ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ସୂର୍ୟସଦୃଶ ଆକୃତିକୁ ଅଲଗା କରି, ଏବେ ଛଅଟି ଅଂଶ ତିଆରି କରିବାକୁ ହେବ। ପ୍ରଥମେ ମୁଣ୍ଡର ଉଚ୍ଚତା, ତାପରେ କପାଳ ଓ ନାକ ତିଆରି କରାଯିବା ଉଚିତ। ମୁହଁ, ଠୋଡ଼ ଓ ଗଳା ତିଆରି କରିବା ସହିତ, ବାହୁ ଓ ଆଖି ପାଇଁ ଅଂଶ ଦିଆଯିବ। ହାତଗୁଡ଼ିକୁ କୁଡ଼ ମୁଞ୍ଚିପରି ଆକୃତି ଦିଆଯିବା ଦରକାର, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ମୂର୍ତ୍ତିର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ହେବ। ମୁହଁର ପ୍ରସ୍ଥ ଏକ-ଅଷ୍ଟମାଂଶ ହେବା ଉଚିତ। ଚାରିମୁହଁ ବିଷୟରେ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁହିଲି, ଏବେ ତିନିମୁହଁ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ତିନିମୁହଁ ମୂର୍ତ୍ତି ପାଇଁ କାନ ଓ ପାଦ ଅଧିକ ପ୍ରମୁଖ ହେବା ଦରକାର। କପାଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ସ୍ପଷ୍ଟ କରିବା ସହିତ, ଦୁଇଟି ବାହୁ ଚାରି ଅଂଶରେ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର, ପଞ୍ଚମ ଅଂଶ ରହିବ ନାହିଁ। ମୁହଁର ଉଦ୍ଭବ ଏକ-ଅଷ୍ଟମାଂଶ ପ୍ରସ୍ଥରେ ହେବ, ଏହିପରି ଏକମୁହଁ ମୂର୍ତ୍ତି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ମୃଦୁ ନୟନ ସହିତ ତିଆରି କରିବା ଦରକାର। କପାଳ, ନାକ, ମୁଁହଁ ଓ ଗଳା ତିଆରି କରିବା ସହିତ, ବାହୁ ପଞ୍ଚମ ଅଂଶରେ ହେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ବାହୁ ନଥିଲେ ରହିବ ନାହିଁ। ମୁହଁର ଉଦ୍ଭବ ଏଠାରେ ଏକ-ଷଷ୍ଠମାଂଶ ପ୍ରସ୍ଥରେ ହେବା ଉଚିତ। ସମସ୍ତ ମୁହଁ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ପାଇଁ ଟିନ୍ କିମ୍ବା କୁକୁଡ଼ ଆକୃତି ପ୍ରସ୍ତାବିତ। ଏବେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ମୂର୍ତ୍ତିର ପୀଠିକା ବିଷୟରେ କୁହିବି। ଏହାର ଲମ୍ବ ମୂର୍ତ୍ତି ସମାନ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ହେବ। ଉଚ୍ଚତା ଅର୍ଧାଂଶ କିମ୍ବା ବହୁତ ଚଉଡ଼ା ହେଲେ ତୃତୀୟାଂଶ ହେବ, ତଳ ଶୂତ୍ର ତୃତୀୟାଂଶରେ ହେବ। ଖୋଲ ଉତ୍ତରାଭିମୁଖ ହେବା ସହିତ ମାପିବା ଦରକାର, ନାଳି ପାଇଁ ଚାନେଲ ଚଉଡ଼ିର ଚତୁର୍ଥାଂଶରେ ହେବ। ଆଧାରର ପ୍ରସ୍ଥ ସମାନ ଓ ବିସ୍ତାର ତାହାର ଅର୍ଧାଂଶ ହେବା ଦରକାର, ଜଳ ନାଳି ବିସ୍ତାରର ଏକ-ତୃତୀୟାଂଶ ହେବ। ପୂର୍ବପରି ପ୍ରସ୍ଥାର ଷୋଳ ଅଂଶ ମାପରେ ଉତ୍ତରାଂଶ ତିଆରି, ତଳ ଛଅ ଅଂଶ, ଗଳା ଦୁଇ ଅଂଶ, କଣ୍ଠ ତିନି ଅଂଶ ହେବ। ଅନ୍ୟ ଅଂଶଗୁଡ଼ିକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ତିଆରିବା ଦରକାର, ଆଧାର ଓ ନିଷ୍କାସନ ସହିତ। ଏହି ବନ୍ଧ ଓ ପୀଠିକା ସମସ୍ତ ଦେବମୂର୍ତ୍ତିରେ ସାଧାରଣ। ମୂର୍ତ୍ତି ଦ୍ୱାର ଦେଉଳ ଦ୍ୱାର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଭା ହସ୍ତୀ ଓ ବ୍ୟାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ପୀଠିକା ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ହେବା ଦରକାର, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମାପ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବୀଙ୍କ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ମାପ ଅନୁସରିତ ହେବ। ଏବେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ, "ପଞ୍ଚବିଧ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବିଷୟରେ କୁହିବି। ମୂର୍ତ୍ତି ନିଜେ ବ୍ୟକ୍ତି, ପୀଠିକା ପ୍ରକୃତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଧାର, ଯୋଗ ଦୁଇଟିର ସଂଯୋଗ। ଏହିପରି, ଯେଉଁମାନେ ଫଳକାମନା କରନ୍ତି ସେମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ପୂର୍ବରେ ଗର୍ଭସୂତ୍ର ଆକିବେ। ଆଠ, ଷୋଳ, କିମ୍ବା ବିଶ୍ ମାପରେ ମଣ୍ଡପ ଓ ତଳ ଅଂଶ ତିଆରିବା ଦରକାର, ଅଭିଷେକ, କଳଶ, ଓ ଅର୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ। ବେଦି ତିନି ଅଂଶ ଓ ଅର୍ଧ ଅଂଶରେ ଶୋଭାପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ, ଜଳକୁମ୍ଭ, ଘଟ, ଛତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଆଳଙ୍କାର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଛିଟି ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ କରିବେ, ଶୋଭିତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନ କରି ନିଜ ସ୍ୱୟଂକୁ ପୂଜିବେ। ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ବାହୁବଳୟ ଦେଇ, ଯେଉଁମାନେ ମୂର୍ତ୍ତି ବହନ କରିବେ ସେମାନେ ବୃତ୍ତ, ଅର୍ଧବୃତ୍ତ, ବୃତ୍ତାକାର ଓ ପଦ୍ମାକାର ବନ୍ଧରେ ସ୍ଥାପିତ ହେବେ। ପୂର୍ବରେ ଦ୍ୱାର ପାଇଁ ପିପଳ, ଉଦୁମ୍ବର, ବଟ ଗଛ ବ୍ୟବହୃତ ହେବ। ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ପ୍ରଥମେ ରଖିବା ଦରକାର, ସୁଭଦ୍ର ଓ ଅଣ୍ଡକ ଦ୍ୱାର ପାଇଁ, ସୁକର୍ମାନ୍ ଓ ସୁହୋତ୍ର ଜଳମୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉଚ୍ଚତା ପାଇଁ। ପଞ୍ଚ ହସ୍ତ ମାପରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ସ୍ୟୋନା ଓ ପୃଥିବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବେ। ଦ୍ୱାର ଦଣ୍ଡ ତଳେ ଶୁଭ ଅଙ୍କୁର ସହିତ ଜଳକୁମ୍ଭ ରଖିବେ। ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ଅର୍ପଣ କରି, ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ତିଆରିବେ, ଧ୍ୱଜ ପଞ୍ଚ ହସ୍ତ ମାପରେ ତିଆରିବେ। ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଷୋଳ ଅଙ୍ଗୁଳ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବନ୍ଧ ସାତ ହସ୍ତ ଉଚ୍ଚତାରେ ହେବ। ଉଷାଅଗ୍ନିର ରଙ୍ଗ, କଳା, ଧଳା, ହଳଦିଆ, ଲାଲ ଓ ଧଳା ଏକାଧିକ ରଙ୍ଗରେ ହେବ। ପୂର୍ବରୁ କୁମୁଦ, କୁମୁଦାକ୍ଷ, ପୁଣ୍ଡରୀକ, ବାମନ; ଶଙ୍କୁକର୍ଣ୍ଣ, ସର୍ବନେତ୍ର, ସୁମୁଖ, ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଧ୍ୱଜ ଦେବତାମାନେ ପୂଜିତ ହେବେ। ଏହିମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୋଟିଗୁଣା ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ଘଟଗୁଡ଼ିକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଜଳରେ ଭରି, ଗୋଲାକାର ଓ ପକ୍ୱ ଫଳ ସଦୃଶ ରଖିବେ। ୧୨୮ଟି ଘଟ ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଆଳଙ୍କାର ନଥିବା, କଣ୍ଠରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହିମାନେ ଦ୍ୱାର ବାହାରେ ରଖିବେ। ବେଦିର କୋଣରେ ଘଟଗୁଡ଼ିକୁ ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଚାରିଟି ରଖିବେ, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଂସ୍କୃତ ଏବଂ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ ହେବେ। ଘଟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି, ପୂର୍ବରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୂଜା କରିବେ: "ଇନ୍ଦ୍ର, ଆସ, ଦେବରାଜ, ବଜ୍ରଧାରୀ, ହସ୍ତୀରେ ଅସୀନ।" "ମୋର ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରକୁ ଦେବମାନେ ସହିତ ରକ୍ଷା କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ପୂଜି, ବିଦ୍ୱାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ହୋମ କରିବେ। "ତୁମେ ଆସ, ଶକ୍ତିଧାରୀ, ଛାଗରେ ଅସୀନ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ ଦିଗ ପାଇଁ ଦେବମାନେ ସହିତ ଏହି ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କର, ନମସ୍କାର।" ଏଠାରେ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ 'ଅଗ୍ନିର୍ମୁର୍ଧା' କିମ୍ବା 'ଓଂ ଅଗ୍ନୟେ ନମଃ' ମନ୍ତ୍ରରେ ପୂଜିବେ। "ୟମ, ଆସ, ମହାବଳଶାଳୀ, ମହିଷରେ ଅସୀନ, ଦଣ୍ଡଧାରୀ, ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ୟମଙ୍କୁ ପୂଜିବେ। "ନୈୃତ, ଆସ, ଖଡ୍ଗଧାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯାନସହିତ; ଏଠାରେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର, ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ରକ୍ଷା କର।" ନୈୃତଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିବେ। "ବରୁଣ, ମକରରେ ଅସୀନ, ପାଶଧାରୀ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରକୁ ରକ୍ଷା କର, ରକ୍ଷା କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।" ଶିକ୍ଷକ ବରୁଣଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଇ ପୂଜିବେ।