ଏହି ପବିତ୍ର କଥାରେ, ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୀକ୍ଷା କ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଆଚାର୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଦୈବୀୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଗଢ଼ିଉଠେ । ପ୍ରଥମେ, ଫଳ ଏକ ପାତ୍ରରେ ରଖି, ତାହାର ମୂଳ ସହିତ ଉତ୍ତରପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଶିବଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ । ପଞ୍ଚଅଂଗ ହାତରେ ଧରି, ଆବାହନ କରି, ଏହାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖାଯାଏ । ଏପରେ, ଦେବଦେବ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତରେ ଆବାହନ କରି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଷ୍ଠାପୂର୍ବକ ନିବାହ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ପରେ, ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରରେ ଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଢାଙ୍କି, ପବିତ୍ର ଯଜ୍ଞସୂତ୍ର ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ । ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି, ଶିବଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ନିୟମ । ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କ୍ରିୟା କରି, ଡମନ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ହାତରେ ଧରି, ଆତ୍ମା ଓ ଶିବ ଜ୍ଞାନ ସହିତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହିପରି, ଚତୁର୍ଥ ଅଞ୍ଜଳି ଦ୍ୱାରା ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରୁ ନାୟକ ମନ୍ତ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି—‘ଓଁ ହୌଁ, ଯଜ୍ଞପତିଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞକୁ ପୂରଣ କର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର’—ଏହିପରି ସମର୍ପିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହି ସମୟରେ, ଯଦି କିଛି ଅଧିକ କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ହେ ପ୍ରଭୁ, ତାହା ସବୁକୁ ପୂରଣ କର, ଏବଂ ମୋର ଯାହା ଅର୍ପଣ, ତାହା ସଫଳ କର ଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ । ଏହା ପରେ, ଈଶ୍ୱର ଶଣ୍ମୁଖଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏବେ ଦୀକ୍ଷା ବିଧି ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ଶୁଣ । ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଅଗ୍ନିରେ, ହୃଦୟରେ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଦୁଇକୁ ଏକତ୍ର କରି, ହୃଦୟର ଭାବରେ ପୂଜା କରି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପରେ, ତାଙ୍କୁ ପଞ୍ଚ ହୋମ ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ଏହା ପରେ, ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଏକ ଫୁଲ ଯାହା ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ, ତାହା ଲାଗି ଦେଇ, ତାହାଠାରେ ଏକ ତାରକା ଭଳି ଚେତନାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହି ଚେତନାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ‘ହୁଁ’ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରସ୍ଥାନ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ନିଷ୍କାସନ କରି, ପୁନଃ ଆକର୍ଷଣ କରି ହୃଦୟରେ ନିବେଶ କରିବା ନିୟମ । ଏହାପରେ, ଭାଷାଦିଶ୍ୱରୀ ମୁଦ୍ରା ଓ ମୂଳ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ତାପରେ, ‘ଓଁ ହାଁ ହାଁ ହାଁ, ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର’—ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଯେବେ ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁ ବିନା ଜ୍ୱଳି, ତେବେ ଆକାଙ୍କ୍ଷିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ଅଗ୍ନି ଧୂଆଁ ଦେଉଛି, ତେବେ ହୋମ ସଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ । ମୃଦୁ, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତୀ ଓ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଶଂସିତ; ଯାହା ଚିଙ୍ଗା ଉପରେ ଫେରାଏ, ଭୂମିକୁ ଛୁଏ, ସେଉଁଠାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନାଯାଏ । ଏପରି ଚିହ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପଣ କରି, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଅପବିତ୍ରତାକୁ ଦହିଦିଅନ୍ତି, କିମ୍ବା ପାପାଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଶୋଷିଦିଅନ୍ତି । ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ଦାନ ଓ ରୁଦ୍ରାଂଶ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବୀଜ ପବିତ୍ର କରି, ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟା କରାଯାଏ । ସୀମାନ୍ତ, ଜନ୍ମ ପରେ, ନାମକରଣ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ହୋମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ, ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ପାଞ୍ଚଶତ ଓ ବୌଷଦ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏକଶତ ହୋମ କରିବା ନିୟମ । ବନ୍ଧନ ଢିଲା ହେବା ଓ ଶକ୍ତି ଉତ୍କର୍ଷିତ ହେବା ସମୟରେ, ଏହି ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟାକୁ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏଠାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ଗୁଣର ପ୍ରକାଶ ହେବାକୁ ପୁତ୍ର କ୍ରିୟା ମନାଯାଏ, ମାୟାମୟ ଆତ୍ମା ଚିତ୍ତର ବିଚାର ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ସୀମାନ୍ତ ବିଧି । ଶିବ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱରେ ପବିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଜନ୍ମ ବିଧି ମନାଯାଏ; ଶିବ ଭାବରେ ଜାଗ୍ରତି ଶିବତ୍ୱ ପାଇଁ ବିଧି ନୁହେଁ । ଲୟ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଅଗ୍ନିର ଚିଙ୍ଗା ଭଳି କରି, ନିଜ ହୃଦୟକମଳରେ ବସାଇଦେବା ଉଚିତ୍ । ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୁଇ ଶିବଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସମତାଭାବ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ । ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି କାରଣର ପରିତ୍ୟାଗ କ୍ରମରେ, ପ୍ରସ୍ଥାନ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଶିବ ସୀମାନ୍ତରେ ନେଇ, ମୂଳ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିବା ନିୟମ । ମନ୍ତ୍ରକୁ ହୃଦୟକମଳରେ ଗୁପ୍ତ କରି, ପ୍ରସ୍ଥାନ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟକମଳର ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶକ୍ତିକୁ ନିବେଶ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଏହା ପରେ ଆଚାର୍ୟ ଶିବ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଉଚିତ୍ ପୂଜା କରି, ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଓ ବ୍ରତ ପାଠ କରାଯାଏ । ଦେବତା କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ପୂର୍ବ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ; ଯାଏଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ରହିଛି, ଶିବ, ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଶିଶୁ, ଅଜ୍ଞ, ବୃଦ୍ଧ, ନାରୀ, ଭୋଗରତ ଓ ଦୁଃଖିତଙ୍କୁ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଦେବା ଉଚିତ୍; ଯେଉଁମାନେ ସମର୍ଥ, ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦେବା ଉଚିତ୍ । ଦେହ ତତ୍ତ୍ୱ, ଜଟା, ଭସ୍ମ, ଦଣ୍ଡ, କୌପୀନ ଓ ନିଗ୍ରହ ଏହି ସବୁକୁ ଆଇଶାନ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର, କିମ୍ବା ହୃଦୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଠିବା ନିୟମ । ‘ସ୍ୱାହା’ ଶବ୍ଦରେ ଶେଷ ଥିବା ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପୂର୍ବର ଭଳି, ପାତ୍ରରେ ରଖି, ନିୟମିତ ହୋମ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ସ୍ଥଣ୍ଡିଳାକୁ ଦେଖାଇବା ଆବଶ୍ୟକ । ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସେହି ଅବଶିଷ୍ଟକୁ ଦେଖି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ପାତ୍ର ତଳେ ରଖି, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମିଳିଲେ ଗୁରୁ ଏହି ଅବଶିଷ୍ଟ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଇଥାନ୍ତି । ଏପରି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୀକ୍ଷା ବ୍ରତରେ ଶିଷ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋମ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ । ପରେ, ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ପୂର୍ବ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଆଚାର୍ୟ ଉପଯୁକ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିବେ, ଦହି, ମାଂସ ଓ ମଦ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବେ । ହାତୀ କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ିବା ଭାବନା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଦେଖିବା, ତେଲ ମାସାଜ ଓ ଦ୍ୱାରା ଅଭାବ ଅଶୁଭ ମନାଯାଏ; ଏପରି ସ୍ୱପ୍ନ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ଉଗ୍ର ହୋମ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ।