ଏକ ସମୟର କଥା, ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଦର୍ଶନ ଏବଂ ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣନା ହେଉଛି। ସବୁଠାରେ ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ହୁଏ—ତାଙ୍କର ଚାରିଟି ମୁଣ୍ଡ ଏବଂ ଚାରିଟି ବୁଢ଼ା ହାତ, ପ୍ରଶସ୍ତ ପେଟ, ଚୁଲି ଗଠିକି ଲମ୍ବା ଝୁଲି ରହିଛି। ସେ ହଂସ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ଜପମାଳା କିମ୍ବା ଅର୍ଘ୍ୟଦାନ ପାତ୍ର, ବାମ ହାତରେ କମଣ୍ଡଳୁ ଧରିଛନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ତାଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ। ତା’ପରେ ଦର୍ଶନ ହୁଏ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ; ସେ ଗରୁଡ଼ା ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ତଳୱାର, ବାମ ହାତରେ ଗଦା, ବାଣ, ଭୂତିଦାନ ମୁଦ୍ରା, ଧନୁଷ୍ୟ ଏବଂ ଢାଳ ଅଛି। ନରସିଂହ ଚାରି ହାତରେ ସୁଦର୍ଶନ ଚକ୍ର ଏବଂ ଶଂଖ ଧରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରି, ମହା ଦାନବଙ୍କୁ ଚିରିଦେଇଛନ୍ତି। ଏହିପରେ ଦର୍ଶନ ମିଳେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବରାହଙ୍କ; ତାଙ୍କର ଏକ ହାତରେ ଶେଷନାଗ, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ବାମ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ଚରଣ ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ବସିଛନ୍ତି। ଅଷ୍ଟଭୁଜ ଗରୁଡ଼ାରୁଢ଼ ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର, ତଳୱାର, ମୁଷଳ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧରିଛନ୍ତି; ଶଂଖ, ଧନୁଷ୍ୟ, ଗଦା, ପାଶ, ପଦ୍ମ ଓ ବୀଣା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଅଛି। ଏଠି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯିବ; ବିଶ୍ୱରୂପ ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛି। ହାତରେ ମୁଷଳ, ପାଶ, ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବାଣ ଅଛି। ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ, ଧନୁଷ୍ୟ, ଗଦା, ପାଶ, ଶକ୍ତି; ହଳ, କୁଟାର, ଦଣ୍ଡ, ଛୁରୀ ଓ ଢାଳ ଧରିଛନ୍ତି। ସେ ଏକେଠାରେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଚାରି ମୁଣ୍ଡ ଓ ବିଶ୍ ହାତ ସହିତ ଡାହାଣ ବାମ ଦୁଇପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତିନି ଚକ୍ଷୁ ଏବଂ ଜଳ ଉପରେ ଶେଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଏକ ପାଦ ଉପରେ ଶ୍ରୀ ତିନ୍ହିଁ ସମର୍ଥନ କରୁଛନ୍ତି, ଭିମଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି। ନାଭିରେ ପଦ୍ମ ଓ ଚାରି ମୁଣ୍ଡ ସହିତ ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଏକାତ୍ମ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି। ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି, ପାଦରେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଚୂଡ଼ା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ଗୌରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସାଙ୍ଗରେ ଅଛନ୍ତି। ହରିଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ତାଙ୍କ ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ବେଦ ଅଛି, ଘୋଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ସହିତ। ବାମ ପାଦ ଶେଷ ଉପରେ, ଡାହାଣ ପାଦ କୁର୍ମ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ଅଛି। ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଦୁଇ ହାତରେ, ବାମ କୋଳରେ ଶ୍ରୀ, ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଚକ୍ର, ଗଦା, ହଳ ଓ ଶଂଖ ଧରି, ହରିଙ୍କ ପାର୍ଷଦ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ଏହିପରେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ—ଚଣ୍ଡୀଙ୍କୁ ବିଶ୍ ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ, ତଳୱାର, ଶୂଳ, ଚକ୍ର, ପାଶ, ଢାଳ, ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅଭୟ ମୁଦ୍ରାରେ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ। ବାମ ହାତରେ ଡମ୍ରୁ, ଶକ୍ତି, ନାଗପାଶ, ଢାଳ, କୁଟାର, ଅଙ୍କୁଶ, ଧନୁ, ଘଣ୍ଟା, ପତାକା ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି। ଦଶଭୁଜା ଚଣ୍ଡୀ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଯାନ୍ତି, ଏଠି ତାଙ୍କର ହାତରେ ଦର୍ପଣ ଓ ମୁଷଳ ଅଛି। ତାଳେ ମହିଷାସୁର ମୃତଦେହ ପଡ଼ିଛି, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ବିଛିନ୍ନ। ଏହି ଦାନବ ଗଳାରୁ ଏକ କ୍ରୁଧ୍ଧ ପୁରୁଷ ଅସ୍ତ୍ର ତୁଳି ବାହାରିଛି, ତିନି ତ୍ରିଶୂଳ ଧରି, ରକ୍ତ ଝରୁଛି, ରକ୍ତାଳ ମାଳା, ଚୁଲି ଓ ଚକ୍ଷୁ ସହିତ। ମହିଷକୁ ସିଂହ ଖାଉଛି, ଗଳାରେ ପାଶ ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧା, ସିଂହକୁ ଯାମ୍ୟାଙ୍କ ବାମ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଦଳିଦେଇଛନ୍ତି, ଦାନବ ନିମ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି। ଏହି ଚଣ୍ଡିକା, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ଶତ୍ରୁ ନାଶିନୀ, ନବଦଳ ପଦ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଦୁର୍ଗା ଭାବେ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଆରମ୍ଭରୁ ମଧ୍ୟ ଶିର ଯାଏଁ, କ୍ରମାନୁସାରେ ନବତତ୍ତ୍ୱ ସହିତ, ଏଠି ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଠାର ହାତରେ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଢାଳ ଧରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ଦର୍ପଣ, ତର୍ଜନୀ, ଧନୁଷ୍ୟ, ପତାକା, ଡମ୍ରୁ, ପାଶ ଅଛି; ଶୂଳ, ମୁଷଳ ଓ ତ୍ରିଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି। ଦେବୀଙ୍କ ପାଖରେ ବଜ୍ର, ତଳୱାର, ଅଙ୍କୁଶ, ବାଣ, ଚକ୍ର ଓ ଦଣ୍ଡ ଅଛି; ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ଷୋଡଶଭୁଜା ଦେଖାଯାନ୍ତି। ଡମ୍ରୁ ଓ ତର୍ଜନୀ ଛାଡ଼ି, ରୁଦ୍ର-ଚଣ୍ଡା ଓ ଅନ୍ୟ ନବ ଦେବୀ—ରୁଦ୍ର-ଚଣ୍ଡା, ପ୍ରଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡୋଗ୍ରା, ଚଣ୍ଡନାୟିକା, ଚଣ୍ଡା, ଚଣ୍ଡବତୀ, ଚଣ୍ଡରୂପା, ଅତିଚଣ୍ଡିକା, ଉଗ୍ରଚଣ୍ଡା; ମଧ୍ୟରେ ରୋଚନା, ଭାରୁଣୀ, ଅସିତା, ନୀଳା, ଶୁକ୍ଳା, ଧୂମ୍ରିକା, ପୀତା, ଶ୍ୱେତା ଏବଂ ସିଂହାରୁଢ଼ା ଦେବୀ ଅଛନ୍ତି। ମହିଷ ଓ ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପୁରୁଷ ଦାନବର କେଶ ଓ ମୁଠି ଧରିଛନ୍ତି। ନବଦୁର୍ଗା ଆଳିଢ ପଦ୍ମାସନରେ ଦିଅଯିବା ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୃଦ୍ଧି ହୁଏ; ଏପରି ଗୌରୀ, ଚଣ୍ଡିକା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କଳଶ, ଜପମାଳା ଓ ଅଗ୍ନି ଧରିଛନ୍ତି। ସେ ଅଗ୍ନି ଛାଡ଼ି ଲଳିତା ଭାବେ ଅଟବିରେ ସିଦ୍ଧ; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କନ୍ଧ ଉପରେ ହାତ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହାତରେ ଦର୍ପଣ ଧରିଛନ୍ତି। ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଫଳ ଧରି ହାତ ଯୋଗ କରି ଥିବା ସୌଭାଗ୍ୟା, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଓ ବାମ ହାତରେ ଫଳ ଧରିଛନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ହାତରେ ପୁସ୍ତକ ଓ ଜପମାଳା, ଏକ ଭିଣା; ଶ୍ୱେତା ଧଳା ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ, ପଦ୍ମ ଧରି, ମକର ଉପରେ ବସି ଜାହ୍ନବୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ୟମୁନା କଳା, କଚ୍ଛପ ଉପରେ ବସି, କଳଶ ଧରିଛନ୍ତି; ତୁମ୍ବୁରୁ ଧଳା, ଭିଣା ଧରିଛନ୍ତି; ତ୍ରିଶୂଳଧାରିଣୀ ମାତୃକାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ବୃଷଭ ଉପରେ ଅଛନ୍ତି। ଗୌରୀ, ବ୍ରାହ୍ମୀ ଭାବେ ଚାରି ମୁଣ୍ଡ, ଜପମାଳା ଓ ଦାନବ ଧରିଛନ୍ତି; କୁଣ୍ଡକ୍ଷପାତ୍ରିଣୀ ଧଳା, ହଂସ ଉପରେ ଶାଙ୍କରୀ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଡାହାଣ ହାତରେ ଶରଦ୍ ରଙ୍ଗର ଧନୁ ଓ ବାଣ; ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ବୃଷଭାକାର ଧନୁ। କୁମାରୀ ମୟୂରପିଛ ଶୋଭିତ, ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ଦୁଇ ହାତରେ ଶୂଳ ଧରିଛନ୍ତି। ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ, ହାତରେ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି; ବରାହୀ ମହିଷ ଉପରେ, ଦଣ୍ଡ, ଶଂଖ, ତଳୱାର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି। ଏଇନ୍ଦ୍ରୀ ବାମରେ ବଜ୍ର ଧରି, ସାହାଯ୍ୟ ପାଇଁ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ସହିତ; ଚାମୁଣ୍ଡା ଅତି କ୍ଷୀଣ, ତିନି ଚକ୍ଷୁ, ମାଂସହୀନ।