ନାରଦ କହିଲେ— ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଅଙ୍ଗଦ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ କହିଲେ, “ଜନକନନ୍ଦିନୀ ସୀତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଦେଉ, ନହେଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାବଣ, ଯିଏ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ସୁକ ଓ ଦୁର୍ଦ୍ଦମ, ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦଶମୁଖ ମୁଁ କେବଳ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାହେଁ।” ଏହା ଶୁଣି ରାମ ମଙ୍ଗାବିର୍ଦ୍ଧ ମତ୍ସ୍ୟ ସେନା ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଗଲେ। ତାଙ୍କ ସହ ହନୁମାନ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଜାମ୍ବବାନ, ନଳ, ନୀଳ, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦ, ଧୂବ୍ର, ସୁଷେଣ, କେଶରୀ, ଗୟା, ପନସ, ବିନତା, ରମ୍ଭା, ଶରଭ, କଥନା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବାନରମାନେ ଥିଲେ। ଏହା ସହିତ ଗଭାକ୍ଷ, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ଗବୟ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନେକ ବାନର ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ତେଁଠାରେ ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ରାକ୍ଷସମାନେ ତୀର, ଶୂଳ, ଗଦା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରରେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ବାନରମାନେ ତାଙ୍କର ନଖ, ଦାନ୍ତ, ପାହାଡ଼ ଓ ପଥର ଦ୍ୱାରା ରାକ୍ଷସମାନେ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରାକ୍ଷସମାନେଙ୍କ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସେନା ନଶ୍ଟ ହେଲା। ହନୁମାନ ଏକ ପାହାଡ଼ ଶିଖର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷକୁ ହତ୍ୟା କଲେ; ନୀଳ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅକମ୍ପନ ଓ ପ୍ରହସ୍ତକୁ ବଧ କଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତଙ୍କ ତୀରବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଗରୁଡ଼ଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପରେ, ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତାଙ୍କର ତୀରରେ ରାକ୍ଷସ ସେନାକୁ ଦଳିଦେଲେ। ରାମ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୀର ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କୁ ଆହତ କଲେ; ପୀଡିତ ରାବଣ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଜଗାଇଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଜଗି ପରେ ହଜାର ଘଡ଼ି ମଦ୍ୟପାନ କଲେ, ଅନେକ ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ଖାଇ ରାବଣଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୋ ଭାଇ, ତୁମେ ପାପ କରି ସୀତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିଛ; ଏବେ ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଯାଇ ରାମ ଓ ବାନରମାନେକୁ ବଧ କରିବି।” ଏହିପରି କହି, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସମସ୍ତ ବାନରକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କଲେ; ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଧରି ତାଙ୍କ କାନ ଓ ନାକ କାଟିଦେଲେ। ଶିର ଓ ପାଦ କାଟି ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ। ଏହି ସମୟରେ କୁମ୍ଭ, ନିକୁମ୍ଭ ଓ ମକରାକ୍ଷ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ମହୋଦର, ମହାପାର୍ଶ୍ୱ, ମଦୋନ୍ମତ ଓ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଘାସ, ଭାସକର୍ଣ୍ଣ, ବିରୂପାକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଆସିଲେ। ଦେବାନ୍ତକ, ନରାନ୍ତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ତ୍ରିଶିରା ଓ ବିଭିଷଣ ସହ ବାନରମାନେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ରାକ୍ଷସ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ବଧ କରାଗଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ତାଙ୍କ ମାୟାବଳ ଦ୍ୱାରା ରାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ତୀରରେ ବନ୍ଧିଲେ। ନାଗାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ, ପବନପୁତ୍ର ହନୁମାନ ଚିକିତ୍ସାକାରୀ ଔଷଧ ଆଣିଲେ; ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଆଘାତ ମୁକ୍ତ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ ହେଲେ। ହନୁମାନ ଯେଉଁ ପାହାଡ଼ରେ ଔଷଧ ଥିଲା, ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଉଠାଇ ଆଣିଲେ; ଏଠାରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ନିକୁମ୍ଭିଳାରେ ବଳିଦାନ କରୁଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ତୀର ଦ୍ୱାରା ଶୂରବୀର ଇନ୍ଦ୍ରଜିତକୁ ବଧ କଲେ; ଏହା ଦେଖି ଶୋକାକୁଳ ରାବଣ ସୀତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ଅବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଧା ପାଇଁ, ରାବଣ ସେନା ଓ ରଥ ସହ ଯୁଦ୍ଧକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ; ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମାତଳି ରାମଙ୍କୁ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆଣିଦେଲେ। ରାମ ଓ ରାବଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁନି ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା; ରାବଣ ବାନରମାନେକୁ ବଧ କଲେ, ମାରୁତି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରାବଣ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ରାମ ମେଘମାଳା ଭଳି ଅସ୍ତ୍ରବର୍ଷା କଲେ; ରାବଣଙ୍କ ପତାକା, ରଥ, ଘୋଡ଼ା, ସାରଥିକୁ କାଟିଦେଲେ। ଅସ୍ତ୍ର, ଧନୁଷ, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଉଠିଗଲା; ରାମ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ରାବଣଙ୍କ ହୃଦୟ ବିଦ୍ଧ କଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବିଛିନ୍ନ ହେଲା। ରାବଣ ପଡ଼ିବା ସହ ବଦଳି ଦେଉଥିବା ଦୈତ୍ୟସ୍ତ୍ରୀମାନେ କାନ୍ଦିଲେ; ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବିଭୀଷଣ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ। ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ରାମ ସୀତାଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସୀତା ଅଗ୍ନି ପରୀକ୍ଷା ଦେଇ ଶୁଦ୍ଧ ସିଦ୍ଧ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦଶରଥ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା ହେଲା; ଇନ୍ଦ୍ର ଅମୃତ ବର୍ଷା କରି ବାନରମାନେକୁ ପୁନଃଜୀବନ ଦେଲେ। ରାମଙ୍କ ଆଦର ଲାଭ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଦେଖି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ; ରାମ ବାନରମାନେକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଲଙ୍କା ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ। ସୀତା ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ବିମାନରେ ବସି, ଆସିଥିବା ପଥରେ ପଛକୁ ଫେରି, ସୀତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ଗମ ଅରଣ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ। ଭୃଗୁବର୍ଗ ଭରଦ୍ୱାଜଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ନନ୍ଦିଗ୍ରାମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଭରତଙ୍କ ଆଗ୍ରହରେ ଅୟୋଧ୍ୟାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଓ ସିଂହାସନ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ବସିଷ୍ଠ, କୌଶଲ୍ୟା, କୈକେୟୀ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ରାମ ରାଜ୍ୟ ପୁନଃଲାଭ କରି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ। ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମା ଭାବେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ; ସମସ୍ତ ଦାନ ଦେଇ, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ସ୍ନେହରେ ରଖି, ଧର୍ମ ଓ କାମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି, ଦୁଷ୍ଟମାନେକୁ ଦମନ କଲେ; ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୃଥିବୀ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲା, ଭୂମିରେ ସମୃଦ୍ଧି ବଢ଼ିଲା। ନାରଦ କହିଲେ— ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରି ରାଘବଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ଆସିଲେ; ତୁମେ ଧନ୍ୟ ଓ ବିଜୟୀ, କାରଣ ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ବଧ ହୋଇଛି। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ନୈକଷୀ ଦ୍ୱାରା ବିଶ୍ରବାସଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ପୁଷ୍ପୋତ୍କଟା ପ୍ରଥମ ସ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ ଓ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର କୁବେର ଧନର ଦେବତା ହେଲେ। ନୈକଷୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦୁଇଟି ହାତ ଓ ଦଶଟି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ରାବଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯିଏ ତପସ୍ୟା ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦେଇଥିବା ବର ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନେକୁ ଜିତିଲେ। କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ସଦା ନିଦ୍ରାସିନ୍ନ ଥିଲେ, ବିଭୀଷଣ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ; ତାଙ୍କ ଭଉଣୀ ଶୂର୍ପଣଖା ଓ ରାବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ମେଘନାଦ। ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ରାବଣଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ; ତୁମେ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦେବମାନେର କ୍ଷେମ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ।