାଧ୍ୟମରେ ଏହା ଚାଲିଥାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ ଶୃଙ୍ଖଳାର ନିବୃତ୍ତିକୁ ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ବିଭିନ୍ନ ମୁଦ୍ରା ଓ ଶ୍ୱାସ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସହିତ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଉପସ୍ଥିତି ପାଇଁ ତିନି ଓ ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ତିନି ହୋମ କରିବା ଉଚିତ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୂଜା ଓ ତୃପ୍ତି କରି, ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୁକ୍ତିକାମୀକୁ ଦୀକ୍ଷା ଦେବା ଉଚିତ । ଏହା ପରେ, କ୍ରିୟା ପ୍ରକ୍ରିୟା ଜାଣିବା ପରେ, ହୃଦୟରେ ରକ୍ଷାଦେବୀ ବାଗୀଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଦରକାର । ବାଗୀଶ୍ୱରୀ ଛଅ ରୂପରେ, ଇଚ୍ଛା, ଜ୍ଞାନ ଓ କ୍ରିୟା ଏକ କାରଣରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ; ଏହିପରି ପୂଜା ଓ ତୃପ୍ତି କରିବା ଉଚିତ । ବାଗୀଶ୍ୱରୀ ସମସ୍ତ ଗର୍ଭର କ୍ଷୁଭିତିର କାରଣ; ଏଠି ହୃଦୟପାତ୍ର ଓ ବୀଜାକ୍ଷର ସହିତ, 'ହୁଁ ଫଟ୍' ଦ୍ୱାରା କ୍ରିୟା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି । ସେଠାରେ, ହୃଦୟକୁ ଆଘାତ କରି, ଦୀକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ରିୟା କୁଶଳତା ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ; ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଚେତନା ଏଠି ଅଗ୍ନିର ତିନ୍ନି ଶିଖା ପରି ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ । ନିବୃତ୍ତିରେ ଅବସ୍ଥିତ, ବନ୍ଧନରେ ବନ୍ଧିତ, ଜେଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଭାଜନ କରି: 'ଓଁ ହାଁ ହୁଁ ହଃ ହୁଁ ଫଟ୍; ଓଁ ହଂ ସ୍ୱାହା,' ଶ୍ୱାସ ଓ ଅନ୍କୁଶ ମୁଦ୍ରା ସହିତ କରିବା ଉଚିତ । ପୁନି, ନିଜ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷଣ କରି, ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକତ୍ର କରିବା ଦରକାର; ପିତାମାତା ଓ ଚେତନାର ଏକତା ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ । ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଶିବର ଧାମକୁ ନେଇଯିବା; ସମସ୍ତ ଗର୍ଭରେ ଏକାସାଥି ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ । ବାଗୀଶ୍ୱରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବାମ ହସ୍ତ ମୁଦ୍ରା ସହିତ 'ଓଁ ହାଁ ହାଁ ହାଁ, ଆତ୍ମକୁ ନମସ୍କାର' ଦେଇ ପୂଜା କରି, ପଞ୍ଚପ୍ରକାର ତୃପ୍ତି କରିବା ଦରକାର । ଅନ୍ୟ ଗର୍ଭମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ହୃଦୟରେ ଶରୀରଶୁଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ; ଏଠି ପୁରୁଷ ଉତ୍ପାଦନ ପାଇଁ କୌଣସି କ୍ରିୟା ନାହିଁ, କାରଣ ଏଠି ନାରୀ ଶରୀର ମଧ୍ୟ ହୋଇପାରେ । ଅଥବା, ଚୁଡ଼ାକର୍ମ କିମ୍ବା ଦିବ୍ୟ ଅଙ୍ଗ ଯଥା ଶିର ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ କରିବା ଉଚିତ, ଦେହୀ ଜନ୍ମରୁ ଦୂରେ । ଏହିପରି, ଶିବାକ୍ଷର ସହିତ ତାଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ଚିନ୍ତନ କରିବା; ଭୋଗକୁ କବଚ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଓ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ରୂପେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ । ମାୟାର ରୂପ, ତାହାର ଅବିଭାଜ୍ୟତା ଓ ଲୟାବସ୍ଥା ଚିନ୍ତନ କରି, ହୃଦୟରେ ଶିବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନାଡୀଶୁଦ୍ଧି ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ବିବେକ କରିବା ଉଚିତ । ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତି, କର୍ମ ଓ ମଳ ଭାବର ବନ୍ଧନ ନିବୃତି ପାଇଁ ଗର୍ଭାଦି ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ହୋମ କ୍ରମିକ ଭାବରେ କରିବା ଦରକାର । ଏହିପରି ହୃଦୟ ଶୁଦ୍ଧି କରି, ଏକ ଶତ ହୋମ କରିବା; ମଳଶକ୍ତି ନିଗ୍ରହ କରି, ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତି ହୁଏ । 'ସ୍ୱାହା' ଅନ୍ତିକ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ତ୍ର ଭାବରେ ନେଇ, ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚ ହୋମ କରିବା; ମାୟାସମାପ୍ତି ବନ୍ଧନ ପାଇଁ ସାତିଥର ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ । ଏବେ, କୃପାଣ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧନ କାଟିବା, ଏହି ମନ୍ତ୍ର: 'ଓଁ ହୁଁ, ନିବୃତ୍ତି ବନ୍ଧନକୁ, ହୁଁ ଫଟ୍' ଦେଇ, ଦୁଇ ହାତ ଓ ବାଣ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବନ୍ଧନ କରିବା । ପରେ, ମୁକ୍ତି ଓ ଚକ୍ରାକାର ଚଳନ କରି, ଘୃତ ଭରା ଅଞ୍ଜଳି ଧରିବା; ସହାୟକ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଦାହ କରି, ମୂଳ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଭସ୍ମ କରିବା । ପଞ୍ଚ ହୋମ ଦେଇ, ବିଧିମାନ ବନ୍ଧନ ନିବୃତି ପାଇଁ 'ଓଁ ହଃ, ଅସ୍ତ୍ରକୁ, ହୁଁ ଫଟ୍' ଦେଇ; ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ହୋମ କରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ ।