ଏକ ପବିତ୍ର କ୍ରମରେ, ଯେଉଁ ଉପାଚାର ଅନୁସାରେ ପୂର୍ବରୁ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଉପବିତ ସହିତ ସମସ୍ତ ନିବେଦିତ ଅଂଶ ଚଣ୍ଡଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ବେଦିରେ ପୂର୍ବ ପ୍ରକ୍ରିୟା ଅନୁଯାୟୀ ଚଣ୍ଡଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହି ବର୍ଷିକ କ୍ରିୟା ଯେଉଁଠି ଅଧିକ କିମ୍ବା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ, ହେ ଚଣ୍ଡ ଦେବ, ତୁମର ଆଜ୍ଞାରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ। ଏପରେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ଏହି ଭାବରେ ଜଣାଇ, ନମସ୍କାର କରି ଓ ସ୍ତୁତି କରି, ଅନୁମତି ନେବା ଉଚିତ। ଶେଷ ଅଂଶ ବିସର୍ଜନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ସ୍ନାନ କରି ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରେ, ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ଦମନକ ଶାଖା ରୋପଣ କ୍ରମ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଯାହା ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ହେଉଛି। ପୂର୍ବକାଳରେ ହରଙ୍କ କ୍ରୋଧରୁ ଭୈରବଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୋଇଥିଲା ଓ ଦେବତାମାନେ ଦମିତ ହୋଇଥିଲେ। ତାପରେ ତ୍ରିପୁରାରିଙ୍କ ଶାପରେ ଦମନକ ଶାଖାକୁ ଗଛ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା, ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ଏହି ଘୋଷଣା ହୋଇଥିଲା ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରିବେ, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ହେବେ। ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଇବେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏହି କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ସପ୍ତମୀ କିମ୍ବା ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତାରିଖରେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞମାନେ ଦମନକ ନେବା ଉଚିତ। ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରି, ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଶବ୍ଦରେ ଗଛକୁ ଉତ୍ଥାପନ କରିବେ—‘ହରଙ୍କ କୃପାରୁ ଜନ୍ମିତ, ଏଠାରେ ବିରାଜ କର।’ ଶିବଙ୍କ କାମନା ଭାବି, ଶିବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଏହାକୁ ଆଣିବା ଦରକାର; ଘରେ ମଧ୍ୟ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ନିୟମାନୁସାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଶଙ୍କର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଦେବତାଙ୍କ ପଶ୍ଚିମେ ମୃତ୍ତିକା ସହିତ ମୂଳ ରଖିବା ଦରକାର। ବାମପଟେ ତଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଫଳ, ଉତ୍ତରେ ଡଣ୍ଡ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଭଙ୍ଗିଥିବା ପତ୍ର, ଓ ପୂର୍ବେ ପୁଷ୍ପ ରଖିବା ଉଚିତ। ଫଳ ପାତ୍ରରେ ଓ ମୂଳ ଶିବଙ୍କୁ ଇଶାନ କୋଣରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଦରକାର। ପଞ୍ଚ ଅଂଶ ହାତରେ ନେଇ, ଆବାହନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପ୍ରଭାତେ ଦେବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆବାହନ କରି, ତପସ୍ୟାର ଫଳ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ଦରକାର। ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ପାତ୍ରରେ ରଖାଯାଇଥିବା ଅବଶିଷ୍ଟ ଢାକିବା, ତାପରେ ଉପବିତ ରଖିବା ଓ ପ୍ରଭାତେ ସ୍ନାନ କରି, ସୁଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ନିତ୍ୟ ଓ ନୈମିତ୍ତିକ କ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ପରେ ଦମନକ ଶାଖା ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଦରକାର; ଅବଶିଷ୍ଟ ହାତରେ ନେଇ, ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ଓ ଶିବଜ୍ଞାନ ସହିତ। ଏହାପରେ, ଚତୁର୍ଥ ମୁଠି ଦ୍ୱାରା, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଏହିପରି ପାଠ କରିବା—‘ଓଁ ହୌଁ, ଯଜ୍ଞେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ଯଜ୍ଞକୁ ପୂରଣ କର, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।’ ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର କୃତ କାର୍ଯ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଅଧିକ କିମ୍ବା କମ୍, ସେଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କର, ଏବଂ ମୋର ନିବେଦନ ପୂରଣ ହେଉ। ଏହାପରେ, ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—“ହେ ଷଣ୍ମୁଖ, ମୁଁ ଦୀକ୍ଷା କ୍ରମ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ଶୁଣ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ମୁଣ୍ଡ ଅଛି ବୋଲି ହୃଦୟରେ ଆବାହନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୁଇଁକୁ ଏକତ୍ର କରି, ହୃଦୟର ଭାବରେ ପୂଜା କରି ତୃପ୍ତ କରିବା ଦରକାର। ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଁ, ପଞ୍ଚ ଅଘ୍ରା ଅର୍ପିତ କରିବା ଉଚିତ। ଶିଶୁଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅସ୍ତ୍ରମନ୍ତ୍ର ଲିପ୍ତ ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରି, ତାହାଁଠାରେ ତାରା ଆକାର ଚେତନାକୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଦରକାର। ଏହାକୁ ଅନ୍ତରେ ନେଇ, ‘ହୁଁ’ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରସ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ବାହାର କରିବା, ଆପ୍ରାଣ କରି ହୃଦୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ପରେ, ଭାଷାଦିଶ୍ୱରୀ ମୁଦ୍ରା ଓ ମୂଳ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ହୃଦୟସଂଯୁକ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରସ୍ୱାସ ଦ୍ୱାରା ତାହାକୁ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଦରକାର। ‘ଓଁ ହାଁ ହାଁ ହାଁ, ଆତ୍ମାକୁ ନମସ୍କାର।’ ଯେତେବେଳେ ଅଗ୍ନି ଧୂମ ବିନା ଜ୍ୱଳିଥାଏ, ଆକାଂକ୍ଷିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଅଘ୍ରା ଦେବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନି ଯଦି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଧୂମାବୃତ, ତେବେ ଅଘ୍ରା ସିଦ୍ଧି ହୁଏନା। ନିର୍ମଳ, ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତି ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଅଗ୍ନି ପ୍ରଶଂସିତ; ଉଲ୍ଲଟା ଶିଖା ଓ ଭୂମିସ୍ପର୍ଶୀ ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟ ପ୍ରଶଂସା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଚିହ୍ନ ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଅଘ୍ରା ଦେଇ, ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ଅପବିତ୍ରତା ଦାହ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ପାପ ଭକ୍ଷଣ ଅଗ୍ନିରେ ତାହାକୁ ଦଗ୍ଧ କରନ୍ତି। ଦ୍ୱିଜତ୍ୱ ପ୍ରଦାନ ଓ ରୁଦ୍ରାଂଶ ଧ୍ୟାନ ପାଇଁ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବୀଜ ଶୁଦ୍ଧି କରି ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ସୀମାନ୍ତ, ଜନ୍ମ ପରେ ଓ ନାମକରଣ ପାଇଁ ଅଘ୍ରା କରିବା ଉଚିତ; ମୂଳ ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚଶତ, ବୌଷଦ ଓ ଅନ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତଶଃ। ଯେତେବେଳେ ବନ୍ଧନ ଶିଥିଳ ଓ ଶକ୍ତି ଉନ୍ନତ, ଏହି ଗର୍ଭାଧାନ କ୍ରିୟାକୁ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ର ନିର୍ମାଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଠାରେ ସ୍ବାଧୀନତାର ଗୁଣ ପ୍ରକାଶ ହେବାକୁ ପୁତ୍ର କ୍ରିୟା ମନାଯାଏ; ମାୟାମୟ ଆତ୍ମାର ବିବେକ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ସୀମାନ୍ତ ବୃଦ୍ଧି କ୍ରିୟା। ଶିବ ଆଦି ତତ୍ତ୍ୱରେ ପବିତ୍ରତା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଜନ୍ମ କ୍ରିୟା; ଶିବ ହେବାର ଜାଗୃତି ଶିବତ୍ୱ ଯୋଗ୍ୟ କ୍ରିୟା ନୁହେଁ। ବିଳୟ ମୁଦ୍ରା ସହିତ, ଆତ୍ମାକୁ ଅଗ୍ନିର ଚିଁହିଁ ମାନେ ଏକ ଚିଁହିଁ ଝାଳ ଚିତ୍କିରେ ନିଜ ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ବସାଇବା ଉଚିତ। ପରେ, କୁମ୍ଭକ ପ୍ରଣାୟାମ କରି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦୁଇଁ ଶିବଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସାମ୍ୟ ଅବସ୍ଥା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଦରକାର। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି କାରଣ ତ୍ୟାଗ କ୍ରମରେ, ପ୍ରସ୍ୱାସ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମାକୁ ଶିବ ଶେଷରେ ନେଇ, ମୂଳ ମୁଦ୍ରାରେ ତାହାକୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ତ୍ର ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ସଂଯୁକ୍ତ କରି, ପ୍ରସ୍ୱାସ ପ୍ରଣାଳି ଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ହୃଦୟପଦ୍ମର ମାଝିରେ ନିକ୍ଷେପ କରିବା ଦରକାର। ଗୁରୁ ଶିବ ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଯଥାଯଥ ପୂଜା କରି, ନିଜକୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ, ବ୍ରତ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ବ୍ୟବହୃତ ନିବେଦନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଅପରାଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶିବ, ଅଗ୍ନି ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପୂଜା ଜୀବନପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କରିବା ଦରକାର।