ଏକ ପବିତ୍ର ଦିନରେ, ଅଗ୍ନିପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ନିତ ଶିବଲିଙ୍ଗ ନିର୍ମାଣ ଓ ବିଗ୍ରହ ପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପଦ୍ଧତି ବିଷୟରେ ଦେବତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଶିବଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ବିଶେଷ ଉପାୟରେ ବିବରଣା ଦେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ, ଶିବଲିଙ୍ଗର ମାପ ଚାରି ହଜାର ଚଉଦ ଶତ ତଥା ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଅଠ ଆଂଗୁଳ ଓ ଗର୍ଭ ନଉ ହସ୍ତ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏହି ମାପ ଅନୁଯାୟୀ, ଲିଙ୍ଗର କୋଣ ଅର୍ଦ୍ଧ ଓ ଚତୁର୍ଥାଂଶ ବିଭାଗରେ ବିଚାର କରିବା, ତାର ଦ୍ୱାରା କୋଣ ଚିହ୍ନିତ କରିବା ଓ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସ୍ଥ ଏବଂ ତିନି ଟି ମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଉପର ଅଠ ପାର୍ଶ୍ୱ ରହିଛି, ଏବଂ ଏହାର ଦ୍ୱିଗୁଣା ଅଠ ପାର୍ଶ୍ୱ ଶିବଙ୍କର ଅଂଶ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ତଳ ଭାଗରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା ଅଂଶ, ନାଭି ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁ ଅଂଶ ବିଭାଗ କରାଯାଇଛି। ଏହି ଲିଙ୍ଗର ଉପରେ, ଅନ୍ଧକାର ଉପରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଥିବା ପ୍ରଜାପତି ଦେବତା, ପ୍ରକଟ ଓ ଅପ୍ରକଟ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଦ୍ୟମାନ। ପଞ୍ଚ ଚିହ୍ନ ରେ ମୁଣ୍ଡ ଗୋଳାକାର ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଛତାକାର, କୁକୁଡ଼ାକାର, କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାର ହୋଇପାରେ, ଏହି ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପର ଚାରି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ଅଛି, ତାହାର ଫଳ ଅଭିପ୍ରେତ ଭିନ୍ନତା ଅନୁଯାୟୀ ମିଳେ। ମୁଣ୍ଡର ବିସ୍ତାର ଯଥାଯଥ ଅଂଶରେ ଭାଗ କରିବା ଦିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରଧାନ ଭାଗ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରିବାକୁ, ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଅନୁଯାୟୀ କରିବା ଦିଆଯାଇଛି। ଏଠି, ଚାରି ଟି ତାର ଯଥାଯଥ ଭାଗରେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ଦିଆଯାଇଛି; ଏକ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ପଦ୍ମ, ଅନ୍ୟ ଭାଗ ଛାଡି ଚୌଡ଼ା ନାମ ରଖିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ତିନି ଭାଗ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ସତ୍ରୁ ଭାଗ ଛାଡି ଭିନ୍ନ ରୂପ ନାମ ହୁଏ; ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଣ୍ଡ ସମ ରଖିବା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ଏବଂ କୁକୁଡ଼ାକାର ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଚାରି ଭାଗ ଲିଙ୍ଗରେ, ଦୁଇ ଭାଗ ଛାଡି ମୁଣ୍ଡ ଟିନ୍ ରୂପରେ ଅଛି; ଆଦି ନାହିଁ ଥିବା ଲିଙ୍ଗରେ ମୁଣ୍ଡ ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ରୂପରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି। ଶେଷ ଭାଗରୁ ଯୋଡ଼ା ଭାଗରେ, ଏକ ଦିନରେ ଅମର ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି; ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର, ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, ଓ ପଦ୍ମ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଭାଗ ହରାଇ ଅନୁକ୍ରମରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ ଶୁଣ, ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗରେ ଚାରି, ତିନି କିମ୍ବା ଏକ ମୁହଁ ରଖିବାକୁ; ପୂଜା ପାଇଁ ଭାଗ ମର୍ତ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାଦ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଦିଆଯାଇଛି। ପୂର୍ବରୁ ସୂର୍ୟାକାର ରୂପ ଛାଡି, ଛଅ ଭାଗରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା; ମୁଣ୍ଡର ଉଚ୍ଚତା, ଫୋରହେଡ୍ ଓ ନାକ ତିଆରି କରିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ମୁହଁ, ଠୋଡ଼ ଓ ଗଳା ଭାଗ ଭିତରେ ହାତ ଓ ଆଖିର ଅଂଶ ଦିଆଯାଇଛି; ହାତ ମୁଁଡ଼ା ରୂପରେ ତିଆରି କରିବା, ମୂର୍ତ୍ତିର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ। ମୁହଁ ସମ ରଖିବାକୁ, ପ୍ରସ୍ଥର ଏକ-ଅଠ ଭାଗରେ; ଚାରିମୁହଁ ଦିଆଯାଇଛି, ଏବେ ତିନିମୁହଁ ବିଷୟରେ ଶୁଣ। ତିନିମୁହଁ ଲିଙ୍ଗରେ କାନ ଓ ପାଦ ଅଧିକ ଦିଆଯାଇଛି; ଫୋରହେଡ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଚିହ୍ନିତ କରିବା, ଦୁଇ ହାତ ଚାରି ଭାଗରେ ତିଆରି, ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ଛାଡି ଦିଆଯାଇଛି। ମୁହଁ ଉପସ୍ଥାପନ ପ୍ରସ୍ଥର ଏକ-ଅଠ ଭାଗରେ; ଏହିପରି, ଏକମୁହଁ ଲିଙ୍ଗ ମୂଦ୍ରା ଶାନ୍ତ ଆଖି ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ରଖିବା। ଫୋରହେଡ୍, ନାକ, ମୁଁହଁ ଓ ଗଳା ତିଆରି କରିବା; ହାତ ପଞ୍ଚମ ଭାଗରେ ତିଆରି କିମ୍ବା ହାତ ନଥିଲେ ଛାଡି ଦିଆଯାଇଛି। ମୁହଁ ଉପସ୍ଥାପନ ପ୍ରସ୍ଥର ଏକ-ଅଠ ଭାଗରେ ଉଚିତ; ମୁହଁ ଥିବା ସମସ୍ତ ଲିଙ୍ଗରେ ଟିନ୍ ରୂପ କିମ୍ବା କୁକୁଡ଼ାକାର ଦିଆଯାଇଛି। ଏବେ, ଭଗବତ୍ ଭବାନ କହିଲେ: ମୂର୍ତ୍ତିର ତଳ ଅଂଶ ବିଷୟରେ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହାର ଲମ୍ବ ମୂର୍ତ୍ତି ସମାନ ରଖିବା, ପ୍ରସ୍ଥ ତାହାର ଅର୍ଧ ରଖିବା। ଉଚ୍ଚତା ଅର୍ଧ ଲମ୍ବ କିମ୍ବା ବହୁତ ଚୌଡ଼ା ହେଲେ ତୃତୀୟ ଭାଗରେ; କମର ତୃତୀୟ ଭାଗରେ ରଖିବାକୁ କହିଛନ୍ତି। ଗର୍ଭ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ମାପ କରିବା, ଅଳ୍ପ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଝୁକାଇ ରଖିବା; ଚାନ୍ନାଳ ଉପସ୍ଥାପନ ପ୍ରସ୍ଥର ଚତୁର୍ଥାଂଶ ଭାଗରେ। ଅଗ୍ନି, ତଳ ଭାଗରେ ପ୍ରସ୍ଥ ସମାନ ରଖିବା, ଏହାର ବିସ୍ତାର ଅର୍ଧ ଭାଗରେ; ଜଳ ଚାନ୍ନାଳ ବିସ୍ତାରର ତୃତୀୟ ଭାଗରେ ତିଆରି କରିବା। ପ୍ରକ୍ଷେପ ଆଗରୁ ଯଥାଯଥ, ସୋଳ ମାପରେ; ତଳ ଭାଗ ଛଅ ଅଂଶ, ଗଳା ଦୁଇ ଭାଗ, ଗଳା ତିନି ଭାଗରେ ତିଆରି କରିବା। ଅନ୍ୟ ଅଂଶ ଏକ ଏକ କରି ତିଆରି, ତଳ ଓ ନିସ୍କାସନ ଭି ତିଆରି କରିବା; ଏହି ବନ୍ଧ ଓ ପୀଠିକା ସମସ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିରେ ସାଧାରଣ। ମୂର୍ତ୍ତିର ଦ୍ୱାର ମନ୍ଦିର ଦ୍ୱାର ମାପରେ ରଖିବା; ପ୍ରଭା ଅଂଶ ହାତୀ ଓ ବ୍ୟାଳା ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ କରିବା। ପୀଠିକା ମଧ୍ୟ ହରି ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ତିଆରି; ସମସ୍ତ ଦେବତା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ ମାପ, ଦେବୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି। ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ପଞ୍ଚଭାଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ମୂର୍ତ୍ତି ନିଜେ ଜନ; ପୀଠିକା ପ୍ରକୃତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଧାର, ଯୋଗ ଦୁଇ ଉପସ୍ଥାପନ। ଏହିପରି, ଇଚ୍ଛା ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତି ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି; ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ସାମ୍ନାରେ ଗର୍ଭସୂତ୍ର ତିଆରିବାକୁ। ଆଠ, ସୋଳ, କିମ୍ବା କୁୂଡ଼ି ଭାଗରେ ମଣ୍ଡପ ଓ ତଳ ଅଂଶ ତିଆରି; ସ୍ନାନ, ଜଳପାତ୍ର ଓ ଅର୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାଇଁ। ବେଦି ତିନି ଭାଗ ଓ ଅର୍ଧ ଭାଗରେ ସୁନ୍ଦର ତିଆରି; ଜଳପାତ୍ର, ଛୋଟ ଘଡ଼ା, ଛତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସୁସଜ୍ଜିତ। ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଶୁଦ୍ଧ କରି, ସଜ୍ଜିତ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନ କରି ନିଜ ପୂଜା କରିବା। ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ ଅନ୍ୟ ଗହଣା, କଙ୍ଗଣ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରକମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିବ୍ୟ ଭିତରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା; ସେମାନେ ତାଲିମିତ। ଚତୁର୍କୋଣ, ଅର୍ଧ-ଚତୁର୍କୋଣ, ବୃତ୍ତ, ପଦ୍ମାକାର ଭିତରେ; ଆରମ୍ଭରେ ପୂର୍ବ ଦିଗରେ, ଦ୍ୱାର ପାଇଁ ପିପ୍ପଳ, ଉଦୁମ୍ବରା ଓ ବଟ ଗଛ ବ୍ୟବହାର କରିବା। ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ସୁନ୍ଦର ଭାବରେ ପ୍ରଥମେ ରଖିବା, ସୁଭଦ୍ର ଓ ଅନ୍ଦକ ଗଛ ଦ୍ୱାର ପାଇଁ; ସୁକର୍ମାନ୍ ଓ ସୁହୋତ୍ର ଜଳିୟ ଓ ଶାନ୍ତ ଦିଗ ଓ ଉଚ୍ଚତା ପାଇଁ।