ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ତୁତି କରାଯାଉଥିଲା—ନୈଋତ୍ୟ, ଜଳର ଅଧିପତି, ଧନର ରକ୍ଷକ ବାୟୁ, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଦିଗର ଆରମ୍ଭରେ ଥିବା ଈଶାନ, ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟକୁ ମୁଁ ଶିର ନମାଏଁ। ପରେ, ନୈଋତ୍ୟ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ହୋମ ଓ ବାହ୍ୟ ନିବେଦନ କାଉଁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପିତ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇ ନିବେଦନର ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ବିଲୀନ କରାଯାଏ। ଏହିପରେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ମୁଁ ଏବେ କପିଳା ଗାଈଙ୍କ ପୂଜା ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି। ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ଗାଈଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ: "ଓଁ କପିଳା, ନନ୍ଦା, ନମସ୍କାର", "ଓଁ କପିଳା, ଭଦ୍ରିକା, ନମସ୍କାର", "ଓଁ କପିଳା, ସୁଶୀଳା, ନମସ୍କାର", "କପିଳା, ସୁରଭି ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ", "ଓଁ କପିଳା, ସୁମନସା, ନମସ୍କାର", "ଓଁ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦାତ୍ରୀ, ନମସ୍କାର"। "ଓ ସୌରଭି, ବିଶ୍ୱର ମାତା, ଦେବତାଙ୍କୁ ଅମୃତ ଦେଇଥିବା, ନିବେଦନ ଗ୍ରହଣ କର, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେ, ମୋର ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ଦେ।" "ତୁମକୁ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ପୂଜିଥିଲେ, ଓ କପିଳା, ମୋର ପାପ ଦୂର କର, ମୋତେ କୃତ ଅପକାର ରୋକ।" "ଗାଈମାନେ ସଦା ମୋ ସାମ୍ନାରେ, ପଛରେ ଓ ମୋ ହୃଦୟରେ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ଗାଈମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସୁଛି। ସେମାନେ ମୋ ଦିଆ ନିବେଦନ ଲୁଚାଇ ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପବିତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେବି। ପୂଜା ପରେ ଗ୍ରନ୍ଥ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମକୁ ଶିର ନମାଇବା ଉଚିତ।" "ମଧ୍ୟାହ୍ନରେ ନ୍ୟାନ କରି ଏଠି ଅଷ୍ଟ ଫୁଲରେ ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦରକାର। ଆସନ, ପ୍ରତିମା ଓ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଫୁଲରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଚୁନା ଲଗାଇଥିବା ଭୋଜନାଳୟରେ ଆଣି, ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରରେ 'ଭୌଷଟ୍' ଶବ୍ଦ ସହିତ ସାତଥର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଦରକାର। ଦର୍ଭା ଓ ଶଂଖ ନେଇ ଜଳ ଛିଟିବା ଓ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।" "ଏହା ପରେ ଅର୍ଧ ଖାଦ୍ୟ କୁ ଚୁଲିକା ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଦରକାର। ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚୁଲିକା ପବିତ୍ର କରି ଅଗ୍ନିକୁ ନିବେଦନ ଦିଅ। ନାଭିଅଗ୍ନି, ପ୍ରସ୍ଥିତ ବାୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନୁକ୍ରମରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ପରେ ଧ୍ୟାନ କର—'ତୁମେ ଶିବଙ୍କ ଅଗ୍ନି', ଏବଂ ଚୁଲିକା ଅଗ୍ନିରେ ରଖ। 'ଓଁ ହାଁ, ଅଗ୍ନିକୁ ନମସ୍କାର; ହାଁ, ସୋମକୁ ନମସ୍କାର।'" "ସୂର୍ଯ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି, ପ୍ରଜାପତି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଓ ବିଶ୍ୱେଦେବମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଅଗ୍ନି ପାଇଁ 'ହାଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୂର୍ବଦିଗରେ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର। ନିବେଦନ 'ସ୍ୱାହା' ସହ ଦେଇ, ଖ୍ୟମା ଚାହିଁ ବିଦାୟ ଦେବା ଉଚିତ।" "ଚୁଲିକାର ଡାହାଣପାଖରେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ପୂଜା କରିବା, ବାମପାଖରେ ଅଧର୍ମ ପାଇଁ ଟଙ୍କା ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ରସ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ବରୁଣ, ଜଳାଗ୍ନିକୁ, ଘର ଦ୍ୱାରରେ ବିଘ୍ନନାଶକୁ, ଚକ୍କିଘରେ ସୁଭଗାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କର।" "ଓଁ, ଉଗ୍ର ଅବସ୍ଥାକୁ ନମସ୍କାର, ପାହାଡ଼ରେ ବସୁଥିବାକୁ ନମସ୍କାର; ଅଠାରେ ପୂଜା କର। ଶକ୍ତିପ୍ରେମୀ, ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନମସ୍କାର; ମୁସଳଘରେ ପୂଜା କର।" "ଝାଡ଼ୁରେ, ଦେବତା ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ, କାମ ପାଇଁ; ଖଟିଆ ଓ ମଝିର ଥାମରେ ସ୍କନ୍ଦ ପାଇଁ ଘର ନିବେଦନ କରି ପୂଜା କର।" "ତା'ପରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ବା ପଦ୍ମପତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ପତ୍ର ଶୋଭିତ ପାତ୍ରରୁ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ, ସିଦ୍ଧ, ପୁତ୍ର—ଏକ ମନ୍ଥନ କରି ମୌନ ରହିବେ।" "ବଟ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ଅର୍କ, ଭଟ, ଭଲ୍ଲାତକ ଗଛରୁ ଦୂରେ ରୁହିବା ଦରକାର। ପୂର୍ବରୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ନେଇ, ପ୍ରାଣବାୟୁ ସହ 'ଓଁ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆଚମନ କରିବେ।" "ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଦହୁଥିବା ଅଗ୍ନିରେ ପାଞ୍ଚଟି 'ସ୍ୱାହା' ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ନିବେଦନ—ନାଗ, କଚ୍ଛପ, କୃକର, ଦେବଦତ୍ତ, ଧନଞ୍ଜୟ—ଏହି ଉପବାୟୁମାନେ ପାଇଁ ଜଳ ଦେଇ ନିବେଦନ କରି, ଶେଷ ଜଳ ପିଇବେ।" "ତୁମେ ଅମୃତ ଆବରଣ, ତେଣୁ ପ୍ରାଣ, ଅପାନ, ସମାନ, ଉଦାନ, ବ୍ୟାନ ପାଇଁ ପ୍ରାଣାହୁତି 'ସ୍ୱାହା' ଦେଇ, ଭୋଜନ ପରେ ଚୁଲିକା କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର। ଏହିପରି ଶରୀରର ଜୀବନବାୟୁ ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଜଡିତ।" ଏହା ପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ—"ମୁଁ ପବିତ୍ର ଉପବୀତ ଧାରଣ ବିଧି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହି ଉପାସନା ଓ ଅନୁଷ୍ଠାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରେ। ଏହା ପ୍ରତିଦିନ ଓ ବିଶେଷ ଅବସରରେ କରିବା ନିୟମ।" "ଆଷାଢ଼ରୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଆରମ୍ଭ କରି, ଶ୍ରାବଣ, ଭାଦ୍ର, ଶୁକ୍ଳ କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ କରିବେ। କିମ୍ବା କାର୍ତ୍ତିକୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେକୌଣସି ତିଥିରେ କରିପାରିବେ—ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମା, ଅମ୍ବିକା, ନାଗ, ସ୍କନ୍ଦ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପାଇଁ।" "ଦୁର୍ଗା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଗୋବିନ୍ଦ, ସ୍ମର, ଶମ୍ଭୁ, ଅମୃତପାନୀ ପାଇଁ—ସୁନା, ଚାଁଦି, ତାମ୍ବା ଓ ଅନ୍ୟ ଧାତୁ ବ୍ୟବହାର କରିବେ।" "କଳିଯୁଗରେ କପାସ, ପଟ, ପଦ୍ମତନ୍ତୁ ଆଦି ଉପବୀତ ହେବ। ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ବ୍ରହ୍ମା, ନାଗ, ଗୁହ, ହରି—ଏହି ନବ ତନ୍ତୁରେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିବେ।" "ଏକ ଶତ ଅଷ୍ଟ (୧୦୮), କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଦ୍ଧ, କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାନାଯାଏ। କିମ୍ବା ଏକାଅଶୀ (୮୧), ତିରିଶି (୩୦), ଅଠ ଯୋଗ କରି, କିମ୍ବା ପଚାଶ (୫୦) ସମାନ ଦୂରତାରେ ଗଠିତ ହେବ।" "ଏହା ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା, କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟ ଚୌଡ଼ା ହେବ; ଲିଙ୍ଗର ମାପ ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ହେବ। ଚତୁର୍ଥ ମାପ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଞ୍ଚ ଛୁଆଁ; ଗଙ୍ଗା ପ୍ରବାହ ଭଲ ଟିଁକା ଓ ଧୋଇଯାଇଥିବା ତନ୍ତୁରେ ହେବ।" "ବାମ ହାତରେ ଗଠି ବନ୍ଧି, ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରିବେ; ଲାଲ୍ ଚନ୍ଦନ, କେଶର, କଷ୍ମୀର, ହଳଦୀ, ପୀତ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଇବେ।" "ଦଶ ଗଠି କଷ୍ମୀର, ହଳଦୀ, କପୂର, ଲାଲ୍ ମାଟି ଆଦିରେ ବନ୍ଧିବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ତନ୍ତୁ ସଂଖ୍ୟା ଅନୁଯାୟୀ।" "ଗଠିର ମଧ୍ୟରେ ଦୂରତା ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହେବା ଦରକାର—ଏକ, ଦୁଇ, କିମ୍ବା ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଳ ଚୌଡ଼ା। ମୂଳ ଧରଣା ପୁରୁଷ, ବୀର, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ 'ଅଜୟ'।" "ଅନ୍ୟଟି 'ଜୟ', ପରେ 'ବିଜୟ', 'ଅଜିତ', 'ସଦାଶିବ', 'ମନୋନ୍ମନୀ', 'ସର୍ବମୁଖୀ'—ଏହି ଶୁଭ ଗଠି ଏହାର ସାଧାରଣ ସଂଖ୍ୟା ଠାରୁ ଅଧିକ।