ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଅଗ୍ନିପୁରାଣର ପବିତ୍ର କଥାରେ, ଭଗବାନଙ୍କର ଅନେକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରୂପ ଓ ଅବତାରଙ୍କ ବିବରଣା ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରଥମେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଗଦା, ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ନାୟକ, ଶ୍ରୀମତି ପଦ୍ମ ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରି, ଗଦାର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରଭା ଉପରେ ଅଧିକାର ରଖି, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଧୋକ୍ଷଜ ତାଙ୍କର ଚତୁର୍ଭୁଜରେ ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ। ଏଠିରେ ନରସିଂହ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରାଯାଏ, ଯିଏ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଗଦା ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଅଚ୍ୟୁତ ଗଦା, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଶିଶୁ ରୂପରେ ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜନାର୍ଦନଙ୍କ ଚତୁର୍ଭୁଜରେ ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଶଂଖ ଓ ଗଦା ରହିଛି। ହରି ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଶଂଖ, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ମୋତେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ସବୁର ମୂଳ ରୂପ ହେଉଛନ୍ତି ବାସୁଦେବ; ବାସୁଦେବଠାରୁ ସଂକର୍ଷଣ, ସଂକର୍ଷଣଠାରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି। କେଶବ ଆଦି ଭେଦରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ରୂପ ତିନିପ୍ରକାର ଅନୁକ୍ରମରେ ରହିଛି; ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଚବିଶିଟି ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି କଥାକୁ ପଢନ୍ତି କିମ୍ବା ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରନ୍ତି। ଏବେ ଭଗବାନ କହିଲେ, “ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶ ଅବତାରଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ କହିବି—ମତ୍ସ୍ୟ ଅବତାର ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କୂର୍ମ ଅବତାର କଛୁଆ ରୂପ ନେଇଥାନ୍ତି। ବରାହଙ୍କ ପାଇଁ ମାନବ ରୂପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ, ସେ ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଡାହାଣ କିମ୍ବା ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶଂଖ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ। କୂର୍ମଙ୍କ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଦୁଇ ପାଦ ତଳେ ଧରିତ୍ରୀ ରଖାଯାଏ; ବରାହଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ରାଜ୍ୟ ଲାଭ ଓ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଲାଭ ମିଳେ। ନରସିଂହ ଦେବ ମୁହଁ ବଡ଼ କରି ଦାନବକୁ ବାମ ଉରୁପରେ ଚିରିଦେଉଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଗଳାରେ ମାଳା ଓ ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଦେଖାଯାଏ। ବାମନଙ୍କୁ ଛତା ଓ ଦଣ୍ଡ ସହିତ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଥାଆନ୍ତି; ରାମ ଧନୁଷ, ତଳୱାର ଓ ପରଶୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ, ବାଣ, ତଳୱାର, ଶଂଖ କିମ୍ବା ଦ୍ୱିଭୁଜ ରୂପରେ, କିମ୍ବା ଗଦା, ହଳ ଧାରଣ କରିବା, କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଉପର ବାମ ହାତରେ ହଳ, ତଳେ ଶୋଭାମାନ ଶଂଖ; ଉପର ଡାହାଣ ହାତରେ ଗଦା, ତଳେ ଚକ୍ର ରଖାଯାଏ। କଲ୍କି ଅବତାର ଘାସ ଓ ଧନୁଷ ସହିତ, ଦ୍ୱିଜ ମ୍ଲେଛ ନାଶକ ଭାବରେ ବିବରିତ; କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ଚଢ଼ି ତଳୱାର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ବାସୁଦେବ ଆଦି ନବ ରୂପର ଲକ୍ଷଣ କହିବି: ଡାହାଣ ଉପରେ ଗଦା, ବାମ ଉପରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଚକ୍ର ରଖାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶ ସଦା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥାଆନ୍ତି, ବାସୁଦେବ ପୂର୍ବବତ୍ ରହିଛନ୍ତି; ସେ ଶଂଖ ଓ ବରମୁଦ୍ରା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦ୍ୱିଭୁଜ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ ଥାଆନ୍ତି। ରାମଙ୍କୁ ହଳ ଓ ମୁସଳ ଧାରଣ କରି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଡାହାଣ ହାତରେ ଵଜ୍ର, ବାମରେ ଶଂଖ ଓ ଧନୁଷ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଗଳାରେ ଗଦା ଘେରିଥାଏ କିମ୍ବା ସେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନାରାୟଣ ଦୁହେଁ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ମୁଖ ଓ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ବିସ୍ତୃତ ଉଦର ସହିତ; ତାଙ୍କର କେଶ ଝୁଲିଥିବା ଚୂଡ଼ାରେ ବନ୍ଧା, ହଂସ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି। ଡାହାଣ ହାତରେ ଜପମାଳା ଅଥବା ଅଘ୍ରାନୀ, ବାମରେ କମଣ୍ଡଳୁ; ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ବାମ ଓ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରହିଛନ୍ତି। ଅଷ୍ଟଭୁଜୀ ବିଷ୍ଣୁ ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଛନ୍ତି; ଡାହାଣ ହାତରେ ତଳୱାର, ବାମରେ ଗଦା, ବାଣ, ବରମୁଦ୍ରା, ଧନୁଷ ଓ ଢାଲ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଚତୁର୍ଭୁଜୀ ନରସିଂହ ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରନ୍ତି; କିମ୍ବା ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ଦାନବକୁ ଚିରିଦେଇଛନ୍ତି। ବରାହ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ହାତରେ ଶେଷ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି; ଏକ ହାତରେ ପୃଥିବୀ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ବାମ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କ ପାଦ ତଳେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ପାଦେ ବସିଛନ୍ତି; ଅଷ୍ଟଭୁଜୀ ଗରୁଡ଼ାରୋହଣ ରୂପ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ। ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର, ତଳୱାର, ମୁସଳ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଶଂଖ, ଧନୁଷ, ଗଦା, ପାଶ, ପଦ୍ମ ଓ ବୀଣା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ରହିଛି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ ଚିତ୍ରଣ କରିବା ଉଚିତ; ବିଶ୍ୱରୂପ ଡାହାଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ରଖାଯିବା ଉଚିତ; ହାତରେ ମୁସଳ, ପାଶ, ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ ଓ ବାଣ ରହିଛି। ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ, ଧନୁଷ, ଗଦା, ପାଶ ଓ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରନ୍ତି; ହଳ, କୁହାଡ଼ି, ଦଣ୍ଡ, ଛୁରି ଓ ଫିଙ୍କିବା ଢାଲ ମଧ୍ୟ ରହିଛି। ସେ ବିଶ୍ୱରୂପ ଦ୍ୱିଶତ୍ଭୁଜୀ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖୀ, ଡାହାଣ ବା ଓ ବାମ ବା, ତିନି ଆଖି ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ଓ ଜଳ ଉପରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି। ଏକ ପାଦ ଶ୍ରୀ ଉପରେ ଭରସା କରିଛନ୍ତି, ବିମଳା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଛନ୍ତି; ନାଭିରେ ପଦ୍ମ ଓ ଚତୁର୍ମୁଖୀ ହରି, ସେ ହରି ଓ ଶଙ୍କର ଦୁହେଁ। ଡାହାଣରେ ଶୂଳ ଓ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ପାଦରେ ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ରହିଛି; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଚୂଡ଼ା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ଗୌରୀ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସହ ଅଛନ୍ତି। ହରି ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ବେଦ ଧାରଣ କରି, ଘୋଡ଼ା ମୁଣ୍ଡ ରଖିଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ବାମ ପାଦ ଶେଷ ଉପରେ ଓ ଡାହାଣ ପାଦ କୂର୍ମ ପୃଷ୍ଠ ଉପରେ ରହିଛି। ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଦ୍ୱିଭୁଜୀ, ବାମ ଆଙ୍କ ଉପରେ ଶ୍ରୀ ବସିଛନ୍ତି; ବିଷ୍ୱକ୍ଷେନ ଚକ୍ର, ଗଦା, ହଳ ଓ ଶଂଖ ଧାରଣ କରି, ହରିଙ୍କ ପାର୍ଷଦ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି।