ଏହି ପବିତ୍ର ଶ୍ରୁତିରେ ଦେବୀଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପବିନ୍ୟାସର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଚିତ୍ରଣ ମିଳେ। ଯମୁନା ନୀଳାବର୍ଣ୍ଣା, କଛପ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ହାତରେ ଏକ ଘଟ ଧରିଛନ୍ତି। ତୁମ୍ବୁରୁ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣୀ, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଏକ ବୀଣା ଅଛି। ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଭଗବାନ୍, ବୃଷଭ ଉପରେ ଅସୀନ, ମାତୃକାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭୟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଗୌରୀ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମୀ ରୂପେ ଚାରିମୁଖୀ, ତାଙ୍କର ହାତରେ ଜପମାଳା ଓ ଏକ ଦାନବକୁ ଧରିଛନ୍ତି। କୁଣ୍ଡକ୍ଷପାତ୍ରିଣୀ, ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା, ହଂସ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଶାଙ୍କରୀ ରୂପେ ଅପରୂପା। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଶରତ୍କାଳୀନ ଧନୁ ଓ ବାଣ ରହିଛି, ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ବୃଷଭାକାର ଧନୁ ଅଛି। କୁମାରୀ, ମୟୂରପିଛ ଶୋଭିତ, ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା, ଦୁଇ ହାତରେ ଶୁଳ ଧରିଛନ୍ତି। ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ହାତରେ ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି। ଭୂଏଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଭୂଏଁ ଉପରେ ଦଣ୍ଡ, ଶଂଖ, ଖଡ୍ଗ ଓ ଗଦା ଧରିଥିବା ଭୈରବୀ ଅଛନ୍ତି। ଏହି ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଇନ୍ଦ୍ରୀ, ଯିଏ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଓ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଅଛି। ଚାମୁଣ୍ଡା, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗହିରା, ଦେହରେ କେବଳ ହାଡ଼ ଅଛି, ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଶୋଭିତ। ଚାମୁଣ୍ଡାଙ୍କ ଦେହ ମାଂସହୀନ, କେବଳ ହାଡ଼ ଅଛି, କେଶ ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା, ଶୁଷ୍କ ପେଟ, ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାଘଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଖପର ଓ ଖଡ୍ଗ ଧରିଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଛୁରୀ ଧରିଛନ୍ତି, ମୃତଦେହ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ହାଡ଼ ମାଳା ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ମାନବ ରୂପରେ ବିନାୟକ, ବଡ଼ ପେଟ ବିଶିଷ୍ଟ, ହାତୀମୁଖୀ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶୂଣ୍ଡ ବଡ଼, ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ମୁଖ ସାତ ଅଙ୍ଗୁଳ ଚଉଡ଼ା, ଶୂଣ୍ଡ ଛତ୍ତିଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ଓ ପ୍ରସ୍ଥଳିତ। କଳାର ମାପ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ, ଗଳା ଏକ ଶିରା ଓ ଅର୍ଧ କଳା ସହିତ ଛତ୍ତିଶ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା, ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ଏକ ଅର୍ଧ ଅଙ୍ଗୁଳ। ନାଭି ଓ ଉରୁ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଙ୍ଗୁଳ, ଶଂକ୍ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାଦ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଦାନ୍ତ, ବାମରେ କୁଠାର, ମିଠା ଲଡୁ ବା ନୀଳପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ମୁଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର, ବିଲାଇ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ। ସ୍କନ୍ଦ ମୟୂର ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀ, ଶାଖା ଓ ବିଶାଖା ଦୁଇ ହାତ ବିଶିଷ୍ଟ ଶିଶୁ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶକ୍ତି ଓ କୁକୁଡ଼ି ଅଛି, ଏକପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଏକମୁଖୀ, ଅନ୍ୟେସମୟରେ ଷଣ୍ଡମୁଖୀ, ଛଅ ହାତ ବା ଦ୍ୱାଦଶ ହାତ ଗ୍ରାମରେ, ଅଥବା ଦୁଇ ହାତ ଜଙ୍ଗଲରେ। ତାଙ୍କର ହାତରେ ଶୁଳ, ବାଣ, ପାଶ, ଖଡ୍ଗ, ଢାଲ ଓ ତର୍ଜନୀ ଅଛି। ଦକ୍ଷିଣ ଓ ବାମ ଛଅ ହାତରେ ଶୁଳ ଧରିଛନ୍ତି। ମୟୂରପିଛ ଶୋଭିତ, ଢାଲ, ପତାକା, ଅଭୟମୁଦ୍ରା ଓ କୁକୁଡ଼ି ଧରିଛନ୍ତି। କ୍ରୂର ଓ ଶାନ୍ତ ରୂପରେ ଖପର, ଛୁରୀ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ପାଶ ଧରିଛନ୍ତି। ହାତୀଚର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା, ମୁଖ ଓ ପାଦ ଉପରକୁ ଉଠିଥିବା ରୁଦ୍ରଚର୍ଚିକା ଦେବୀ, ଏଠି ଅଷ୍ଟବାହୁକ, ମୁଣ୍ଡମାଳା ଓ କଟିବନ୍ଧ ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବୀ ରୁଦ୍ର-ଚାମୁଣ୍ଡା, ନୃତ୍ୟଶୀଳି, ଏହି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚାରିମୁଖୀ ଭାବେ ଉପବିଷ୍ଟ। ତାଙ୍କର ହାତରେ ମଣିଷ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ ଧରି ଖାଉଛନ୍ତି; ଦଶବାହୁକ ଓ ତ୍ରିନେତ୍ରା, ଅନେକ ଅସ୍ତ୍ର, ଖଡ୍ଗ ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଘଣ୍ଟା ଓ ଢାଲ, ଦଣ୍ଡ ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି—ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସିଦ୍ଧ-ଚାମୁଣ୍ଡା। ସିଦ୍ଧ-ଯୋଗେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦାତ୍ରୀ; ଅନ୍ୟ ଏକ ରୂପ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣା, ପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଭୈରବୀ, ଜ୍ଞାନର ରୂପ, ଦ୍ୱାଦଶବାହୁକ। ଏହି ଅଷ୍ଟ କ୍ରୂର ମାତୃକା, ସ୍ମଶାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଏପରି ସ୍ମୃତିରେ ଆସନ୍ତି। ସେ ଧୈର୍ୟଶୀଳ, ମଙ୍ଗଳ ସମ୍ପନ୍ନ, ବୃଦ୍ଧା, ଦୁଇହାତ, ଖୋଲା ମୁଖ, ଦୃଢ଼ ଦାନ୍ତ, ସୁଭିତ୍ସା ଦାତ୍ରୀ, ଭୂମିରେ ବସି, ହାତ ଦୁଇଟି ଗୁଡ଼ିକୁ ଉପରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଯକ୍ଷିଣୀମାନେ ଦୃଢ଼, ଲମ୍ବା ଚକ୍ଷୁ ଶୋଭିତ; ଶାକିଣୀମାନେ ଚାଲାକ ଦୃଷ୍ଟି; ତାମ୍ର ଚକ୍ଷୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ରୂପବାନୀ, ସଦା ଦେବକନ୍ୟାମାନେ ପରି। ନନ୍ଦି, ଜପମାଳା ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ଦ୍ୱାରପାଳକ ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି। ମହାକାଳ, ଛେଦିତ ମୁଣ୍ଡ ଧରି, ଶୁଳ ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି। ପତଳା ଭୃଙ୍ଗି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋଟା ଓ ଠିଉଁ କୁସ୍ମାଣ୍ଡ ଉପସ୍ଥିତ। ହାତୀ, ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମୁଖୀ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି। ଘଣ୍ଟାକାନ୍ତ, ଦଶ ଓଠ, ଦଶହାତ, ପାପ ଓ ରୋଗ ଚିରି ଦେଉଥିବା, ତାଙ୍କର ହାତରେ ବଜ୍ର, ଖଡ୍ଗ, ଦଣ୍ଡ, ଚକ୍ର, ମୁଷଳ, ଅଙ୍କୁଶ, ମୁସଳ ଅଛି। ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ତର୍ଜନୀ, ଢାଲ, ଶୁଳ, ଖପର, ପାଶ, ଧନୁଷ, ଘଣ୍ଟା, କୁଠାର ଧରିଛନ୍ତି; ଦୁଇ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଅଛି। ଏହି ଦେବତା, ଘଣ୍ଟାମାଳା ଶୋଭିତ, ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତିରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଇଥିବା। ଏହିପରେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ: ସୂର୍ୟ, ସାତ ଘୋଡ଼ା ଓ ଏକ ଚକ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ରଥ ଉପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ଦୁଇ ହାତରେ ଦୁଇ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି, ଏକ ଦାବା ଓ ଲିଖନୀ ଧରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଜଳଘଟ ରଖିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ପିଙ୍ଗଳା ଦ୍ୱାରରେ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା, ସୂର୍ୟଙ୍କ ଏକ ସେବକ। ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇ ନାରୀ ଚାମର ଧରିଛନ୍ତି, ରାଣୀ ଅଲୋକିତ। ବିକଳ୍ପ ଭାବେ, ଭାସ୍କର ଏକାକୀ ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଦିଗପାଳ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଦୁଇ ପଦ୍ମ ଧରି, ଅନୁକ୍ରମରେ ବିରାଜିତ। ସେମାନେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ, ହାତରେ ମୁଷଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି। ସୂର୍ୟ, ଆର୍ୟମାନ୍ ଓ ଅନ୍ୟ ରକ୍ଷକମାନେ, ଚାରିହାତ ବିଶିଷ୍ଟ, ବାରମାସ ପଦ୍ମରେ ବିରାଜିତ। ବରୁଣ, ସୂର୍ୟ ନାମକ, ଏକ ଅନ୍ୟ ନାମ ସହସ୍ରାଂଶୁ; ଧାତା, ତାପନ, ସବିତା, ଗଭସ୍ତିକ। ରବି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ମିତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁକ, ମେଷ ଆଦି ରାଶିରେ ବିରାଜିତ, ମାର୍ଗଶିର୍ଷରୁ କାର୍ତ୍ତିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ। କଳାନୁସାରେ: କଳା, ରକ୍ତ, ଅଳ୍ପ ରକ୍ତ, ହଳଦିଆ, ଶ୍ୱେତ, ତାମ୍ର, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ହରିତ, ଦୀପ୍ତ ଶ୍ୱେତ, ଧୂସର, ନୀଳ।