ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବୀମାହାତ୍ମ୍ୟର ଚିତ୍ରଣରେ, ଆରମ୍ଭରୁ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଶିରୋଭାଗରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ କ୍ରମଶଃ ନବତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି। ଏଠି ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଠାରଟି ବାହୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଏକ ଦେବୀ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଢାଳ ଧରିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ବାମ ହାତରେ ଏକ ଦର୍ପଣ, ଭୟ ଦେଉଥିବା ଇଙ୍ଗିତ, ଧନୁଷ, ପତାକା, ଢୋଲ, ପାଶ ଓ ଏକ ବଣ ଧରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବୀ ତଥା ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ରୂପମାନେ ବଜ୍ର, ତଳୱାର, ଅଙ୍କୁଶ, ବାଣ, ଚକ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡିକ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ରୂପଗୁଡିକର ଷୋଳ ହାତ ଅଛି। ଢୋଲ ଓ ଭୟ ଦେଉଥିବା ଇଙ୍ଗିତକୁ ଛାଡ଼ି, ରୁଦ୍ର-ଚଣ୍ଡା, ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, ଚଣ୍ଡନାୟିକା, ଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡବତୀ, ଚଣ୍ଡରୂପା, ଅତିଚଣ୍ଡିକା, ଉଗ୍ରଚଣ୍ଡା – ଏହି ନବ ଦୁର୍ଗା ଉଲ୍ଲେଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ମଧ୍ୟରେ ରୋଚନା, ଭାରୁଣୀ, ଅସିତା ଅଛନ୍ତି। ନୀଳା, ଶୁକ୍ଳା, ଧୂମ୍ରିକା, ପୀତା, ଶ୍ୱେତା ଓ ସିଂହାରୋହିଣୀ ଦେବୀମାନେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି; ଏଠି ମହିଷ ଓ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଏକ ପୁରୁଷ ଦାନବଙ୍କର କେଶ ଓ ମୁଠି ଧରିଛନ୍ତି। ଏହି ନବ ଦୁର୍ଗାମାନେ ଆଳିଢ଼ ମୁଦ୍ରାରେ ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି, ପୁଅ-ପ୍ରସୂତି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସ୍ଥାପିତ କରାଯିବାକୁ କହାଯାଇଛି। ଏପରି ଗୌରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କୁମ୍ଭ, ମାଳା ଓ ଅଗ୍ନି ଧରିଛନ୍ତି। ଦେବୀ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଗ୍ନି ସହ ଅରଣ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେ ଲଲିତା ରୂପେ; ବାମଦିଗରେ କାନ୍ଧରେ ହାତ ରଖିଛନ୍ତି, ଦ୍ୱିତୀୟ ହାତରେ ଦର୍ପଣ ଧରିଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ସଉଭାଗ୍ୟା ଫଳ ଧରି ହାତ ଯୋଡ଼ି ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଓ ବାମ ହାତରେ ଫଳ ଧରିଛନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ଗ୍ରନ୍ଥ, ମାଳା, ବୀଣା ଧରିଛନ୍ତି; ଶ୍ୱେତା ଦେବୀ ଚମକୁଥିବା ଧଳା ରୂପରେ ପଦ୍ମ ଧରି, ମକର ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଯାହା ଜାହ୍ନବୀ ରୂପ। ଯମୁନା ଗାଢ଼ ରଙ୍ଗରେ କଚ୍ଚପ ଉପରେ ବସି, କୁମ୍ଭ ଧରିଛନ୍ତି; ତୁମ୍ବୁରୁ ଧଳା ରୂପରେ ବୀଣା ଧରିଛନ୍ତି; ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ବୃଷଭ ଉପରେ ଚଢ଼ି ମାତାଙ୍କ ଆଗରେ ଦଢ଼ିଆ ଅଛନ୍ତି। ଗୌରୀ, ଚାରି ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମୀ ରୂପେ ମାଳା ଓ ଦାନବ ଧରିଛନ୍ତି; କୁଣ୍ଡକ୍ଷପାତ୍ରିଣୀ ଧଳା ରୂପରେ ହଂସ ଉପରେ ଶାଙ୍କରୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଶରତ୍କାଳୀନ ରଙ୍ଗର ଧନୁଷ ଓ ବାଣ, ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ବୃଷଭ ଆକୃତି ଧନୁଷ ଅଛି। କୁମାରୀ, ମୟୂରପିଛ ଶୋଭିତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ବିଦ୍ୟାଳି ଧରି ଦୁଇ ହାତରେ ଅଛନ୍ତି। ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି; ବରାହୀ ମହିଷ ଉପରେ ଦଢ଼ିଆ, ଦଣ୍ଡ, ଶଂଖ, ତଳୱାର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି। ଏଇନ୍ଦ୍ରୀ, ବାମରେ ବଜ୍ରଧାରଣ କରି, ଏକ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଚାମୁଣ୍ଡା ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ଥିପଞ୍ଜରୀ ଓ ଚର୍ମହୀନ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି। ସେ ମାତ୍ର ଅସ୍ଥି ଓ ଉପରକୁ ଦେଖୁଥିବା କେଶ, ପତଳା ପେଟ, ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବାଘ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ମୁଣ୍ଡ ଓ ତଳୱାର ଧରିଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଛୁରି ଅଛି; ମୃତଦେହ ଉପରେ ବସି, ଅସ୍ଥିମାଳା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଭିନ୍ନ ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମହାକାଳ, ବିନାୟକଙ୍କ ମାନବ ରୂପ ରହିଛି, ବଡ଼ ପେଟ ଓ ଗଜମୁଖ। ବଡ଼ ଶୁଣ୍ଡ, ଉପବୀତ ପିନ୍ଧି, ସାତ ଅଙ୍ଗୁଳ ଚୌଡ଼ା ମୁହଁ, ଶୁଣ୍ଡର ଲମ୍ବ ଓ ପ୍ରସ୍ଥ ୩୬ ଅଙ୍ଗୁଳ। କଳା ମାପ ୧୨ ଅଙ୍ଗୁଳ, ଗଳାରେ ଶିରା ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ କଳା ସହ ୩୬ ଅଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା; ଗୁପ୍ତାଙ୍ଗ ୧.୫ ଅଙ୍ଗୁଳ। ନାଭି, ଜଂଘା, ଦୁଇ ପାଉଁ ୧୨ ଅଙ୍ଗୁଳ; ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଦାନ୍ତ, ବାମରେ କୁଠାର, ଲଡୁଅ, କିମ୍ବା ନୀଳ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି। ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ, ବିଲାଇ ଚକ୍ଷୁ, ପାଖରେ ମୟୂର ଚଢ଼ିଥିବା ସ୍କନ୍ଦ ଅଛନ୍ତି। ସ୍ୱାମୀ, ଶାଖା, ବିଶାଖା ଦୁଇ ବାହୁ ଓ ଶିଶୁ ରୂପରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣରେ ଶକ୍ତି ଓ ମୁର୍ଗା ଅଛନ୍ତି; କେବେ ଏକମୁଖୀ, କେବେ ଷଣ୍ମୁଖୀ; କେବେ ଛଅ ବା ଦ୍ୱାଦଶ ବାହୁ, କିମ୍ବା ଅରଣ୍ୟରେ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି। ବିଦ୍ୟାଳି, ବାଣ, ପାଶ, ତଳୱାର, ଢାଳ, ଭୟ ଇଙ୍ଗିତ; ବାମ ଛଅ ହାତରେ ବିଦ୍ୟାଳି ଧରିଛନ୍ତି। ମୟୂରପିଛ ଶୋଭିତ, ଢାଳ, ପତାକା, ଅଭୟ ମୁଦ୍ରା, ମୁର୍ଗା ଧରିଥିବା ଦେବୀ କ୍ରୂର ଓ ଶାନ୍ତ ରୂପରେ ମୁଣ୍ଡ, ଛୁରି, ତ୍ରିଶୂଳ, ପାଶ ଧରିଛନ୍ତି। ହାତୀ ଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ମୁହଁ ଓ ପାଉଁ ଉପରକୁ ଉଠାଇଥିବା ଅଷ୍ଟବାହୁ ରୁଦ୍ରଚର୍ଚ୍ଚିକା ଦେବୀ ମୁଣ୍ଡ ଓ କମରବନ୍ଧ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି ଦେବୀ ରୁଦ୍ର-ଚାମୁଣ୍ଡା ରୂପେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ନୃତ୍ୟନାୟିକା, ଏହି ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚାରିମୁଖୀ ଆସନରେ ବସିଛନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ହାତରେ ମନୁଷ୍ୟ, ଘୋଡ଼ା, ମହିଷ ଧରି ଭକ୍ଷଣ କରୁଛନ୍ତି; ଦଶବାହୁ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଅସ୍ତ୍ର, ତଳୱାର, ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଘଣ୍ଟା ଓ ଢାଳ, ଦଣ୍ଡ ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ସିଦ୍ଧଚାମୁଣ୍ଡା ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ସିଦ୍ଧିଦାତ୍ରୀ ଦେବୀ ସିଦ୍ଧଯୋଗେଶ୍ୱରୀ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଏକ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ନାଗପାଶ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରି ଶୋଭିତ। ଭୈରବୀ ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ଦ୍ୱାଦଶବାହୁ ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଅଷ୍ଟ ଉଗ୍ର ମାତୃକାମାନେ ଶ୍ମଶାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। ସେ ଶାନ୍ତ, ମଙ୍ଗଳମୟ ଭୂଷା, ବୃଦ୍ଧା, ଦୁଇ ବାହୁ, ଖୋଲା ମୁହଁ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ, ଭଲ ଦେଉଥିବା ଭାବରେ ଭୂମିରେ ବସି, ହାତ ଗୁଡ଼ିକୁ ଜଂଘାରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଯକ୍ଷିଣୀମାନେ ଦୃଢ଼, ଲମ୍ବା ଚକ୍ଷୁ; ଶାକିଣୀମାନେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଦୃଷ୍ଟି; ପିତାମ୍ବର ଚକ୍ଷୁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ ରୂପରେ, ସଦା ଅପ୍ସରାମାନେ ପରି ଅଛନ୍ତି। ନନ୍ଦି ଜପମାଳା ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି ଦ୍ୱାରପାଳକ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି; ମହାକାଳ ବିନ୍ନମୁଣ୍ଡ ଧରି ବିଦ୍ୟାଳି ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି। ପତଳା ଭୃଙ୍ଗି ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ବାମନ କୁଷ୍ମାଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ସହିତ; ହାତୀ, ଗାଈ ଓ ଅନ୍ୟ ପଶୁମୁଖୀ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ରେ ଅଛନ୍ତି।