ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ପୂଜାରୀ ନିଜ ଶରୀରରେ ଦେବତାଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱ ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରିବାରେ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେ ପ୍ରଥମେ ନାକରେ 'ଖ' ଅକ୍ଷରକୁ, ଯାହା ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରତିକ, ବସାଇଲେ। ଶିରରେ 'କ' ଅକ୍ଷରକୁ, ଯାହା ଆକାଶ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରତିକ, ସ୍ଥାପନ କଲେ। ତା'ପରେ ହୃଦୟର କମଳରେ 'ୟ' ଅକ୍ଷର, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରେ, ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ଏହି ହୃଦୟରୁ ସେପ୍ଟି ଦୁଇ ହଜାର ନାଡି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ହୃଦୟରେ ଏହି 'ମ' ଅକ୍ଷରକୁ ଶୋଡ଼ଶ କଳା ସହିତ ବସାଇ, ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ନିର ଚକ୍ର ବିନ୍ଦୁ କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ। ଏଠି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, 'ହ' ଅକ୍ଷରକୁ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବସାଇଲେ—"ଓଁ ଆଁ, ପରମତତ୍ତ୍ୱର ଉପରେ ନମସ୍କାର; ଆଁ, ପୁରୁଷତତ୍ତ୍ୱର ଉପରେ ନମସ୍କାର।" "ଓଁ ବାଁ, ମନର ନିବୃତ୍ତିର ଉପରେ; ଓଁ ବା, ସମସ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱର ଉପରେ।" ଏହି ପାଞ୍ଚଶକ୍ତି ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଇଥିଲା। ପ୍ରଥମ ଶକ୍ତି ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଶକ୍ତି ବସିବା, ତୃତୀୟ ଶକ୍ତି ଶୋଇବା, ଚତୁର୍ଥ ଶକ୍ତି ପାନ କରିବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ। ଗ୍ରତ୍ୟର୍ଚା ଉତ୍ସବର ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ, ପାଞ୍ଚ ଉପନିଷଦ୍ ଉଚ୍ଚାରଣ କରାଯାଏ। ମଧ୍ୟରେ 'ହୁଁ' ଅକ୍ଷରକୁ ବସାଇ, ହରିଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ରମୟ ରୂପରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଯେଉଁଠି ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ, ସେଉଁଠି ମୂଳମନ୍ତ୍ର "ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ" ବସାଇବା ଆବଶ୍ୟକ। ଶିର, ନାକ, ଫୋରହେଡ୍, ମୁଁହ, କଣ୍ଠ, ହୃଦୟରେ କ୍ରମିକ ଭାବେ ବିଭିନ୍ନ ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ବସାଇବା ନିୟମ ଅଛି—ଶିରରେ କେଶବ; ମୁଁହରେ ନାରାୟଣ; କଣ୍ଠରେ ମାଧବ; ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋବିନ୍ଦ; ହୃଦୟରେ ବିଷ୍ଣୁ; ପିଠରେ ମଧୁସୂଦନ; ଉଦରରେ ବାମନ; କମରେ ତ୍ରିବିକ୍ରମ; ଜଙ୍ଘାରେ ଶ୍ରୀଧର; ଦାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ହୃଷୀକେଶ; ଗୋଡ଼ର ଡିଠିରେ ପଦ୍ମନାଭ; ଚରଣରେ ଦାମୋଦର। ଏହି ହୃଦୟ ଆଦି ଛଉ ଅଙ୍ଗରେ ଏହି ବିଷ୍ଣୁ ନାମ ବସାଇବା ପ୍ରଥା ଅଛି। ଏହା ଆଦି ରୂପ ପୂଜାର ସାଧାରଣ ବିଧି, କିମ୍ବା ଯେଉଁ ଦେବତାର ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରାଯିବା, ସେଉଁଠି ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଏହି ଚେତନା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଦେବତାର ନାମର ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷରକୁ ଦ୍ୱାଦଶ ସ୍ୱର ସହିତ ବିଭଜନ କରି, ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ବ୍ୟବସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବତା ଯେପରି, ଶରୀରରେ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ବସାଇ, କମଳ ଚକ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଗନ୍ଧ ଦିଅ, ଫୁଲ ଦିଅ, ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦିଅ। ଏହାପରେ, ଆସନ, ଅଙ୍ଗ, ପାର୍ଷ୍ୱଦେବତା ଧ୍ୟାନ କରି, ଦ୍ୱାଦଶ-ଖୁଟି ଶୁଭ ଚକ୍ରକୁ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ନାଭି ଚକ୍ର, ଦୁଇ ଧାଡ଼ି, ଖୁଟି ସହିତ ଏହି ଚକ୍ରକୁ ପଛ ଦିଗରେ ମୂଳତତ୍ତ୍ୱ ବସାଇବା ଉଚିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ରଶିମାନଙ୍କର ଶିରାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାଗରେ ପୂଜା କରିବା, ଏଠି ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଶୋଡ଼ଶ କଳା ସହିତ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରୁ ନାଭିରେ ତ୍ରିଗୁଣ ଶକ୍ତି ଧ୍ୟାନ କରି, ଦ୍ୱାଦଶ ପତ୍ର କମଳର ମଧ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷ ଶକ୍ତି ଧ୍ୟାନ କରି, ପ୍ରତିମାରେ ହରିଙ୍କୁ ବସାଇ, ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଆଦି ସହିତ, ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ଅଞ୍ଚଳ କ୍ରମରେ, ଦ୍ୱାଦଶ ସଂସ୍କୃତ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କେଶବ ଆଦିକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶ-ଖୁଟି ଚକ୍ରରେ ଦିଗପାଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜି, ପ୍ରତିମାକୁ ଗନ୍ଧ ଫୁଲ ଆଦି ସହିତ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପୌରୁଷ ଷ୍ଟୋତ୍ର ଏବଂ ଶ୍ରୀଷ୍ଟୋତ୍ର ସହିତ ପାଦପୀଠ ପୂଜା, ମୂଳରୁ କ୍ରମିକ ଭାବେ ପଞ୍ଚ ବିଧିରେ ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ। ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଅନ୍ନ, ଶାନ୍ତିଜଳ ଆଦି ଅର୍ପଣ କରି, ପ୍ରତିମାର ଶିରାରେ ଶାନ୍ତିଜଳ ଛିଟି, ଅଗ୍ନି ଆଣିବା ଉଚିତ। ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ଦକ୍ଷିଣ ଶାଳାରୁ "ଅଗ୍ନି ଅର୍ପଣ କରାଯାଇଛି" ବୋଲି ଆଣି, ପୂର୍ବରୁ ଅଲ୍ତାରରୁ "ଅମେଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି" ବୋଲି ଆଣିବା ଉଚିତ। ଉତ୍ତର ଦିଗରେ "ଅମେଁ ଅଗ୍ନିକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଛି" ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିବାରେ "ତୁମେ, ଅଗ୍ନି, ଅଗ୍ନି ନାମରେ ପରିଚିତ" ବୋଲି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଲ୍ତାରରେ ଏକ ହଜାର ଆଠ ପାଳାଶ କାଠି ଦେବା ଏବଂ ଚାଉଳ ଆଦି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାନ୍ୟ ବେଦମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଭ୍ୟାହୃତି ଏବଂ ମୂଳମନ୍ତ୍ର ସହିତ ତିଲ ମିଶିତ ଘିଅ ଅର୍ପଣ କରି, ତିନି ପ୍ରକାର ମିଠା ଦ୍ରବ୍ୟ ସହିତ ଶାନ୍ତି ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାଦଶ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପାଦ, ନାଭି, ହୃଦୟ, ଶିର ଛୁଇଁବା, ଘିଅ, ଦହି, ଦୂଧ ଅର୍ପଣ କରି, ଶିର ଛୁଇଁବା ଉଚିତ। ଶିର, ନାଭି, ପାଦ ଛୁଇଁ ଚାରି ନଦୀ—ଗଙ୍ଗା, ଯମୁନା, ଗୋଦାବରୀ, ସରସ୍ୱତୀ—ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ବିଷ୍ଣୁ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଅର୍ପଣ, ପକା ଚାଉଳ ଗାୟତ୍ରୀ ସହିତ ଅର୍ପଣ, ବଳି ଦିଅ, ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ ଦିଅ। ଦିଗପାଳମାନଙ୍କର ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସୁନା ଏବଂ ଗାଈ ଦିଅ, ଦିଗପାଳଙ୍କୁ ବଳି ଦେଇ ରାତି ଜାଗିବା ଉଚିତ। 'ବ୍ରହ୍ମଗୀତ' ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୀତ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ସମସ୍ତ ଅଂଶକୁ ପବିତ୍ର କରାଯାଏ। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—ପାଦପୀଠ ସ୍ଥାପନ ପାଇଁ ଗର୍ଭଗୃହକୁ ସାତ ଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରିବା ଉଚିତ; ବ୍ରହ୍ମା ଭାଗରେ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବ, ମାନବ କିମ୍ବା ପିଶାଚ ଭାଗରେ ପ୍ରତିମା ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମା ଭାଗକୁ ଛାଡ଼ି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପାଦପୀଠକୁ ଦେବ ଏବଂ ମାନବ ଭାଗରେ ସାବଧାନତାରେ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ; ନପୁଂସକ ପାଷାଣ ଥିଲେ ମଣିର ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ନରସିଂହ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଅର୍ପଣ କରି, ମଣି, ଚାଉଳ, ସୂତ, ତିନି ଧାତୁ, ଲୋହା ଆଦି ଏବଂ ଚନ୍ଦନ ଆଦି ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂର୍ବ ଦିଗରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ନଉ ଗଡ଼ିରେ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବସାଇ, ମଧ୍ୟରେ ଚାହିଁଲେ ଏହି ଦ୍ରବ୍ୟ ବସାଇ, ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଗଡ଼ିକୁ ଗୁଗୁଲୁ ଦ୍ୱାରା ଉପରେ ଢାକିବା ଉଚିତ।