अग्निपुराणम्

चक्रादीनां त्रयाणान्तु शालग्रामार्च्चनं श्रृणु। उत्तमा निष्फला पूजा कनिष्ठा सफलार्चना

चक्र वगैरे तीन रूपांची शाळग्रामावर पूजा कशी करावी ते ऐक. सर्वोच्च पूजा निष्फळ असते, तर सर्वात साधी पूजा फळ देते.

मध्यमा मूर्त्तिपूजा स्याच्चक्राव्जे चतुरस्रके। प्रणवं हृदि विन्यस्य षडङ्गङ्करदेहयोः

मध्यम पूजा म्हणजे मूर्तीपूजा, जी चक्र, कमळ आणि चौकोनावर केली जाते; त्यात प्रथमतः प्रणव मनात आणि षडंग हात-पायांवर ठेवतात.

कृतमुद्रात्रयश्चक्राद् बहिः पूर्वे गुरुं यजेत्। आप्ये गणं वायवे च धातारं नैर्ऋते यजेत्

चक्राच्या बाहेर तीन मुद्रा करून, प्रथम पूर्वेकडे गुरूची पूजा करावी; पूर्वेला वायूच्या गणाची आणि नैऋत्य दिशेला सृष्टीकर्त्याची पूजा करावी.

विधातारञ्च कर्त्तारं हर्त्तारं दक्षसौम्ययोः। विष्वकसेनं यजेदीशे आग्नेये क्षेत्रपालकम्

दक्षिण आणि सौम्य दिशेला विधाता आणि कर्त्याची, दक्षिण वायव्य दिशेला संहारकाची पूजा करावी; ईशान्येला विश्वक्सेन आणि आग्नेयेला क्षेत्रपालाची पूजा करावी.

ऋगादिवेदान् प्रागादौ आधारानन्तकं भुवम्। पीठं पद्मं चार्क वन्द्रवह्व्याख्यं मण्डलत्रयम्

पूर्वेकडे ऋग्वेद वगैरे वेद, भूमी आणि अनंतपर्यंतचा आधार ठेवावा; आसन, कमळ आणि अर्क, वंद्र, वह्व्य नावाची तीन मंडळे काढावीत.

आसनं द्वादशार्णेन तत्र स्थाप्य शिलां यजेत्। व्यस्तेन च समस्तेन स्वबीजेन यजेत् क्रमात्

बारा आरे असलेल्या आसनावर शाळग्राम ठेवून पूजा करावी; स्वतंत्र आणि एकत्रितपणे, आपल्या बीजमंत्राने योग्य क्रमाने पूजा करावी.

पूर्वादावथ वेदाद्यैर्गायत्रीभ्यां जितादिना। प्रणवेनार्च्चयेत् पञ्चान्मुद्रास्तिस्रः प्रदर्शयेत्

मग पूर्वेकडून वेद, गायत्री, जिता इत्यादींनी, प्रणवाने पाचांची पूजा करावी आणि तीन मुद्रा दाखवाव्यात.

विष्वक्‌सेनस्य चक्रस्य क्षेत्रपालस्य दर्शयेत्। शालग्रामस्य प्रथमा पूजाथो निष्फलोच्यते

विश्वक्सेन, चक्र आणि क्षेत्रपाल यांची मुद्रा दाखवावी; शाळग्रामाची पहिली पूजा निष्फळ मानली आहे.

पूर्ववत् षोडशारञ्च सपद्मं मण्डलं लिखेत्। शङ्खचक्रगदाखड्‌गैर्गुर्वाद्यं पूर्वंवद्यजेत्

पूर्वीप्रमाणे सोळा आरे असलेले मंडळ आणि त्यात कमळ काढावे; शंख, चक्र, गदा, खड्ग यांनी प्रथम गुरू वगैरेंची पूजा करावी.

पूर्वे सौम्ये धनुर्बाणान् वेदाद्यैरासनं ददेत्। शिलां न्यसेद् द्वादशार्णैस्तृतीयं पूजनं श्रृणु

पूर्व आणि ईशान्य दिशेला धनुष्य-बाण ठेवावेत, वेद वगैरेने आसन द्यावे; बारा आरे असलेली शाळग्राम ठेवावी; आता तिसऱ्या पूजेचे ऐक.

अष्टारमब्जं विलिखेत् गुर्वाद्यं पूर्ववद्यजेत्। अष्टर्णेनासनं दत्त्वा तेनैव च शिलां न्यसेत्

आठ आरे असलेले कमळ काढावे, गुरू वगैरेंची पूर्वीप्रमाणे पूजा करावी; आठ आरे असलेल्या आसनावर शाळग्राम ठेवावा.

पूजयेद्दशधा तेन गायत्रीभ्यां जितं तथा

त्या प्रकारे दहा प्रकारे पूजा करावी, तसेच गायत्री आणि जिता मंत्रांनीही पूजा करावी.

भगवानुवाच ओं रूपः केशवः पद्मशङ्खचक्रगदाधरः। नारायणः शङ्खपद्मगदाचक्री प्रदक्षिणम्

भगवान म्हणाले: ॐ. केशव हे कमळ, शंख, चक्र, गदा धारण करणारे आहेत; नारायण शंख, कमळ, गदा, चक्र घेऊन उजवीकडे आहेत.

ततो गदी माधवोरिशङ्खपद्मी नमामि तम्। चक्रकौमोदकीपद्मशङ्खी गोविन्द ऊर्जितः

मग गदा धारण करणारे माधव, शंख आणि कमळ असलेले ईश्वर—त्यांना मी वंदन करतो; गोविंद हे चक्र, गदा, कमळ, शंख घेऊन बलवान आहेत.

मोक्षदः श्रीगदी पद्मी शङ्खी विष्णुश्च चक्रधृक्। शङ्खचक्राब्जगदिनं मधुसूदनमानमे

मुक्ती देणारे, श्रीगदी, पद्मी, शंखी, विष्णू, चक्रधारी—शंख, चक्र, कमळ, गदा असलेले मधुसूदन यांना मी नमस्कार करतो.

भक्त्या त्रिविक्रमः पद्मगदी चक्री च शङ्ख्यपि। शङ्खचक्रगदापद्मी वामनः पातु मां सदा

भक्तीने त्रिविक्रम, पद्मगदी, चक्री आणि शंखी; शंख, चक्र, गदा, कमळ असलेले वामन नेहमी माझे रक्षण करो.

गतिदः श्रीधरः पद्मी चक्रशार्ङ्गी च शङ्ख्यपि

मार्ग देणारे, श्रीधर, पद्मी, चक्रशार्ङ्गी आणि शंखी.

वरदः पद्मनाभस्तु शङ्खाब्जारिगदाधरः। दामोदरः पद्मशङ्खगदाचक्री नमामि तम्

कमळनाभ, वर देणारा, शंख, कमळ, चक्र आणि गदा धारण करणारा, दामोदर, हे सर्व आयुधे हातात असलेला, त्याला मी वंदन करतो.

तेने गदी शङ्खचक्री वासुदेवोब्जभृज्जगत्। सङ्कर्षणो गदी शङ्‌खी पद्मी चक्री च पातु वः

गदा, शंख आणि चक्र धारण करणारा वासुदेव, जो जगाचा आधार आहे; संकर्षण, गदा, शंख, कमळ आणि चक्र घेणारा, तो तुमचे रक्षण करो.

गदी चक्री शङ्खगदी प्रद्युम्नः पद्मभृत् प्रभुः। अनिरुद्धस्चक्रगदी शङ्खी पद्मी च पातु नः

प्रद्युम्न, प्रभू, गदा, चक्र, शंख आणि कमळ धारण करणारा; अनिरुद्ध, चक्र, गदा, शंख आणि कमळ घेणारा, तो आमचे रक्षण करो.

सुरेशोर्यब्जशङ्खाढ्यः श्रीगदी पुरुपोत्तमः। अधोक्षजः पद्मगदी शङखी चक्री च पातु वः

देवतांचा स्वामी, कमळ व शंखाने शोभलेला, श्रीमंत गदाधारी, पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ; अधोक्षज, कमळ, गदा, शंख आणि चक्र धारण करणारा, तो तुमचे रक्षण करो.

देवो नृसिंहश्चक्राब्जगदाशङ्खी नमामि तम्। अच्युतः श्रीगदी पद्मी चक्री शङ्खी च पातु वः

चक्र, कमळ, गदा आणि शंख धारण करणाऱ्या नरसिंह देवास मी वंदन करतो; अच्युत, श्रीमंत गदाधारी, कमळ, चक्र आणि शंख घेणारा, तो तुमचे रक्षण करो.

बालरूपी शङ्खगदी उपेन्द्रश्चक्रपद्म्यपि। जनार्द्दनः पद्म चक्री शङ्खधारी गदाधरः

बालरूपातील, शंख व गदा घेणारा उपेंद्र, चक्र व कमळही धारण करतो; जनार्दन, कमळ, चक्र, शंख आणि गदा घेणारा.

शङ्खीपद्मी च चक्री चहरिः कौमोदकीधरः। कृष्णः शङ्खी गदी पद्मी चक्री मे भुक्तिमुक्तिदः

शंख, कमळ आणि चक्र धारण करणारा हरि, कौमुदकी गदा घेणारा; कृष्ण, शंख, गदा, कमळ आणि चक्र घेणारा, मला भोग आणि मोक्ष दोन्ही देतो.

आदि मूर्त्तिर्वासुदेवस्तस्मात् सङ्कर्पणोभवत्। सङ्कर्पणाच्च प्रद्युम्नः प्रद्युम्नादनिरुद्धकः

वासुदेव ही आदिमूर्ती आहे; त्यापासून संकर्षण उत्पन्न झाला; संकर्षणापासून प्रद्युम्न, आणि प्रद्युम्नापासून अनिरुद्ध झाला.

केशवादिप्रभेदेन एकैकस्य त्रिधा क्रमात्। द्वादशाक्षरकं स्तोत्रं चतुर्विंशातिमूर्त्तिमत्

केशव वगैरे भेदांनुसार प्रत्येकाचा त्रैविध्यक्रम आहे; बारा अक्षरांचे स्तोत्र चोवीस रूपांनी युक्त आहे.

यः पठेच्छृणुयाद्वापि निर्मलः सर्वमाप्नुयात्

जो कोणी हे शुद्धपणे म्हणतो किंवा ऐकतो, तो सर्व काही प्राप्त करतो.

भगवानुवाच दशावतारं मत्स्यादिलक्षणं प्रवदामि ते। मत्स्याकारस्तु मत्स्यः स्यात् कूर्मः कूर्म्माकृतिर्भवेत्

भगवान म्हणाले: मी तुला मत्स्यापासून सुरू होणाऱ्या दहाव्या अवतारांची वैशिष्ट्ये सांगतो; मत्स्य म्हणजे मास्याचे रूप घेतो, कूर्म म्हणजे कासवाचे रूप धारण करतो.

नराङ्गो वाथ कर्त्तव्यौ भूवराहौ गदादिभृत्। दक्षिणे वामके शङ्‌खं लक्ष्मीर्वा पद्ममेव वा

वराहासाठी मानवाचे रूप करावे, जो गदा व इतर शस्त्रे घेतो; उजवीकडे किंवा डावीकडे शंख, लक्ष्मी किंवा कमळ ठेवावे.