ପୂର୍ବ ଓ ଇଶାନ କୋଣରେ ବିଧିମାନୁଷାରେ ଧନୁଷ୍ୟ, ବାଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବେଦାଦିକୁ ବିନ୍ୟାସ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶାର ଚକ୍ର ସହିତ ପାଥର ରଖିବା ଉଚିତ। ଏହାପରେ ତୃତୀୟ ପୂଜା ବିଧିକୁ ଶୁଣିବାକୁ କୁହାଯାଉଛି। ଏହି ପୂଜାରେ ଅଷ୍ଟାର ଲୋଟସ ଆଙ୍କିବା ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂର୍ବବତ୍ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଅଷ୍ଟାର ଆସନ ଦେଇ, ସେହି ପ୍ରକାରେ ପାଥର ରଖିବା ଯାଏ। ଏହା ସହିତ ଦଶପ୍ରକାର ଉପାସନା, ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଜିତା ମନ୍ତ୍ର ସହିତ କରାଯାଏ। ତା'ପରେ ଭଗବାନ କହିଲେ: “ଓମ୍। ଏଠାରେ କେଶବଙ୍କ ରୂପ ଥାଏ, ଯେଉଁଠି ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ ନାରାୟଣ ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଁ ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ଗଦାଧାରୀ ମାଧବ, ଯିଏ ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ। ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋବିନ୍ଦ, ଯିଏ ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଶଂଖ ଧରିଛନ୍ତି। ମୋକ୍ଷଦାତା ଶ୍ରୀଗଦୀ, ପଦ୍ମୀ, ଶଂଖୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଚକ୍ରଧାରୀ ମଧୁସୂଦନଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରେ। ଭକ୍ତି ସହିତ ତ୍ରିବିକ୍ରମ, ପଦ୍ମଗଦୀ, ଚକ୍ରୀ ଓ ଶଂଖୀଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଭଗବାନ ବାମନ, ଯିଏ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଓ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି, ସେ ସଦା ମୋତେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପଥ ପ୍ରଦାତା ଶ୍ରୀଧର, ପଦ୍ମୀ, ଚକ୍ରଶାର୍ଙ୍ଗୀ ଓ ଶଂଖୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜିବା ଉଚିତ। ଆଶୀର୍ବାଦଦାତା ପଦ୍ମନାଭ, ଯିଏ ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, ଦାମୋଦର ମଧ୍ୟ ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଗଦା ଓ ଚକ୍ର ଧରିଥିବା ଦେବତା। ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧାରୀ ବସୁଦେବ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଗଦା, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଧାରୀ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଆପଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ଯିଏ ଗଦା, ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଯିଏ ଚକ୍ର, ଗଦା, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଦେବତାମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ରୀମାନ୍, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରୀ, ଗଦାଧାରୀ, ପୁରୁଷୋତ୍ତମ; ଅଧୋକ୍ଷଜ, ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରିଥିବା, ଆପଣଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ନରସିଂହଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ଯିଏ ଚକ୍ର, ପଦ୍ମ, ଗଦା, ଶଂଖ ଧରିଛନ୍ତି; ଅଚ୍ୟୁତ, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଧାରୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଶିଶୁ ରୂପରେ ଉପେନ୍ଦ୍ର, ଯିଏ ଶଂଖ ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, ଚକ୍ର ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ଜନାର୍ଦନ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର, ଶଂଖ, ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି। ହରି, ଶଂଖ, ପଦ୍ମ, ଚକ୍ର ଧାରୀ, କୌମୋଦକୀ ଗଦା ଧରିଥିବା; କୃଷ୍ଣ, ଶଂଖ, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଓ ଚକ୍ର ଧାରଣ କରି, ମୋତେ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାନ୍ତି। ବସୁଦେବ ପ୍ରାଚୀନ ରୂପ; ତାଙ୍କୁ ଠାରୁ ସଙ୍କର୍ଷଣ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସଙ୍କର୍ଷଣଠାରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଠାରୁ ଅନିରୁଦ୍ଧ। କେଶବ ଆଦି ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତ୍ୟେକ ତିନିଗୁଡ଼ିକର କ୍ରମ ରହିଛି; ଦ୍ୱାଦଶ ଅକ୍ଷରୀୟ ମନ୍ତ୍ର ଚବିଶି ରୂପରେ ବିଭକ୍ତ। ଯିଏ ଏହି ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ କରିଥାଏ। ଏବେ ଭଗବାନ କହିଲେ: “ମୁଁ ତୁମକୁ ଦଶ ଅବତାରଙ୍କର ଲକ୍ଷଣ କହିବି, ଯାହା ମତ୍ସ୍ୟ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ। ମତ୍ସ୍ୟ ମାଛ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି, କୂର୍ମ କଛପ ରୂପ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ବରାହଙ୍କ ପାଇଁ ମାନବ ରୂପ ଏବଂ ଗଦା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରାଯିବା ଉଚିତ; ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଶଂଖ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ କିମ୍ବା ପଦ୍ମ ରଖିବା ଯାଏ। କୂର୍ମଙ୍କ ବାମପାଖରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଦୁଇ ପାଏଁ ପୃଥିବୀ ରଖିବା ଯାଏ; ବରାହଙ୍କ ସ୍ଥାପନା କଲେ ରାଜ୍ୟ ଓ ସଂସାର ସମୁଦ୍ର ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ ହୁଏ। ନରସିଂହ, ବିପୁଳ ମୁଁହ ଖୋଲି, ବାମ ଉରୁ ଉପରେ ଦେତ୍ୟକୁ ଛିଁଦିଦେଇଛନ୍ତି; ମାଳାଧାରୀ, ଚମକୁଥିବା ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି। ବାମନଙ୍କୁ ଛତା ଓ ଦଣ୍ଡ ସହିତ କିମ୍ବା ଚାରିଭୁଜା ରୂପରେ ଚିତ୍ରିତ କରାଯାଏ; ରାମଙ୍କ ପାଖରେ ଧନୁଷ୍ୟ, ଖଡ଼ଗ, ପରଶୁ ଥାଏ। ରାମଙ୍କୁ ଧନୁଷ୍ୟ-ବାଣ, ଖଡ଼ଗ, ଶଂଖ କିମ୍ବା ଦୁଇଭୁଜା ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଗଦା ଓ ହଳ ଧରିଥିବା କିମ୍ବା ଚାରିଭୁଜା ରୂପରେ ମଧ୍ୟ। ଉପର ବାମରେ ହଳ, ତଳେ ଶୋଭାମୟ ଶଂଖ; ଉପର ଦକ୍ଷିଣରେ ଗଦା, ତଳେ ଚକ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। କଳ୍କି, ଦୂବ ଓ ଧନୁଷ୍ୟ ସହିତ, ଦ୍ୱିଜାତି ମ୍ଲେଛ ନାଶକ; କିମ୍ବା ଘୋଡ଼ା ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାଳୱାର, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ବାଣ ଧରିଥିବା। ବସୁଦେବ ଆଦି ନବ ରୂପର ଲକ୍ଷଣ ମୁଁ କହିବି: ଉପର ଦକ୍ଷିଣରେ ଗଦା, ଉପର ବାମରେ ଚକ୍ର। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଈଶ୍ୱର ସଦା ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଛନ୍ତି, ବସୁଦେବ ପୂର୍ବବତ୍; ତିନି ଶଂଖ ଓ ଵରଦା ମୁଦ୍ରା ଧରିଥିବା, ଦୁଇ କିମ୍ବା ଚାରିଭୁଜା ରୂପରେ ଥାନ୍ତି। ରାମଙ୍କୁ ହଳ ଓ ମୁଷଳ ଧରିଥିବା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ବଜ୍ର, ବାମରେ ଶଂଖ, ଧନୁଷ୍ୟ ଧରିଥିବା। ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କଣ୍ଠରେ ଗଦା ଘେରିଥିବା କିମ୍ବା ଧନୁଷ୍ୟ-ବାଣ ଧରିଥିବା; ଅନିରୁଦ୍ଧ ଓ ଶ୍ରୀନାରାୟଣ ଚାରିଭୁଜା ରୂପରେ। ବ୍ରହ୍ମା ଚାରିମୁହା, ଚାରିଭୁଜା, ବିଶାଳ ଉଦର, ଅଳଂକୃତ ଜଟା ଓ ହଂସ ଉପରେ ଅସୀନ। ଦକ୍ଷିଣ ହାତରେ ଅକ୍ଷମାଳା କିମ୍ବା ଅଘ୍ରାନୀ, ବାମରେ କମଣ୍ଡଳୁ; ସାରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ ବାମ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ପାଖରେ। ବିଷ୍ଣୁ ଅଷ୍ଟଭୁଜା ରୂପରେ ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଛନ୍ତି; ଦକ୍ଷିଣରେ ଖଡ଼ଗ, ବାମରେ ଗଦା, ବାଣ, ଵରଦା, ଧନୁଷ୍ୟ ଓ ଢାଲ୍। ନରସିଂହ ଚାରିଭୁଜା ରୂପରେ ଚକ୍ର ଓ ଶଂଖ ଧରି, କିମ୍ବା ଶଂଖ ଓ ଚକ୍ର ଧରି, ଦେତ୍ୟକୁ ଛିଁଦିଦେଇଛନ୍ତି। ବରାହ ଚାରିଭୁଜା ରୂପରେ, ଏକ ହାତରେ ଶେଷ ଧରିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ହାତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, ବାମ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରିଛନ୍ତି। ପୃଥିବୀ ତାଙ୍କର ପାଏଁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ପାଏଁ ରଖିବା ଉଚିତ; ଅଷ୍ଟଭୁଜା ଗରୁଡ଼ାରେ ଚଢ଼ିଥିବା ରୂପ ଦକ୍ଷିଣରେ। ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ର, ଖଡ଼ଗ, ମୁଷଳ, ଅଙ୍କୁଶ; ଶଂଖ, ଧନୁଷ୍ୟ, ଗଦା, ପାଶ, ପଦ୍ମ, ବୀଣା ମଧ୍ୟ ଅଛି। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ସାରସ୍ୱତୀ ଚିତ୍ରିତ; ବିଶ୍ୱରୂପ ଦକ୍ଷିଣରେ; ହାତରେ ମୁଷଳ, ପାଶ, ଶୂଳ, ତ୍ରିଶୂଳ, ବାଣ ଅଛି। ବାମ ହାତରେ ଶଂଖ, ଧନୁଷ୍ୟ, ଗଦା, ପାଶ, ଶକ୍ତି; ହଳ, ପରଶୁ, ଦଣ୍ଡ, ଛୁରୀ, ଢାଲ।