ବାନରମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେବା ଏବଂ ରାମଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ କରିବା ପାଇଁ, ମାରୁତି ଏକଶ ଯୋଜନା ଚଉଡ଼ା ସମୁଦ୍ରକୁ ଲାଂଘିଲେ। ସେ ଉଠୁଥିବା ମୈନାକ ପର୍ବତକୁ ଦେଖିଲେ, ତଥା ସିଂହିକାଙ୍କୁ ପ୍ରହାର କରି ହରାଇଦେଲେ। ପରେ ସେ ଲଙ୍କାକୁ ଦେଖିଲେ, ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଘର, ତଥା ମହିଳାମାନଙ୍କର ଅନ୍ତଃପୁର ଦେଖିଲେ। ଦଶଗ୍ରୀବ, କୁମ୍ଭ, କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ, ବିଭୀଷଣ, ଇନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କର ଘର ସେ ଦେଖିଲେ। ପାନଶାଳା ଓ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥାନରେ ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେନି, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ଥିବା ସିତାଙ୍କୁ ଅଶୋକବାଟିକାରେ ଶିମ୍ଶପା ଗଛ ତଳେ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ସିତାକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ରାବଣ କହୁଛନ୍ତି, “ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟ ହେଅ,” ଯାହାକୁ ସିତା ନିରସ୍ତ କରୁଛନ୍ତି। ବାନର ଶୁଣିଲେ, ରାକ୍ଷସୀମାନେ ବୋଲୁଛନ୍ତି, “ରାବଣଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେଅ।” ରାବଣ ବିଦାୟ ନେଲେ, ତେବେ ହନୁମାନ କହିଲେ: “ଦଶରଥ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଉଛନ୍ତି ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ତାଙ୍କମାନେ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଜାନକୀ, ରାମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ରାବଣ ଶକ୍ତିବଳେ ତୁମକୁ ହରଣ କରିଛନ୍ତି। ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସଖା, ମୋତେ ତୁମକୁ ଖୋଜିବାକୁ ପଠାଇଛନ୍ତି। ଏହି ମୁଦ୍ରିକା ଧର, ଯାହା ରାମ ଦେଇଛନ୍ତି, ପ୍ରମାଣ ସ୍ୱରୂପ।” ସିତା ମୁଦ୍ରିକା ନେଲେ ଏବଂ ବାୟୁପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ପୁନଃ ସେ ବସି କହିଲେ, “ଯଦି ସେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି...” ଆଶାଙ୍କା ଭରିତ ହୃଦୟରେ ପଚାରିଲେ, “କାହିଁକି ରାମ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରୁନାହାନ୍ତି?” ବାନର ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ରାମ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସିତା। ତାଙ୍କୁ ଜଣା ପରେ, ସେ ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।” “ରାବଣ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ମାରି, ମହାରାଣୀ, ମୋତେ ଏକ ଚିହ୍ନ ଦିଅ” ବୋଲି ବାନର କହିଲେ। ସିତା ଏକ ମଣି ଦେଲେ। ସେ କହିଲେ, “ଯେପରି ରାମ ଶୀଘ୍ର ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ, ସେପରି କର; କାକର ଆକ୍ରମଣର କଥା ରାମଙ୍କୁ କହିଦିଅ, ହେ ଦୁଃଖ ହରଣକାରୀ।” ମଣି ଓ କଥା ନେଇ, ହନୁମାନ କହିଲେ, “ତୁମର ସ୍୵ାମୀ ଆସିବେ।” କିମ୍ବା କୌଣସି ମହିଳା, ହେ ଶୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୋ ପିଠିରେ ବସିପାରିବେ। “ଆଜି ମୁଁ ସୁଗ୍ରୀବ ସହିତ ତୁମକୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖାଇଦେବି।” ତେବେ ସିତା କହିଲେ, “ମୋତେ ରାଘବଙ୍କ ପାଖକୁ ନେଇଚାଲ, ହେ ହନୁମାନ।” ହନୁମାନ ଦଶଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉପାୟ ଚିନ୍ତିଲେ। ସେ ଅରଣ୍ୟ ଧ୍ୱଂସ କଲେ, ତାହାର ରକ୍ଷକମାନେ ଦାନ୍ତ, ନଖ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ମାରିଦେଲେ। ସମସ୍ତ କିଙ୍କର ଓ ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସାତିଜଣ ପୁଅଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଜିତିଥିବା ଅକ୍ଷ ପ୍ରିନ୍ସକୁ ବାନ୍ଧିଦେଲେ। ସର୍ପପାଶରେ ବାନ୍ଧି, ହନୁମାନ ତାମ୍ର ଦୃଷ୍ଟିର ରାବଣଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ରାବଣ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିଏ?” ହନୁମାନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ। ସିତାକୁ ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ, ନହେଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ନିଶ୍ଚୟ, ତୁମେ ଓ ଲଙ୍କାର ରାକ୍ଷସମାନେ ରାମଙ୍କର ବାଣରେ ବିନଶିଯିବେ।” ରାବଣ ତାଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ବିଭୀଷଣ ରୋକିଲେ। ହନୁମାନଙ୍କ ପୁଛକୁ ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ପୁଛ ସହିତ ଲଙ୍କାକୁ ଆଗୁନ୍ ଲଗାଇଦେଲେ। ଲଙ୍କା ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଜଳିଯିବା ପରେ, ସିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପ୍ରଣାମ କରି, ସମୁଦ୍ର ଲାଂଘି ଫେରିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ମୁଁ ସିତାକୁ ଦେଖିଛି।” ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧୁବନରେ ମଧୁପାନ କଲେ। ଦଧିମୁଖ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହାରିଗଲେ, ତାପରେ ସେମାନେ କହିଲେ, “ସିତାକୁ ଦେଖାଯାଇଛି।” ରାମ ଖୁସିରେ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “ତୁମେ କିପରି ସିତାକୁ ଦେଖିଲ? ସେ ମୋତେ କ’ଣ କହିଲେ?” ରାମ କହିଲେ, “ମୋ ଆତ୍ମାକୁ ସିତାଙ୍କର କଥାର ଅମୃତରେ ସିଞ୍ଚିଦିଅ, ଯାହା ଆଗ୍ନିର ଆର୍ତ୍ତିରୁ ଜନ୍ମିଛି।” ହନୁମାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ସମୁଦ୍ର ଲାଂଘିଲି, ସିତାକୁ ଦେଖିଲି, ନଗରକୁ ଜଳାଇଲି, ଏହି ସିତାମଣି ନିଅ। ରାବଣକୁ ମାର, ତୁମେ ସିତାକୁ ଫେରାଇପାରିବେ। ରାମ, ଦୁଃଖ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।” ମଣି ନେଇ, ରାମ ବିୟୋଗର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ମଣି ଦେଖି କହିଲେ, “ଜାନକୀ ଦେଖାଯାଇଛି। ସିତା, ମୋତେ ତାଙ୍କପାଖକୁ ନେଇଚାଲ। ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ।” ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ସେ ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଭୀଷଣ ରାମଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆସିଲେ। ବିଭୀଷଣ, ତାଙ୍କ ଭାଇ ରାବଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗିତ, କହିଲେ, “ସିତାକୁ ରାମଙ୍କୁ ଦିଅ,” କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା ଏବଂ ନିରାଶ୍ରୟ ଥିଲେ। ରାମ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଦେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଲଙ୍କାର ରାଜା କଲେ। ଏପରି, ସମୁଦ୍ର ପଥ ନ ଦେଲେ, ରାମ ବାଣରେ ସମୁଦ୍ରକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ସମୁଦ୍ର ଦେବତା ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ରାମ କହିଲେ, “ନଳ ସହିତ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ ସେତୁ ବନ୍ଧି ଲଙ୍କାକୁ ଯାଅ, ହେ ଗଭୀର।” “ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ତୁମକୁ ତିଆରି କରିଥିଲି; ରାମ ମଧ୍ୟ, ନଳଙ୍କ ସେତୁ ଦ୍ୱାରା, ବୃକ୍ଷ ଓ ପାହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ବନାଯାଇଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଲାଂଘିଲେ।” ନାରଦ କହିଲେ: ଅଙ୍ଗଦ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରାବଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, “ଜନକୀକୁ ତୁରନ୍ତ ରାଘବଙ୍କୁ ଫେରାଇଦିଅ, ନହେଲେ ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ।” ରାବଣ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର ଥିଲେ, ସେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ, “ଦଶମୁଖ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧକୁ ଚାହେଁ।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ରାମ ବାନରମାନଙ୍କ ସହିତ ଲଙ୍କା ଯୁଦ୍ଧକୁ ଗଲେ। ହନୁମାନ, ମୈନ୍ଦ, ଦ୍ୱିବିଦ, ଜାମ୍ବବାନ୍, ନଳ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ନୀଳ, ତାରା, ଅଙ୍ଗଦ, ଧୂବ୍ର, ସୁଶେଣ, କେଶରୀ, ଗୟା, ପନସ, ବିନତା, ରମ୍ଭା, ଶରଭ, କଥନ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ। ଗବାକ୍ଷ, ଦଧିବକ୍ତ୍ର, ଗବୟ, ଗନ୍ଧମାଦନ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଅନେକ ବାନର ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ। ରାକ୍ଷସ ଓ ବାନରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ରାକ୍ଷସମାନେ ବାଣ, ଶୂଳ, ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରରେ ବାନରମାନେ ଉପରେ ପ୍ରହାର କଲେ। ବାନରମାନେ ତାଳ, ଦାନ୍ତ, ପାଥର ଓ ଅନ୍ୟ ଉପକରଣରେ ରାକ୍ଷସମାନେ ମାରିଦେଲେ; ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ସେନାର ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ଧ୍ୱଂସ ହେଲା। ହନୁମାନ ଶତ୍ରୁ ଧୂମ୍ରାକ୍ଷକୁ ପର୍ବତ ଚୂଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ମାରିଦେଲେ; ନୀଳ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ଅକମ୍ପନ ଓ ପ୍ରହସ୍ତକୁ ମାରିଦେଲେ।