ଏହି ଦିବ୍ୟ କଥାରେ, ପ୍ରଥମେ ବିବିଧ ଶକ୍ତିମାନୀ ମାତୃମଣ୍ଡଳର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୋଇଛି। ଧମନୀ, ତାପନୀ, ରାଗିଣୀ, ବିକୃତାନନା, ବାୟୁଵେଗା, ବୃହତ୍କୁକ୍ଷୀ, ବିକୃତା ଏବଂ ବିଶ୍ୱରୂପିକା—ଏହି ସମସ୍ତେ ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳି ମାତୃମାନେ। ଏହାପରେ ଆସନ୍ତି ଯମଜିହ୍ୱା, ଜୟନ୍ତୀ, ଦୁର୍ଜୟା, ଜୟନ୍ତିକା, ବିଡାଳୀ, ରେବତୀ, ପୂତନା ଏବଂ ବିଜୟାନ୍ତିକା। କେହି ମାତୃମାନଙ୍କର ଅଷ୍ଟଭୁଜା, କେହି ଚତୁର୍ଭୁଜା; ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସିଧ୍ଧି ଦେଇପାରନ୍ତି। ଭୈରବ ତାଙ୍କର ହାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧରିଛନ୍ତି, କୋହଳି ମୁହଁ ଓ ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ମାତୃମାନେ ତାଲୱାର, ଅଙ୍କୁଶ, କୁଠାର ଓ ଭୟ ଦୂରକରିବା ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି; କେହି ଧନୁଷ୍, ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଦା, ପାଶ ଓ ଅର୍ଧ-ଉତ୍ଥିତ କେତୁକୁ ଧରିଛନ୍ତି। କେତେକ ଦୁଇହାତରେ ହସ୍ତୀଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ସର୍ପ ଉପଧାନା ଶୋଭିତ, ପିଶାଚ ଭକ୍ଷଣ କରନ୍ତି, ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପୂଜିତ ଏବଂ କେତେକ ସମୟରେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଅଟୁଟ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ମାତୃମାନେ ଅବିଲୋମାରୁ ଆଗ୍ନି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଠ ଦୀର୍ଘ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଛଅ ଅଙ୍ଗ ଓ ନିଜ ଶ୍ରେଣୀ ସହିତ କ୍ରମାନୁସାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମନ୍ଦିରର କାଠର ଗୋଟିଏ କଣ୍ଡେ ଉପରେ ବିରାଜିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରସରେ ଶୋଭିତ, ଶବ୍ଦ, ଚକ୍ର ଓ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ମାତୃମାନେ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଜ୍ୱଳିତ। ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଭାଗରେ ବୃଷଭାରୁଢ଼ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବୀରଭଦ୍ର ଅଛନ୍ତି; ଗୌରୀ ଦୁଇହାତରେ, ତୃତୀୟନୟନ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଦର୍ପଣ ଧରିଛନ୍ତି। ସେ ତ୍ରିଶୂଳ, କମଣ୍ଡଳୁ, କଳଶ ଧରି ଏବଂ ଚତୁର୍ଭୁଜା ଭାବେ ବରଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଲଳିତା ପଦ୍ମରେ ବିରାଜିତ, ତାଙ୍କୁ ସ୍କନ୍ଦ ଗଣ ଦର୍ପଣଦଣ୍ଡ ଧରି ସେବନ୍ତି। ଚଣ୍ଡିକା ଦଶଭୁଜା, ତାଲୱାର, ତ୍ରିଶୂଳ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି; ବାମପାଶ୍ୱରେ ସର୍ପପାଶ, ଚର୍ମ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ କୁଠାର ଅଛି। ଧନୁଷ୍, ସିଂହ ଓ ମହିଷ ଉପସ୍ଥିତ; ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ମହିଷକୁ ସାମ୍ନାରେ ଆଘାତ କରାଯାଉଛି। ଏହାପରେ ପ୍ରଭୁ କହିଲେ—ମୁଁ ପୁନର୍ବାର ଲିଙ୍ଗର ବିବର୍ତ୍ତନ ଆରମ୍ଭରୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଶୁଣ। ଲବଣରେ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଓ ବୁଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଘୃତ ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କରିବି। ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ବସ୍ତ୍ର ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ପକାଓ ଓ କଚା ମଧ୍ୟରେ, ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ କଚା ମଧ୍ୟରେ ପକା ଉତ୍ତମ। ପରେ କାଠର ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ପୁଣ୍ୟମୟ, ଏବଂ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ପାଥର ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ପାଥର ଠାରୁ ମୁକ୍ତା ଉତ୍ତମ, ପରେ ଲୋହା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗ। ରୌପ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାମ୍ର ଓ କଂସ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ରଙ୍ଗିନ ଓ ପାରଦ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ। ପାରଦ ଓ ମିଶ୍ର ଧାତୁ ଏବଂ ମଣି ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ବୃଦ୍ଧି କରାଯିବା ଉଚିତ; ମାପ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଅବସ୍ଥାପିତ କରିବା ଉଚିତ। ବାମପାଶ୍ୱରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପୀଠ ଓ ମନ୍ଦିର ଗଠନ କରାଯିବ; ଆଦିତ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହରି ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜ୍ୟ; ଲିଙ୍ଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରାଯିବା ଉଚିତ। ପାଥର ଲିଙ୍ଗ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ, କାଠ ଏହିପରି; ଚଳନଶୀଳ ଲିଙ୍ଗ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ମାପାଯାଏ ଏବଂ ଦ୍ୱାର କିମ୍ବା ଗୃହଭିତରେ ରଖାଯାଏ; ଗୃହସ୍ଥ ଲିଙ୍ଗ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠିରୁ ପନ୍ଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ। ଦ୍ୱାର ମାପରୁ ତିଣି ଗୁଣା, ଗୃହଭିତରୁ ନଅ ଗୁଣା; ଏହି ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଗୃହରେ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏପରି ଉଚ୍ଚତମ ମାପରେ ଛଅତିସ ଲିଙ୍ଗ, ମଧ୍ୟମ ଓ ନିମ୍ନ ମାପରେ ମଧ୍ୟ ଛଅତିସ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ସମସ୍ତ ମିଶି ଏକଶେ ଆଠ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠିରୁ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଛୋଟ ଚଳନଶୀଳ ଲିଙ୍ଗ। ଛଅରୁ ଦଶ ଆଙ୍ଗୁଠି ମଧ୍ୟମ ଲିଙ୍ଗ; ଏଗାରରୁ ପନ୍ଦର ଆଙ୍ଗୁଠି ଉଚ୍ଚତମ। ମହାମଣି ଲିଙ୍ଗ ଛଅ ଆଙ୍ଗୁଠି, ଅନ୍ୟ ମଣି ନଅ ଆଙ୍ଗୁଠି; ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ। ଷୋଳମ ଅଂଶ ଓ ବେଦ ଅଂଶରେ, ଉପର ଭାଗରୁ ଏକ ଯୁଗ ବିଲୋପ କରି, କୋଣରେ ବତିଶି ଷୋଳମ ଅଂଶ ହଟାଯିବା ଉଚିତ। ଚାରି ଅଂଶରୁ, କଣ୍ଠ ତିନି ଯୁଗରେ ବିଶ୍ ମାପ; ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ଚଳନଶୀଳ ଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯୁଗ, ଋତୁ, ନାଗ ମାପ ଅନୁଯାୟୀ ଦ୍ୱାର ତଳଠାରୁ କ୍ରମାଗତ ହ୍ରାସ; ଲିଙ୍ଗ ଓ ଦ୍ୱାର ଉଚ୍ଚତା ଅନୁଯାୟୀ ତଳ ଭାଗ ଏକ ପାଦ କମ୍ କରାଯିବ। ନିମ୍ନ ଲିଙ୍ଗ ଗର୍ଭ ର ଅର୍ଧ ମାପ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିନି ଗୁଣା; ଏହି ଦୁଇ ମଧ୍ୟରେ ସମାନ ସପ୍ତ ତାନ୍ତୁ ଦିଆଯିବ। ଏପରି ନବ ତାନ୍ତୁ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ତାନ୍ତୁ ସହିତ, ମଧ୍ୟମ ତାନ୍ତୁ; ଦୁଇ ବିଚ୍ଛେଦ, ବାମ ଓ ବାମତମ, ଲିଙ୍ଗର ଲମ୍ବ ନବ। ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା, ନବ ତଳାକୁ ହସ୍ତ ବୃଦ୍ଧି; ଲିଙ୍ଗ ତିନି ପ୍ରକାର—ନିମ୍ନ, ମଧ୍ୟମ, ଉଚ୍ଚତମ—ପ୍ରତ୍ୟେକର ତିନି ରୂପ। ପ୍ରଥମରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ, ପାଦରେ ତିନି; ପଣ୍ଡିତ ଛଅ ଓ ଏକଶେଆଠ ଲିଙ୍ଗ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବେ। ନିଶ୍ଚଳ, ଦୀର୍ଘ ଓ ମାପଯୋଗ୍ୟ ରୂପରେ, ଦ୍ୱାର, ଗର୍ଭ ଓ ହସ୍ତର ଗୁଣାନ୍ୱିତ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଂଶ ଓ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ ଭାବେ, ପୂଜ୍ୟ ଦେବତା ସମାନ ଗଣାଯାଏ। ଲିଙ୍ଗର ଚତୁର୍ରୂପ ତାଲ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ; ଦୀର୍ଘତା ସହିତ ତିନି ଭାଗରେ ତିଆରି କରାଯିବ। ଚାରି, ଅଠ ଓ ଅଠ ଚକ୍ରରେ, ତିନି ତତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣାନ୍ୱିତ; ଆବଶ୍ୟକ ଲମ୍ବ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ମାପାଯିବ। ଦେବତା, ଭୂତ, ବା ମୟୂର, ଧ୍ୱଜ ଆଦିରୁ ମାପ ନିଆଯିବ; ଅବଶିଷ୍ଟ ଆଙ୍ଗୁଠି ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ। ଧ୍ୱଜ, ସିଂହ, ବୃଷଭ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ; ଗଧା ମଧ୍ୟରେ ଷଡ୍ଜ, ଗାନ୍ଧାର, ପଞ୍ଚମ ଭାଗ୍ୟଦାୟି। ତତ୍ତ୍ୱ ମଧ୍ୟରେ ଭୂ ଶୁଭ, ଅଗ୍ନି ମଧ୍ୟରେ ଆହବନୀୟ; ଉତ୍ଥିତ ମାପର ଅର୍ଧ ଭାଗ, ନାଗ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ବିଭକ୍ତ। ରସ ଓ ତତ୍ତ୍ୱ ଅଂଶ, ଅଷ୍ଟାଷ୍ଟି ତୀର ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ; ଧନୀ, ନିମ୍ନ, ପୂଜ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟସମାନ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ପାଯିଯାଏ।