ଏହି ପବିତ୍ର କାର୍ଯ୍ୟରେ, ଆଚାର୍ୟ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭିତର ଓ ବାହାରୁ ସଫା କରି, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧ କରିଥାନ୍ତି। ତାପରେ ଦର୍ଭା ଗଛର ଜଳ ଓ ପବିତ୍ର ନଦୀର ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ ଏହାକୁ ଅଧିକ ପବିତ୍ର କରିଥାନ୍ତି। ବଳିଦାନ ପାଇଁ, ସେ ଚାରିପାଖରେ ଅର୍ଧ ହସ୍ତ ପରିମାଣର, ବର୍ଗାକାର ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ବାଳୁକା ମଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି। ଏହି ମଞ୍ଚ ଉପରେ, ଅଷ୍ଟଦିଗ୍ବିଭାଗରେ ଉପଯୁକ୍ତ ଭାବରେ ଘଡ଼ିଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନା କରି, ‘ପୂର୍ବ’ ଆରମ୍ଭ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଅଗ୍ନିକୁ ଆନି ରଖିଥାନ୍ତି। ‘ତ୍ୱମଗ୍ନେ ଦ୍ୟୁଭିଃ’ ଏହି ଗାୟତ୍ରୀ ଛନ୍ଦରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେ ଆହୁତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଏବଂ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକଶତ ଆଠ ଥର ଘୃତ ଆହୁତି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ଆମ୍ବ ଶାଖା ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଏକଶତ ମନ୍ତ୍ର ପଠି, ଦେବତାଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଛିଟି ଦେଇ, ‘ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ତେ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ‘ଉଠ, ବାଣୀର ନାଥ’ କହି, ‘ତଦ୍ ବିଷ୍ଣୋଃ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ମନ୍ଦିର ଦିଗରେ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି। ହରିଙ୍କୁ ପାଳଙ୍କୀରେ ବସାଇ, ସଙ୍ଗୀତ, ବେଦଉଚ୍ଚାରଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶବ୍ଦର ସାଥିରେ ସହର ଚାରିପାଖ ଘୁଞ୍ଚାଇ, ଶେଷରେ ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାରରେ ବସାଯାଉଛନ୍ତି। ନାରୀମାନେ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମିଶି, ଅଷ୍ଟମଙ୍ଗଳ ଘଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଯାଉଛି; ତା’ପରେ ଚନ୍ଦନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି, ଗୁରୁ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ଏହା ପରେ, ‘ଅତୋ ଦେୱେ’ କହି, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅଷ୍ଟପ୍ରକାର ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇଥାନ୍ତି; ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ‘ଦେଵସ୍ୟ ତ୍ୱା’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ପୀଠରେ ବସାଯାଉଛି। ‘ଓଁ, ତ୍ରିବିକ୍ରମକୁ ନମସ୍କାର’ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବିଦ୍ୱାନ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୀଠରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସାଇଥାନ୍ତି। ‘ଧ୍ରୁବା ଦ୍ୟୌଃ’ ଓ ‘ବିଶ୍ୱତଶ୍ ଚକ୍ଷୁଃ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସ୍ନାନ ଓ ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଜଳରେ ଶୁଧ୍ଧି କରାଯାଉଛି। ପୂଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଓ ପରିକର ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଛନ୍ତି; ନିଜକୁ ହରି ଭାବି ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପୃଥିବୀକୁ ତାଙ୍କର ଆସନ ଭାବରେ ଦେଖନ୍ତି। ସେ ଏହି ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ ଦୀପ୍ତିମୟ ଅଣୁମୟ ଦେହ କଳ୍ପନା କରି, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ଜୀବନ୍ତତା ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଚେତନା ଶୁଦ୍ଧ ଆନନ୍ଦରୂପ, ସ୍ୱପ୍ନ ଓ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରୁ ମୁକ୍ତ, ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ପ୍ରାଣ ଓ ଅହଂକାର ରହିତ। ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଗୋଟିଏ ତୂଳିକା ଶସ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତ ହୃଦୟରେ ବିରାଜିତ, ହୃଦୟରୁ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି—‘ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଏଠାରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ବସ’ ବୋଲି ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଯାଉଛି। ଏହି ପ୍ରତିମାକୁ ଚେତନା ଦେଉଛନ୍ତି; ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ବ୍ରହ୍ମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ। ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦିଅ। ଏହି ପ୍ରକାଶ, ଜ୍ଞାନ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ଦ୍ୱିତୀୟ ନାହିଁ—ପ୍ରାଣପ୍ରତିଷ୍ଠା ପରେ ପ୍ରଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଉପଦେଶ ଦିଅ। ‘ସମୀପନ’ ନାମକ ଅଞ୍ଜଳିରେ ହୃଦୟ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ପୁରୁଷ ସୂକ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରି ଏହି ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି—‘ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ତୃପ୍ତି ଓ ସମୃଦ୍ଧିର ଉତ୍ସ, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୁଦ୍ଧିର ସ୍ୱରୂପ, ବ୍ରହ୍ମର ତେଜସ୍ୱୀ ପଥିକ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର’। ‘ଗୁଣାତୀତ ଦେହ, ପରମ ପୁରୁଷ, ମହାତ୍ମା, ଅବିନାଶୀ, ପୁରାତନ ବିଷ୍ଣୁ, ଏଠାରେ ବିରାଜିବା’ ବୋଲି ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଜ୍ଞାନମୟ ଦେହ ଏହି ଦେହରେ ଏକତ୍ୱରେ ବିଲୀନ ହୋଇ ଜାଗ୍ରତ ହେଉ। ଆତ୍ମା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ସମସ୍ତ ପରିକରଙ୍କୁ ନାମାନୁସାରେ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ର-ଶସ୍ତ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି। ଶୁଭ ଯାତ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରମ ଅନୁସାରେ ଜାଣିବାକୁ ଯେ, ହରି ଏଠାରେ ବିରାଜିତ, ପ୍ରଣାମ କରି, ସ୍ତୁତି ଓ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗୁରୁ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱାରରେ ଥିବା ଚଣ୍ଡ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡଙ୍କୁ ବାହାରେ ଯାଇ ପୂଜା କରାଯିବ; ଅଗ୍ନିମଞ୍ଚ ପହଞ୍ଚି ଗରୁଡ଼ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ ଓ ପୂଜା କରିବେ। ଦିଗ୍ପାଳମାନେ ଓ ଦିଗ୍ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ଥାପନ ଓ ପୂଜା କରି, ବିଶ୍ୱକ୍ଷେଣଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରି, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଆଦି ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପରିକର ଓ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ଅହୁତି ଦିଅ; ଗୁରୁଙ୍କୁ ଗ୍ରାମରୁ ମାନ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି ଦାନ କରନ୍ତି। ଯଞ୍ଜରେ ବ୍ୟବହୃତ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ଦିଅ; ଗୁରୁଦକ୍ଷିଣାର ଅର୍ଧ ଅଫିସିଏଟିଂ ପୁରୋହିତଙ୍କୁ ଦିଅ। ଅନ୍ୟମାନେଁକୁ ମାନ୍ୟ ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଁକୁ ଭୋଜନ କରାଅ; ଶେଷରେ, ବୈଷ୍ଣବ ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଅସୀମ ଫଳ ଯଜ୍ଞକାରୀଙ୍କୁ ଦିଅ। ସ୍ଥାପକ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ନେଇବେ; ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ସାଧାରଣ, କେବଳ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଭିନ୍ନ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କ୍ରମ ଏକାକାର। ପ୍ରଭୁ କହିଛନ୍ତି—“ମୁଁ ଏବେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେଁକର ସ୍ଥାପନ ପ୍ରକ୍ରିୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି; ପ୍ରଥମେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଦେବୀମାନେଁକର ସ୍ଥାପନ କଥା। ପୂର୍ବପରି ମଣ୍ଡପ, ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି, ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳାସନରେ ବସାଇ, ଅଷ୍ଟଘଡ଼ି ସ୍ଥାପନ କରିବେ। ଘୃତ ଓ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କରି, ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସ୍ନାନ କରାଅ; ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣା, ମୃଗନୟନା ଶ୍ରୀଙ୍କୁ ନୟନ ଉଦ୍ଘାଟନ କରାଅ। ‘ଏଠାକୁ ଆସ’ ବୋଲି ତିନି ପ୍ରକାର ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଅ; ‘ଅଶ୍ୱପୂର୍ବ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବପରି ଘଡ଼ି ଦ୍ୱାରା ଅଭିଷେକ କର। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ‘କାମୋସ୍ମି’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ପଶ୍ଚିମରୁ ଅଭିଷେକ; ଉତ୍ତର ଦିଗରୁ ‘ଚନ୍ଦ୍ରଂ ପ୍ରଭାସାମ୍’ ଓ ‘ତ୍ୟାବର୍ଣ୍ଣ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କର। ଆଗ୍ନେୟରୁ ‘ଉପୈତୁ ମେ’, ନୈୃତ୍ୟରୁ ‘କ୍ଷୁତ୍ପିପାସେ’; ବାୟୁବ୍ୟରୁ ‘ଗନ୍ଧଦ୍ୱାରେ’ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନୋଭିଲାଷିତ ଦେହ ତିଆରି କର।