ମକର ରାଶିରେ, ଭଗବାନ ବରୁଣ ଏକ ପାଶ ଧରିଛନ୍ତି; ଭାୟୁ ଏକ ପତାକା ବହନ କରୁଛନ୍ତି। ମୃଗ ରାଶିରେ, କୁବେର ଏକ ଗଦା ଧରି ଏକ ମେଣ୍ଡା ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ଇଶାନ, ଜଟାଧାରୀ ରୂପରେ, ଏକ ଉଷ୍ଟ ଉପରେ ସାରଥୀ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଲୋକର ରକ୍ଷକ ଦେବତାମାନେ ଦୁଇଟି ହାତ ଧରିଛନ୍ତି; ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏକ ଦାୟସ ପାଇଁ ମାଳା ଧରିଛନ୍ତି; ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ହାତରେ ବଜ୍ର ଧରିଥିବା ସହ, ତାଙ୍କ ପାଦର ଚାପରେ ସମର୍ଥିତ ଅଟୁଟ ରହିଛନ୍ତି। କିନ୍ନରମାନେ ବୀଣା ଧରିଛନ୍ତି; ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଆକାଶରେ ବସିଛନ୍ତି; ପିଶାଚମାନେ ଦୁର୍ବଳ ଅଙ୍ଗ ଧରିଛନ୍ତି; ଭେତାଳମାନେ ବିକୃତ ମୁହଁ ରଖିଛନ୍ତି। କ୍ଷେତ୍ରର ରକ୍ଷକମାନେ ବାଣ ଧରିଛନ୍ତି; ଭୂତମାନେ ଉତ୍ତଳ ପେଟ ଓ କ୍ଷୀଣ ଦେହ ରଖିଛନ୍ତି। ଏହି ପରେ, ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଇଶାନ ଯାଏଁ ଅଠ ଟି ଯୋଗିନୀ ଗୁଟିକୁ କ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି: ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟା, ରୂକ୍ଷକର୍ଣୀ, ରାକ୍ଷସୀ, କୃପଣାକ୍ଷୟା, ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ, କ୍ଷୟା, କ୍ଷେମା, ଇଲା, ଲୀଳାଲୟା, ଲୋଲା, ଲକ୍ତା, ବଳାକେଶୀ, ଲାଳସା, ଏବଂ ଭିମଳା ପୁନଃ। ହୁତାଶା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ହୁଂକାରା, ବଡ଼ବାମୁଖୀ, ମହାକ୍ରୂରା, କ୍ରୋଧନା, ଭୟଙ୍କରୀ, ମହାନନା; ସର୍ବଜ୍ଞା, ତଲା, ତାରା, ଋଗ୍ବେଦା, ହୟାନନା, ସାରାଖ୍ୟା, ରୁଦ୍ରସଂଗ୍ରହୀ, ସମ୍ବରା, ତାଳଜଂଘିକା; ରକ୍ତାକ୍ଷୀ, ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧା, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଝିହ୍ୱା, କାରଙ୍କିଣୀ, ମେଘନାଦା, ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, କାଳକର୍ଣୀ, ବରପ୍ରଦା; ଚନ୍ଦ୍ରା, ଚନ୍ଦ୍ରାବଳୀ, ପ୍ରପଞ୍ଚା, ପ୍ରଳୟାନ୍ତିକା, ଶିଶୁବକ୍ତ୍ରା, ପିଶାଚୀ, ପିଶିତାଶା, ଲୋଲୁପା; ଧମନୀ, ତାପନୀ, ରାଗିଣୀ, ବିକୃତାନନା, ବାୟୁଵେଗା, ବୃହତ୍କୁକ୍ଷୀ, ବିକୃତା, ବିଶ୍ୱରୂପିକା; ଯମଜିହ୍ୱା, ଜୟନ୍ତୀ, ଦୁର୍ଜୟା, ଜୟନ୍ତିକା, ବିଡାଳୀ, ରେବତୀ, ପୂତନା, ବିଜୟାନ୍ତିକା। ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ଅଠ ହାତ ରଖିଛନ୍ତି, କିଛି ଚାରି ହାତ ଧରିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥିବା ସହ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବାରେ ସକ୍ଷମ। ଭୈରବ ତାଙ୍କ ହାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଧରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ କୋହା ମୁଁ ଭାବରେ ଅଛି, ଏବଂ ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ରଖିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ତଳୱାର, ଅଙ୍କୁଶ, କୁହାଡ଼ି, ଭୟ ଦୂର କରିବା ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଛନ୍ତି; କିଛି ଧନୁ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଦା, ପାଶ, ଏବଂ ଅଧଉଠା ଢାଲ ଧରିଛନ୍ତି। ହାତରେ ହାତୀର ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସର୍ପ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ, ଭୂତ ଭକ୍ଷଣ କରୁଥିବା, ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, କେବେ କେବେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଅଭିଲୋମା ଠାରୁ ଅଗ୍ନି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠି ଅଠ ଦୀର୍ଘ ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ; ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ଶ୍ରେଣୀ ସହ କ୍ରମିକ ଭାବେ ଛଅ ଅଙ୍ଗ ସହ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଦେଉଳର କଠ ଗାଁଠି ଉପରେ ବସି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରସେ ଶୋଭିତ, ଶବ୍ଦ, ବୃତ୍ତ, ବିନ୍ଦୁ ଯୋଗରେ ଏବଂ ମାତୃମାନେ ଓ ଭଗବାନଙ୍କ ଆଲୋକରେ ପ୍ରଭାସିତ ହୁଅନ୍ତି। ବୃଷ ଉପରେ ଅସିନ୍ନ ଭୀରଭଦ୍ର, ଚାରି ମୁଖ ଧରି ମାତୃମାନେ ଆଗରେ ଉଭା ଅଛନ୍ତି; ଗୌରୀ ଦୁଇ ହାତ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଏକ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଏକ ଦର୍ପଣ ଧରିଛନ୍ତି। ସେ ଚାରି ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ, କଳଶ, ଘଡ଼ା ଧରି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛନ୍ତି; ଲଳିତା ଏକ ପଦ୍ମ ଉପରେ ଉଭା, ସ୍କନ୍ଦର ଗଣମାନେ ଦର୍ପଣ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି। ଚଣ୍ଡିକା ଦଶ ହାତରେ ତଳୱାର, ତ୍ରିଶୂଳ, ଶତ୍ରୁ ନାଶକ ବାଣ ଧରିଛନ୍ତି; ବାମପଟେ ସର୍ପପାଶ, ଚର୍ମ, ଅଙ୍କୁଶ, କୁହାଡ଼ି ଅଛି। ଧନୁ, ସିଂହ, ଏବଂ ଏକ ମହିଷ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି, ମହିଷକୁ ତ୍ରିଶୂଳରେ ଆଗରେ ଆଘାତ କରାଯାଇଛି। ଏହା ପରେ, ଭଗବାନ କହିଲେ: ମୁଁ ଏକ ନୂତନ ଭାବରେ ଲିଙ୍ଗର ଉତ୍ପତ୍ତି କଥା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି; ଶୁଣ। ମୁଁ ଲବଣ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି କରୁଥିବା ଘିଅ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି। ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କପଡ଼ର ଲିଙ୍ଗ ଅସ୍ଥାୟୀ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ; ପକା ଓ ଅପକା ମଧ୍ୟରେ ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଅପକା ମଧ୍ୟରେ ପକା ଉତ୍ତମ। ପରେ, କାଠର ଲିଙ୍ଗ ନିମ୍ନ, ଏବଂ କାଠ ମଧ୍ୟରେ ପଥରର ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ; ପଥର ଠାରୁ ମୁକ୍ତା ଉତ୍ତମ, ତାପରେ ଲୋହା ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗ। ରୂପା ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାମ୍ର ଓ କାଉଡ଼ି ଲିଙ୍ଗ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା; ଚିତ୍ରିତ ଓ ପାରଦ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ। ପାରଦ ଏବଂ ମିଶ୍ର ଧାତୁ ଓ ମଣିର ଲିଙ୍ଗ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଉଚିତ; ମାପ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଲିଙ୍ଗ ଚାହିଁ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ କରିବା ଉଚିତ। ବାମପଟେ ଇଚ୍ଛାମତେ ତଳ ଓ ମନ୍ଦିରର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଏ; ଏକ ଦର୍ପଣରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ରୂପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଡିସ୍କରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ହରିଙ୍କୁ ସମସ୍ତଠାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଲିଙ୍ଗର ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ପଥର ଲିଙ୍ଗ ହାତରେ ମାପିବା, କାଠର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି। ଚଳିତ ଲିଙ୍ଗ ଆଂଠିରେ ମାପି ଦ୍ୱାର ଅଥବା ଗୃହ ଗଭୀର ଭାଗରେ ରଖାଯାଏ; ଘରେ ଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଏକ ଆଂଠି ଠାରୁ ପନ୍ଦର ଆଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୁଏ। ଦ୍ୱାର ମାପରୁ ତିନି ଗୁଣା; ଗୃହ ଗଭୀରରୁ ନଉ ଗୁଣା; ଏହି ନଉ ଗୁଣା ମାପ ସହ ଗୃହରେ ଲିଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି, ଉଚ୍ଚତମ ମାପରେ ତିରିଶି ଛଅ ଲିଙ୍ଗ ଜଣାଯାଏ; ମଧ୍ୟମ ମାପରେ ତିରିଶି ଛଅ; ନିମ୍ନ ମାପରେ ମଧ୍ୟ ତିରିଶି ଛଅ। ଏଭଳି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଶତ ଆଠ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; ଏକ ଆଂଠି ଠାରୁ ପାଞ୍ଚ ଆଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠୁ ଛୋଟ ଚଳିତ ଲିଙ୍ଗ କୁହାଯାଏ। ଛଅ ଠାରୁ ଦଶ ଆଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟମ ଚଳିତ ଲିଙ୍ଗ; ଏଗାର ଆଂଠି ଠାରୁ ପନ୍ଦର ଆଂଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଠୁ ଉଚ୍ଚ। ମହାମଣି ଲିଙ୍ଗ ଛଅ ଆଂଠି, ଅନ୍ୟ ମଣି ଦ୍ୱାରା ନଉ ଆଂଠି; ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣର ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଲିଙ୍ଗ ଅନ୍ୟ ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଆଂଠି ମାପରେ। ଷୋଳ ଅଂଶରେ ଏବଂ ବେଦାଂଶରେ, ଉପର ଭାଗରୁ ଏକ ଯୁଗ ଛାଡ଼ି, ଉପକୋଣରେ ବତିଶି ଷୋଳ ଅଂଶ ହଟାଯିବା ଉଚିତ। ଚାରି ଥିବା ଭାଗରୁ ଗଳାର ମାପ ଏକ ଶୁଣ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତିନି ଯୁଗ ହୁଏ; ଦୁଇ ପଟ ଛାଡ଼ି ଚଳିତ ଲିଙ୍ଗ ସର୍ବୋତ୍ତମ।