ଏହିପରି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅଗ୍ନିପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେଉଛି ଯେ, ଶିବଲିଙ୍ଗର ମାପ ଏବଂ ରୂପ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଓ ବିସ୍ତୃତ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରଥମେ, ଉଚ୍ଚତମ, ମଧ୍ୟମ ଏବଂ ଅଧମ ମାପ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିନିଟି ଶ୍ରେଣୀରେ ୩୬ଟି କରି ମୋଟ ୧୦୮ଟି ଲିଙ୍ଗ ବିଦ୍ୟମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅତି ଛୋଟ ଚଳନଶୀଳ ଲିଙ୍ଗ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠିରୁ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲମ୍ବା ହୁଏ। ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠିରୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟମ ଚଳନଶୀଳ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଏଗାର ଆଙ୍ଗୁଠିରୁ ପନ୍ଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ଉଚ୍ଚତମ ଲିଙ୍ଗ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ। ମହାମଣିର ଲିଙ୍ଗ ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା, ଅନ୍ୟ ମଣିରେ ନଅ ଆଙ୍ଗୁଠି ଲମ୍ବା ହୁଏ। ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ସୁନାର ଲିଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ତିନି ଏବଂ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପରେ ତିଆରି ହୁଏ। ଏହି ଲିଙ୍ଗର ମାପ ଏବଂ ରୂପ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିବାରେ ଯୁଗ, ଋତୁ, ନାଗ ଏବଂ ଗୃହ ମାପ ଅନୁସାରେ ଦ୍ୱାର ଓ ଗର୍ଭ ଅଂଶର ମାପ କ୍ରମେ କମାଯିବା ଦେଖାଯାଏ। ଲିଙ୍ଗର ଉଚ୍ଚତା ଓ ଦ୍ୱାର ମାପ ଅନୁସାରେ ତଳ ଅଂଶ ପାଦ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ କମାଯିବା ଉଚିତ୍। ଅଧମ ଲିଙ୍ଗ ଗର୍ଭର ଅର୍ଧ ଓ ଉତ୍ତମ ଲିଙ୍ଗ ତତ୍ତ୍ୱର ତିନି ଗୁଣ ମାପରେ ହୁଏ। ଏହି ଦୁଇଟି ମଧ୍ୟରେ ସାତଟି ସୁତି ସମାନ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ମୋଟ ନଅଟି ସୁତି ହୋଇଥାଏ, ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱ ସୁତି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ଭାଗ ହୁଏ। ଦୂଇଟି ବିରତି ସହିତ ବାମ ଓ ବାମପାର୍ଶ୍ୱ ଭାଗ ନେଇ ଲିଙ୍ଗର ଲମ୍ବା ମୋଟ ନଅ ହୁଏ। ହସ୍ତ ମାପରୁ ନଅଟି ତଳି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ତିନି ପ୍ରକାର—ଅଧମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ଭାବରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ। ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରତ୍ୟେକରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ, ପାଦରେ ତିନି ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳି ଛଅ ଓ ଏକ ଶତ ଆଠ ଲିଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବାକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥିର, ଦୀର୍ଘ ଓ ମାପଯୋଗ୍ୟ ରୂପରେ ଦ୍ୱାର, ଗର୍ଭ ଓ ହସ୍ତ ଭାଗ ନେଇ ତିଆରି, ଏବଂ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନଙ୍କ ସମାନ ବିଚାରିତ। ଏହାକୁ ଦେବତା ସମାନ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଲିଙ୍ଗର ଚତୁର୍ବିଧ ରୂପ ତାହାର ବ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହାର ଲମ୍ବା ତିନି ଭାଗରେ ଭାଗ କରି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ଚାରି, ଆଠ ଓ ଆଠ ଚକ୍ର ଓ ତିନି ତତ୍ତ୍ୱର ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗର ଆବଶ୍ୟକ ଲମ୍ବା ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ। ଦେବତା, ଜନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ମୟୂର ଓ ଧ୍ୱଜ ଆଦି ଦ୍ୱାରା ଏହି ମାପ ନିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ଶେଷ ଆଙ୍ଗୁଠି ମାପ ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଧ୍ୱଜ, ସିଂହ, ବୃଷଭ ଏହି ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ ମାନାଯାଏ। ଗଧା ମଧ୍ୟରେ ଷଡ୍ଜ, ଗାନ୍ଧାର ଓ ପଞ୍ଚମ ଶୁଭ ଫଳଦାୟକ। ପଞ୍ଚ ଭୂତ ମଧ୍ୟରେ ଭୂ ଶୁଭ ଏବଂ ଅଗ୍ନିମାନ୍ୟ ଆହବନୀୟ ଶୁଭ ମାନାଯାଏ। ଉତ୍ତୋଳିତ ମାପର ଅର୍ଧ ଅଂଶକୁ ନାଗ ଭାଗ ଦ୍ୱାରା କ୍ରମେ ବିଭାଜନ କରିବା ଉଚିତ୍। ରସ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଂଶ, ଏବଂ ତିରିଷଠି ଅଧିକ ଅଂଶ ସହିତ, ଧନୀ, ଅଧମ, ପୂଜିତ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟସମାନ ଯେଉଁଠି ଚତୁର୍ମୁଖ ରୂପ ଦେଖାଯାଏ। ପଞ୍ଚମ ଅଂଶକୁ ବୃଦ୍ଧିଶୀଳ କୁହାଯାଏ, କାରଣ ଏହା ବ୍ୟାସ ଓ ଦିନ ଦ୍ୱାରା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଏଠାରେ ଦ୍ୱିତୀୟ ଭାଗ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭାଗଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଯିବ। ଧନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏହି ତିନି ପ୍ରକାର ମୋଟାଇ ବିଧାନ କରିଛନ୍ତି; ତିନି ହସ୍ତ, ପାଦ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅଂଶ ଏକାଭାବେ ଯୋଗ କରି। ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପୂଜାରେ ପଂଚୋଇଶଟି ଲିଙ୍ଗ ଥାଏ; ପଞ୍ଚ, ସାତ ଓ ଏକ ଏଭଳି ଭାବେ ଭକ୍ତମାନେ ତିଆରି କରନ୍ତି। ଚୌଦ ହଜାର ଚଉଦ ଶତ ଲିଙ୍ଗ ଏହିପରି ମାନାଯାଏ; ଏହାର ପ୍ରସ୍ଥ ଆଠ ଆଙ୍ଗୁଠି ଓ ଗର୍ଭ ନଅ ହସ୍ତ ମାପରେ ହୁଏ। ଏହି ଲିଙ୍ଗର କୋଣ ଅଂଶ ଅର୍ଧ ଓ ପାଦ ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି, ସୁତି ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ କରିବା ଉଚିତ୍। ମଧ୍ୟଭାଗର ପ୍ରସ୍ଥ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରି, ମଧ୍ୟରେ ତିନିଟି ଲିଙ୍ଗ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ଉପର ଭାଗ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟକୋଣୀୟ ଏବଂ ଶିବଙ୍କ ଭାଗ ଦୁଇଗୁଣ ଅଷ୍ଟକୋଣୀୟ। ପାଦ ରୁ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶ ଏବଂ ନାଭି ଭିତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଅଂଶ ବିଦ୍ୟମାନ। ଏହିପରି ଭଗବାନ ଏହି ମନିଷ୍ୟ ଓ ଅମନିଷ୍ୟ ଦୁଇଁଠି ରୂପରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ରଖିଛନ୍ତି, ଏବଂ ପଞ୍ଚ ଚିହ୍ନର ବିନ୍ୟାସରେ ମୁଣ୍ଡ ଗୋଲାକାର ମାନାଯାଏ। ଲିଙ୍ଗର ମୁଣ୍ଡ ଛତ୍ର, କୁକୁଡ଼, କିମ୍ବା ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ରୂପ ନେଇପାରେ; ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପର ଚାରିଟି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ମୁଣ୍ଡର ବ୍ୟାପ୍ତି ଉଚିତ୍ ଅଂଶରେ ତିଆରି କରିବା ଚାହିଁଏ; ପ୍ରଧାନ ଅଂଶକୁ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭାଜନ କରି, ପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଉଚ୍ଚତା ଅନୁଯାୟୀ ମାପିବା ଉଚିତ୍। ଏଠାରେ, ଚାରିଟି ସୁତି ଉପଯୁକ୍ତ ଅଂଶ ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଏକ ଅଂଶକୁ ପଦ୍ମ, ଛାଡ଼ିଦେଲେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ନାମିତ। ତିନି ଅଂଶରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ, ଶତୃଭାଗ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଭିନ୍ନ ମୁଣ୍ଡ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ମୁଣ୍ଡ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ କୁକୁଡ଼ ରୂପ ଦିବ୍ୟ ମାନାଯାଏ। ଚାରି ଭାଗର ଲିଙ୍ଗରେ ଦୁଇ ଭାଗ ଛାଡ଼ିଲେ ଟିନ୍ ମୁଣ୍ଡ ହୁଏ; ଅନାଦି ଲିଙ୍ଗରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ମୁଣ୍ଡ ମାନାଯାଏ। ଅନ୍ତିମ ଭାଗର ଏକ ଅଂଶରୁ ଦୁଇ ଦୁଇ ଅଂଶ ଯୋଡି ଏକ ଦିନରେ ଅମର ଚିହ୍ନ ହୁଏ; ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପଦ୍ମ କ୍ରମେ ଦୁଇ କିମ୍ବା ତିନି ଅଂଶ ହରାଇ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏବେ ଶୁଣ, ଚାରି, ତିନି କିମ୍ବା ଏକମୁଖ ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗ ବିଷୟରେ। ପୂଜା ଅଂଶ ମର୍ତ୍ୟ, ଅଗ୍ନି ଓ ପାଦ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ରୂପ ପୂର୍ବବତ୍ ସ୍ଥାପିତ କରି, ଛଅ ଅଂଶର ବିନ୍ୟାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ମୁଣ୍ଡର ଉନ୍ନତି, ତାପରେ ଲଳାଟ ଓ ନାକ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ମୁହଁ, ଥୋଡ଼, ଓ ଗଳା ସହିତ ହସ୍ତ ଓ ଚକ୍ଷୁ ଅଂଶ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ୍। ହସ୍ତପୁଷ୍ପ ଭଳି ଆକୃତି ଦେଇ ମୂର୍ତ୍ତିର ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ନିର୍ମାଣ କରିବା ଉଚିତ୍।