ଏହି ପବିତ୍ର କାହାଣୀରେ, ଏକ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାସକ ନିଜ କର୍ମକୁ ଶୁଭ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ସେ କୁଶ ଘାସର ଟିପ୍ରେ ଏକ ଛୋଟ ତିଆରିକୁ ଧରି, ‘ସ୍ୱାହା’ ମନ୍ତ୍ର ଓ ମସ୍ତକର ଅଣୁ ସହିତ ଏହାକୁ ପ୍ରଥମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ, ତାପରେ ତୁରନ୍ତ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ରୂପକୁ ଅର୍ପଣ କଲେ। ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଚିନ୍ତନ କରି, ସେ ଏହି ତିଆରିକୁ ନାଭିରେ ଧରି ତାହାକୁ ପ୍ରବାହିତ କଲେ। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଆଙ୍ଗୁଠି ଏବଂ କନ୍ଠିର ଟିପ୍ରେ ଦର୍ଭା ଘାସ ରଖି ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦର୍ଭା ଦୁଇହାତରେ ଧରି, ଅଗ୍ନିକୁ ମୁହଁ କରି, ଶସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପ୍ରବାହ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ହୃଦୟ ଓ ଆତ୍ମାରୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାର ପ୍ରବାହ କରିଥିଲେ। ଏହି ଦର୍ଭା ଘାସକୁ ହୃଦୟର ତାପରେ ଜଳି ଶୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଦର୍ଭା ଦ୍ୱାରା ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶୁଧ କଲେ। ପୁନର୍ବାର ଶସ୍ତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦର୍ଭା ଅଗ୍ନିରେ ଜଳାଇ, ଏକ ଗଠି ଦିଆଁ ଦର୍ଭା ନେଇ ଏହାକୁ ଘୃତରେ ରଖିଲେ। ଘୃତରେ ଦୁଇଟି ପଖ ଏବଂ ଇଡା ଓ ଅନ୍ୟ ତିନି ନାଡୀକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, କ୍ରମିକ ଭାବେ ତିନୋଟି ଘୃତ ଭାଗ ଶ୍ରୁବା ଦ୍ୱାରା ନେଇ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିକୁ ଏକ ଭାଗ ଘୃତ ଅର୍ପଣ କରି, ଅବଶିଷ୍ଟ ଘୃତକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଅର୍ପଣ କଲେ—‘ଓଁ ହାଁ, ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ୱାହା; ଓଁ ହାଁ, ସୋମକୁ ସ୍ୱାହା; ଓଁ ହାଁ, ଅଗ୍ନି ଓ ସୋମକୁ ସ୍ୱାହା।’ ଏହି ମନ୍ତ୍ରମାନେ ଅଗ୍ନିର ତିନି ଚକ୍ଷୁର ଉଦ୍ଘାଟନ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ହେଲା। ଘୃତ ଭରା ଶ୍ରୁବା ଦ୍ୱାରା ଚତୁର୍ଥ ଅଘ୍ରୟା ଦିଆଁ—‘ଓଁ ହାଁ, ଅଗ୍ନି, ସ୍ୱିଷ୍ଟକୃତ ପାଇଁ, ସ୍ୱାହା।’ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ଗାୟ ମୁଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ଜାଗୃତ କଲେ। ତିନି ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଘୃତକୁ ଢାକି, ବାଣର ଅଣୁ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା କଲେ; ହୃଦୟରୁ ଘୃତ ତିଆରି ଛିଟାଇ ଶୁଦ୍ଧି କଲେ। ମୁଁହ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଏକତା କରି—‘ଓଁ ହାଁ, ସଦ୍ୟୋଜାତକୁ ସ୍ୱାହା; ବାମଦେବକୁ ସ୍ୱାହା; ଅଘୋରକୁ ସ୍ୱାହା; ତତ୍ପୁରୁଷକୁ ସ୍ୱାହା; ଈଶାନକୁ ସ୍ୱାହା’—ଏହି ଘୃତ ଅର୍ପଣ ସହିତ ମୁଁହଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତା କଲେ। ପରେ, ସଦ୍ୟୋଜାତ-ବାମଦେବ, ବାମଦେବ-ଅଘୋର, ଅଘୋର-ତତ୍ପୁରୁଷ, ତତ୍ପୁରୁଷ-ଈଶାନ—ଏପରି କ୍ରମରେ ମୁଁହଗୁଡ଼ିକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅଗ୍ନିରୁ ବାୟୁ, ନିରୃତି ଓ ଶିବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ। ଏହି ମୁଁହଗୁଡ଼ିକୁ ଏକତ୍ର କରି, ଶ୍ରୁବା ଦ୍ୱାରା ଘୃତ ଅର୍ପଣ କଲେ—‘ଓଁ ହାଁ, ସଦ୍ୟୋଜାତ, ବାମଦେବ, ଅଘୋର, ତତ୍ପୁରୁଷ, ଈଶାନକୁ ସ୍ୱାହା।’ ଏପରି ଚାହିଦା ମୁଁହରେ ସେମାନଙ୍କର ଏକତା ଏବଂ ରୂପ ନିଷ୍ପାଦିତ ହେଲା। ଅଗ୍ନିକୁ ଈଶାନ ସହିତ ପୂଜା କରି, ଅଷ୍ଟ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ତିନି ଅଘ୍ରୟା ଦେଇ, ଏକାଗ୍ର ଚିତ୍ତରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—‘ତୁମେ ଶିବ, ଅଗ୍ନି, ହବିର ଭୋକ୍ତା।’ ହୃଦୟରେ ପୂଜା କରି ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଅଘ୍ରୟା ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ‘ଵୌଷଟ୍’ ସହିତ ଅର୍ପଣ କଲେ। ଏହା ପରେ, ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଓ ପରିବାର ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ ଓ ପୂଜା କରି, ଅନୁମତି ନେଇ ପୁନଃ ଶିବଙ୍କୁ ଅଘ୍ରୟା ଦେଲେ। ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି ଓ ଶିବଙ୍କ ନାଡୀକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଡ଼ି, ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଓ ତାହାର ଅଂଶ ସହିତ ଦଶମାଂଶ ଅଘ୍ରୟା କଲେ। ଘୃତ, ଦୁଧ, ମଧୁ ପ୍ରତ୍ୟେକର ଏକ କର୍ଷ ମାପ ଅଘ୍ରୟା; ଦହି ପାଇଁ ଶଂଖପୂର୍ଣ୍ଣ, ଖିର ପାଇଁ ପ୍ରସୃତି ମାପ ଦେଲେ। ସମସ୍ତ ଭୋଜ୍ୟ ଓ ଧାନ୍ୟ ପାଇଁ ଏକ ମୁଠି, ମୂଳ ଓ ଫଳ ପାଇଁ ତିନି ଟିଏ ଏହାର ମାପରେ ଅଘ୍ରୟା ଦେଲେ। ପାକା ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ଅର୍ଧ ମୁଁହ ମାପ, ସୁକ୍ଷ୍ମ ପଦାର୍ଥ ପାଇଁ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ, ଇଖ ପାଇଁ ଉପର ଗଠି, ଲତା ପାଇଁ ଦୁଇ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପ ଦେଲେ। ପୁଷ୍ପ ଓ ପତ୍ର ପାଇଁ ଏହାର ମାପରେ, ଶମି କାଠ ପାଇଁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପ, କପୂର, ଚନ୍ଦନ, କୁମ୍କୁମ, କଷ୍କସ୍ ଓ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏକ କଳୟା ମାପରେ ଦେଲେ। ଗୁଗୁଳୁ ପାଇଁ ବେର ମାପରେ, ଶାକ ପାଇଁ ଏକ ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ବୀଜ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ହୋମ କରି, ଶ୍ରୁବାକୁ ଉପରେ ଫୁଲ ରଖି, ବାମ ହାତରେ ଧରି, ପୁନଃ ଦୁଇ ହାତରେ ଶଂଖ ମୁଦ୍ରାରେ ଧରି, ଦେହ ଅର୍ଧ ଉଠାଇ, ପାଦ ମିଳାଇ, ନାଭିରେ ଏହି ମୁଦ୍ରା ରଖି, ଦୃଷ୍ଟି ଶ୍ରୁବା ଟିପ୍ରେ ନିର୍ବିକ୍ଷେପ କଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଦି କାରଣରୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରି, ସୁଷୁମ୍ନା ଦ୍ୱାରା ଡାହାଣ ବକ୍ଷସ୍ଥଳକୁ ନେଇ, ଦୁଇ ମୂଳକୁ ସେଠାରେ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ମୂଳ ମନ୍ତ୍ରକୁ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ‘ଵୌଷଟ୍’ ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିରେ ଏକ ଯବ ମାପ ଘୃତ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପରେ, ଜଳ ଚୁମି, ଚନ୍ଦନ, ପାନ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରି, ଭକ୍ତି ସହିତ ତାହାର ମହିମାକୁ ସମ୍ମାନ କରି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନିକୁ ‘ଫଟ୍’ ଶବ୍ଦ ସହିତ ଅଷ୍ଟ୍ର ମନ୍ତ୍ର ଦେଇ, ନାଶ ମୁଦ୍ରା କରି, କ୍ଷମା ଚାହିଲେ। ହୃଦୟପଦ୍ମରେ ପ୍ରାଣ, ହୃଦୟ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଆତ୍ମା ସହିତ ଦୀପ୍ତିମାନ ଅନ୍ତଃପରିବେଷ୍ଟିତ ଅଗ୍ନିକୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ସମସ୍ତ ଅଘ୍ରୟା ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନେଇ, ଦୁଇଟି ବୃତ୍ତ ତିଆରି କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ତଃ ବାହ୍ୟ ଦୁହିଁଠାରେ ଅର୍ପଣ କଲେ। ପୂର୍ବରେ ରୁଦ୍ରମାନେ, ମାତୃମାନେ, ଦକ୍ଷିଣରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଅଘ୍ରୟା ଦେଲେ; ପଶ୍ଚିମରେ ବରୁଣ ଗଣ, ଉତ୍ତରରେ ଯକ୍ଷ, ଈଶାନ କୋଣରେ ଗ୍ରହ, ଅଗ୍ନିରେ ଅସୁର, ନୈରୃତ୍ୟରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ପାଇଁ ଅଘ୍ରୟା ଦେଲେ। ପଶ୍ଚିମ-ଉତ୍ତର କୋଣରେ ନାଗ, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ନକ୍ଷତ୍ର, ରାଶି ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅଘ୍ରୟା ଦେଲେ। ପଶ୍ଚିମରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଘ୍ରୟା କ୍ଷେତ୍ରପାଳ ପାଇଁ, ବାହ୍ୟ ବୃତ୍ତରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଯମ ପାଇଁ ଅଘ୍ରୟା କଲେ। ନୈରୃତ, ଜଳପତି, ବାୟୁ, ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ, ପୂର୍ବ ଆରମ୍ଭରେ ଈଶାନ, ବ୍ରହ୍ମା ରୂପ ଈଶାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ। ନୈରୃତ, ବିଷ୍ଣୁ ପାଇଁ ଅଘ୍ରୟା, ବାହ୍ୟ ଅଘ୍ରୟା କାଉଆ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ; ଦୁଇ ଅଘ୍ରୟା ମନ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲେ। ପରେ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଅର୍ଘ୍ୟ ପାତ୍ର ଧରି, ଭଲ ଭାବେ ଘେରାଯାଇଥିବା ଅଗ୍ନିଶାଳାକୁ ଯାଇ, ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।