ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଏକ ଦ୍ୱାଦଶଦଳ ପଦ୍ମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଆର୍ୟମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେ ଚାରିହାତରେ ହସ୍ତପାଶ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧରି ଦণ্ডାୟମାନ ଅଛନ୍ତି। ସେଉଁଠାରେ ବିଭିନ୍ନ ନାମରେ ବରୁଣ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ସହସ୍ରାଂଶୁ, ଧାତା, ତାପନ, ସବିତା, ଗଭସ୍ତିକ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ରବି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମିତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମେଷ ଠାରୁ କର୍ତ୍ତିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଶିରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଏହି ଦେବତାମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ କଳା, ଲାଲ, ହାଲୁକା ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଫିକା, ଧଳା, କପିଲା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ପରିବା ହରିତ, ଦୀପ୍ତ ଧଳା, ଧୂସର ଓ ନୀଳ ରଙ୍ଗରେ ଅଭିଭୂଷିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟର କିରଣର ଶିଖାରେ ଇଡା, ସୁଷୁମ୍ନା, ବିଶ୍ୱର୍ଚ୍ଚି, ଇନ୍ଦୁ ଓ ପ୍ରମାର୍ଦ୍ଦିନୀ ଶକ୍ତିମାନେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ। ଗ୍ରହର୍ଷଣୀ, ମହାକାଳୀ, କପିଳା, ପ୍ରବୋଧିନୀ, ମେଘମଧ୍ୟରେ ନିଲାମ୍ବରା ଓ ଅମୃତ ନାମକ ଶକ୍ତିମାନେ ଅଛନ୍ତି। ବରୁଣ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏହି ଶକ୍ତିମାନଙ୍କ ରଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ କିରଣର ଶିଖାରେ ଅଂଶୀକ କରିବା ଉଚିତ। ତେଜସ୍, ଦୁଇହାତରେ ପଦ୍ମ ଓ ଖଡ଼ଗ ଧରି, ଭୟାନକ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି। କୁଣ୍ଡିକା ଜପମାଳା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର, କୁଜ ଅଣ୍ଡ ଜପମାଳା, ବୁଧ ଧନୁ ଓ ଜପମାଳା, ଜୀବ ଜଳପାତ୍ର ଓ ଜପମାଳା ଧରିଛନ୍ତି। ଶୁକ୍ର ପାତ୍ର ମାଳା, ଘଣ୍ଟି ମାଳା ପିନ୍ଧି ତାଲା ହାର ଚାହାନ୍ତି। ରାହୁ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର, କେତୁ ଖଡ଼ଗ ଓ ଦୀପ ଧରିଛନ୍ତି। ଅନନ୍ତ, ତକ୍ଷକ, କର୍କ, ପଦ୍ମ, ମହାବ୍ୟ, ଶଂଖକ, କୁଳିକ ଏହି ସର୍ପମାନେ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଫଣା ଫେଲି, ଦୀପ୍ତିମାନ ଅଛନ୍ତି। ମକର ରାଶିରେ ବରୁଣ ପାଶ ଧରିଛନ୍ତି, ବାୟୁ ପତାକା ଧରି, ମୃଗ ରାଶିରେ କୁବେର ଗଦା ଧରି ମେଷ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଈଶାନ ଜଟାଧାରୀ ବୃଷଭ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି। ଲୋକପାଳମାନେ ଦୁଇହାତରେ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଛକା ମାଳା ଧରି, ହନୁମାନ୍ ବଜ୍ର ଧରି, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ଚାପି ଅଛନ୍ତି। କିନ୍ନରମାନେ ବୀଣା ଧରି, ବିଦ୍ୟାଧର ମାଳା ପିନ୍ଧି ଆକାଶରେ ରହିଛନ୍ତି, ପିଶାଚମାନେ କ୍ଷୀଣ ଅଂଗ, ଭେତାଳମାନେ ବିକୃତ ମୁହଁରେ। କ୍ଷେତ୍ରପାଳମାନେ ବାଣ ଧରି, ଭୂତମାନେ ବଡ଼ ପେଟ ଓ ଶୁଷ୍କ ଦେହରେ। ପରମେଶ୍ୱର କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ଠାରୁ ଈଶାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଷ୍ଟ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ବିବରଣୀ ଦେଉଛି—ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟା, ରୂକ୍ଷକର୍ଣୀ, ରାକ୍ଷସୀ, କୃପଣାକ୍ଷୟା, ପିଙ୍ଗାକ୍ଷୀ, କ୍ଷୟା, କ୍ଷେମା, ଇଳା, ଲୀଳାଳୟା, ଲୋଲା, ଲକ୍ତା, ବଳାକେଶୀ, ଲାଲସା, ବିମଳା, ହୁତାଶା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ହୁଙ୍କାରା, ବଡ଼ବାମୁଖୀ, ମହାକ୍ରୂରା, କ୍ରୋଧନା, ଭୟଙ୍କରୀ, ମହାନନା, ସର୍ବଜ୍ଞା, ତଳା, ତାରା, ଋଗ୍ବେଦା, ହୟାନନା, ସାରାଖ୍ୟା, ରୁଦ୍ରସଂଗ୍ରହୀ, ସମ୍ବରା, ତାଳଜଂଘିକା, ରକ୍ତାକ୍ଷୀ, ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧା, ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱା, କାରଙ୍କିଣୀ, ମେଘନାଦା, ପ୍ରଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, କାଳକର୍ଣୀ, ବରପ୍ରଦା, ଚନ୍ଦ୍ରା, ଚନ୍ଦ୍ରାବଳୀ, ପ୍ରପଞ୍ଚା, ପ୍ରଳୟାନ୍ତିକା, ଶିଶୁବକ୍ତ୍ରା, ପିଶାଚୀ, ପିଶିତାଶା, ଲୋଲୁପା, ଧମନୀ, ତାପନୀ, ରାଗିଣୀ, ବିକୃତାନନା, ବାୟୁଭେଗା, ବୃହତ୍କୁକ୍ଷୀ, ବିକୃତା, ବିଶ୍ୱରୂପିକା, ଯମଜିହ୍ୱା, ଜୟନ୍ତୀ, ଦୁର୍ଜୟା, ଜୟନ୍ତିକା, ବିଡାଳୀ, ରେବତୀ, ପୂତନା, ବିଜୟାନ୍ତିକା। ଏମାନେ କେହି ଅଷ୍ଟଭୁଜା, କେହି ଚତୁର୍ଭୁଜା, ଚାହିଁଥିବା ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି। ଭୈରବ ହାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, କୋହଳ ମୁଁହ, ଜଟାରେ ଚନ୍ଦ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଏହି ଯୋଗିନୀମାନେ ଖଡ଼ଗ, ଅଙ୍କୁଶ, ପରଶୁ ଓ ଭୟନାଶକ ଅସ୍ତ୍ର ଧରିଥାନ୍ତି, କେହି ଧନୁ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଗଦା, ପାଶ, ଅର୍ଧଉତ୍ତୋଳିତ ଢାଳ ନେଇଥାନ୍ତି। କେହି ହାତୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସର୍ପ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ଭୂତ ଭକ୍ଷଣ କରି, ମାତୃମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ, କେବେ କେବେ ପଞ୍ଚମୁଖୀ ଅଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଅବିଲୋମାଠାରୁ ଅଗ୍ନିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଷ୍ଟ ଦୀର୍ଘ ଆକୃତିରେ ବିଭକ୍ତ, ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଷଡଂଗ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥିତ ଶ୍ରେଣୀ ସହିତ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଏମାନେ ମନ୍ଦିର ଦାଣ୍ଡ ଉପରେ ବିରାଜିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ରସରେ ଶୋଭିତ, ଶବ୍ଦ, ଚକ୍ର ଓ ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ମାତୃମାନେ ଓ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୀପ୍ତ। ମାତୃମାନଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବୃଷଭାରୋହୀ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ ବୀରଭଦ୍ର ଅଛନ୍ତି। ଗୌରୀ ଦୁଇହାତରେ, ତ୍ରିନେତ୍ରା, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଦର୍ପଣ ଧରିଛନ୍ତି। ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜା, ତ୍ରିଶୂଳ, କଳଶ, ଘଟ ଧରି, ଵରଦାନ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଲଳିତା ପଦ୍ମ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ସ୍କନ୍ଦ ଗଣ ଦର୍ପଣ ଦଣ୍ଡ ଧରିଛନ୍ତି। ଚଣ୍ଡିକା ଦଶଭୁଜା, ତାଲେ ଖଡ଼ଗ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଶତ୍ରୁନାଶକ ବାଣ, ବାମେ ସର୍ପପାଶ, ଚର୍ମ, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ପରଶୁ ଧରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଧନୁ, ସିଂହ ଓ ମହିଷ ରହିଛି, ଏବଂ ମହିଷ ତ୍ରିଶୂଳ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଛି। ପ୍ରଭୁ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଉପାୟରେ ଲିଙ୍ଗର ଆରମ୍ଭିକ କଥା କହିବି। ଲବଣର ଲିଙ୍ଗ, ଘୃତର ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ବଢ଼ାଇଥାଏ। ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କପଡ଼ାର ଲିଙ୍ଗ ଅସ୍ଥାୟୀ, ପକା ଓ କଚ୍ଚା ମଧ୍ୟରେ ମାଟିର ଲିଙ୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କଚ୍ଚା ଠାରୁ ପକା ଭଲ। ତାପରେ କାଠର ଲିଙ୍ଗ ପୁଣ୍ୟମୟ, କାଠ ମଧ୍ୟରେ ପାଷାଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାଷାଣଠାରୁ ମୁକ୍ତା, ତାପରେ ଲୋହା, ସୁନା ଭଲ। ରୌପ୍ୟ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରଶଂସିତ, ତାମ୍ର ଓ କଂସ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଉଛି, ଚିତ୍ରିତ ଓ ପାରଦ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ପାରଦ ଓ ମିଶ୍ର ଧାତୁ ଓ ମଣିର ଲିଙ୍ଗ ବଢ଼ାଇବା ଉଚିତ। ମାପାଯାଇଥିବା ଲିଙ୍ଗ ଚାହିଁବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ନୁହେଁ, ସ୍ୱୟଂଭୂ ଅପେକ୍ଷିତ। ବାମଦିଗରେ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ବେଦୀ ଓ ମନ୍ଦିରର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯିବା ଉଚିତ। ଆଇନାରେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତ ଲିଙ୍ଗକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଅବସ୍ଥିତ, ପୂଜିବା ଉଚିତ। ହରି ସମସ୍ତଠିଏ ପୂଜ୍ୟ; ଲିଙ୍ଗର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା ହେଉଛି। ପାଷାଣ ଲିଙ୍ଗ ହସ୍ତରେ, କାଠ ଲିଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ତେଣିଏ ମାପିବା ଉଚିତ। ଚଳ ଲିଙ୍ଗ ଆଙ୍ଗୁଠିରେ ମାପି, ବାହିର ଦ୍ୱାର କିମ୍ବା ଗୃହମଧ୍ୟରେ ରଖିବା ଉଚିତ। ଗୃହସ୍ଥ ଲିଙ୍ଗ ଏକ ଆଙ୍ଗୁଠିଠାରୁ ପନ୍ଦରଟି ଆଙ୍ଗୁଠି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାପରେ ହୁଏ।