अग्निपुराणम्

गारुडं मण्डपञ्चाग्रे एकं भौमादिधाम च। कुर्य्याद्धि प्रतिमायान्तु दिक्षु चाष्टासु चोपरि

मंडपाच्या पुढे एक गरुडमंडप आणि एक भूमीधाम करावे. मूर्तीच्या आठही दिशांना वर एकेक अशी स्थापना करावी.

पूर्वं वराहं दक्षे च नृसिंहं श्रीधरं जले। उत्तरे तु हयग्रीवमाग्नेय्यां जामदग्न्यकम्

पूर्वेला वराह, दक्षिणेला नरसिंह, पाण्यात श्रीधर, उत्तरेला हयग्रीव आणि आग्नेय दिशेला जामदग्नी ठेवावा.

नैर्ऋत्यां रामकं वायौ वामनं वासुदेवकम्। ईशे प्रासादरचना देया वस्वर्ककादिभिः

नैऋत्य दिशेला राम, वायव्येला वामन, पश्चिमेला वासुदेव, आणि ईशान्येला मंदिराची रचना वसु, आदित्य वगैरे देवतांनी करावी.

भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् श्रृणुष्व मे। पञ्चायतनमध्ये तु वासुदेवं विवेशयेन्

भगवान म्हणाले: मंदिरात देवतांची स्थापना करावी, हे ब्राह्मण, ऐक. पंचायतनाच्या मध्यभागी वासुदेवाची स्थापना करावी.

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वच्च शूकरम्। आग्नेये नैर्ऋते चैव वायव्ये चेशगोचरे

वामन, नरहरी, अश्वशिर, आणि तसेच शूकर यांना अनुक्रमे आग्नेय, नैऋत्य, वायव्य आणि ईशान्य दिशेला ठेवावे.

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत्। नैर्ऋत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

मग मध्यभागी नारायण, आग्नेयेला अंबिका, नैऋत्येला भास्कर, वायव्येला ब्रह्मा आणि ईशान्येला लिंग यांची स्थापना करावी.

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु। वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

किंवा रुद्राचे रूप, किंवा नवधामात वासुदेव मध्यभागी ठेवावा, आणि पूर्वेकडील डावीकडील व उजवीकडील देवता तशाच ठेवाव्यात.

इन्द्रादीन् लोकपालांश्च अथवा नवधामसु। पञ्चायतनकं कुर्य्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमम्

इंद्रादी लोकपाल किंवा नवधामात, पंचायतनाची रचना करावी आणि मध्यभागी पुरुषोत्तम ठेवावा.

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत्। स्कन्दं गणेशमीशानं सुर्य्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

पूर्वेला लक्ष्मी आणि वैश्रवण, दक्षिणेला मातृगण, पश्चिमेला स्कंद, गणेश, ईशान, सूर्य वगैरे आणि ग्रह ठेवावेत.

उत्तरे दशमत्स्यादीनाग्नेय्यां चण्डिकां तथा। नैर्ॠत्यामम्बिकां स्थाप्य वायव्ये तु सरस्वतीम्

उत्तर दिशेला मत्स्यादी दहा रूपे, आग्नेयेला चंडिका, नैऋत्येला अंबिका आणि वायव्येला सरस्वती ठेवावी.

पद्मामैशे वासुदेवं मध्ये नारायणञ्च वा। त्रयोदशालये मध्ये विश्वरूपं न्यसेद्धरिम्

ईशान्येला पद्मा आणि ईश, मध्यभागी वासुदेव किंवा नारायण, आणि तेराशाळी मंदिरात मध्यभागी विश्वरूप हरि ठेवावा.

पूर्वांदौ केशवादीन् वा अन्यधामस्वयं हरिम् । मृण्मयी दारुघटिता लोहजा रत्नजा तथा

पूर्वेकडून केशव वगैरे किंवा इतर धामात स्वतः हरि ठेवावा; मूर्ती मातीची, लाकडी, धातूची किंवा रत्नांची असू शकते.

शैलजा गन्धजा चैव कौसुमी सप्तदा स्मृता। कौसुमी गन्धजा चैव मृण्मयी प्रतिमा तथा

सात प्रकारच्या मूर्ती मानल्या आहेत: दगडी, सुगंधी, फुलांची; फुलांची, सुगंधी आणि मातीची मूर्ती देखील.

तत्‌कालपूजिताश्चैताः सर्वकामफलप्रदाः। अथ शैलमयी वक्ष्ये शिला यत्र च गृह्यते

योग्य वेळी पूजा केल्यास या सर्व इच्छित फळ देतात. आता मी दगडी मूर्ती आणि दगड कुठून घ्यावा हे सांगतो.

पर्वतानामभावे च गृह्णीयाद् भूगतां शिलाम्। पाण्डरा ह्यरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वर्णिनाम्

डोंगर नसतील तर जमिनीतून दगड घ्यावा; पांढरा, अरुण, पिवळा आणि काळा हे रंग उत्तम मानले जातात.

न यदा लभ्यते सम्यग् वर्णिनां वर्णतः शिला। वर्णाद्यापादनं तत्र जुहुयात् सिंहविद्यया

योग्य रंगाचा दगड मिळत नसेल, तर हवे त्या रंगासाठी सिंहविद्या विधी करावा.

शिलायां शुक्लरेखाग्र्या कृष्णाग्र्या सिंहहोमतः। कांस्यघण्टानिनादा स्यात् पुंलिङ्गा विस्फुलिङ्गिका

दगडाच्या टोकाला पांढरी रेषा किंवा सिंहहवनामुळे काळा टोक असेल, तर कास्य घंटेचा आवाज येतो; पुरुष मूर्तीला ठिणग्या पडतात.

तन्मन्दलक्षणा स्त्री स्याद्रूपाभावान्नपुंसका। दृश्यते मण्डलं यस्यां सगर्भां तां विवर्जयेत्

त्यावर वर्तुळाचे चिन्ह असेल तर ती स्त्रीलिंग, रूप नसेल तर नपुंसकलिंग. आत वर्तुळ दिसले तर ती गर्भयुक्त मानून टाळावी.

प्रतिमार्थं वनं गत्वा वनयागं समाचरेत्। तत्र खात्वोपलिप्याथ मण्डपे तु हरिं यजेत्

मूर्तीच्या हेतूने जंगलात जाऊन वनयज्ञ करावा; तिथे खणून आणि लिंपून, मंडपात हरिची पूजा करावी.

बलिं दत्त्वा कर्म्मशस्त्रं टङ्कादिकमथार्च्चयेत्। हुत्वाथ शालितोयेन अस्त्रेण प्रोक्षयेच्छिलाम्

बळी अर्पण केल्यावर, कुऱ्हाड वगैरे कर्मासाठी लागणारी साधने भक्तीपूर्वक पूजावीत. त्यानंतर, शुद्ध केलेल्या तांदळाच्या पाण्याने, विधीच्या पात्राने त्या दगडावर शिंपडावे.

रक्षां कृत्वा नृसिंहेन मूलमन्त्रेण पूजयेत् । हुत्वा पूर्णाहुतिं दद्यात्ततो भूतबलिं गुरुः

नृसिंहाच्या मूळ मंत्राने रक्षण करून, त्या मंत्राने पूजा करावी. नंतर हवन करून, गुरुजींनी पूर्ण आहुती आणि भूतांसाठी बळी द्यावा.

अत्र ये संस्थिताः सत्त्वा यातुधानाश्च गुह्यकाः। सिद्धादयो वा ये चान्ये तान् सम्पूज्य क्षमापयेत्

येथे जे सर्व जीव, यातुधान, गुप्त देव, सिद्ध व इतर कोणी असतील, त्यांना नम्रतेने सन्मान करून, त्यांची क्षमा मागावी.

विष्णुबिम्बार्थमस्माकं यात्रैषा केशवाज्ञया। विष्ण्वर्थं यद्भवेत् कार्य्यं युष्माकमपि तद्भवेत्

ही आमची यात्रा विष्णूच्या मूर्तीकरता, केशवाच्या आज्ञेने होत आहे. विष्णूच्या कार्यात जे काही आहे, तेच तुमच्यासाठीही असो.

अनेन बलिदानेन प्रीता भवत सर्वथा। क्षेमेण गच्छतान्यत्र मुक्त्वा स्थानमिदं त्वरात्

या बळीच्या अर्पणाने तुम्ही सर्व प्रकारे संतुष्ट व्हा. हे स्थान लवकर सोडून, शांतपणे दुसरीकडे निघा.

एवं प्रबोधिताः सत्त्वा यान्ति तृप्ता यथासुखम्। शिल्पिभिश्च चरुं प्रास्य स्वप्नमन्त्रं जपेन्निशि

अशा प्रकारे सांगितल्यावर, ते जीव तृप्त होऊन आनंदाने निघून जातात. कारागिरांनी, पक्के तांदूळ अर्पण करून, रात्री स्वप्नमंत्र म्हणावा.

ओं नमः सकललोकाय विष्णवे प्रभविष्णवे। विश्वाय विश्वरूपाय स्वप्नाधिपतये नमः

ॐ, सर्व लोकांचे स्वामी, सर्वत्र व्यापणाऱ्या, विश्वरूप असलेल्या, स्वप्नांचे अधिपती असलेल्या विष्णूला नमस्कार.

आचक्ष्व देवदेवेश प्रसुप्तोस्मि तवान्तिकम्। स्वप्ने सर्वाणि कार्याणि हृदिस्थानि तु यानि मे

देवतांचा स्वामी, मी तुझ्या सान्निध्यात झोपलो आहे. माझ्या स्वप्नात, माझ्या मनात असलेली सर्व कामे मला दाखव.

ओं ओं ह्रुं फट् विष्णवे स्वाहा । शुभे स्वप्ने शुभं सर्वं ह्यशुभे सिंहहोमतः

ॐ ॐ ह्रूं फट्, विष्णूला स्वाहा. शुभ स्वप्नात सर्व काही मंगल होवो, आणि अशुभ स्वप्न असल्यास, सिंहहवनाने ते शुद्ध होवो.

कुद्दालटङ्कशस्त्राद्यं मध्वाज्याक्तमुखञ्चरेत्। आत्मानं चिन्तयेद्विष्णुं शिल्पिनं विश्वकर्म्मकम्

कुदाळ, कुऱ्हाड यांसारखी साधने, मध व तुपाने लावून घ्यावीत. स्वतःला विष्णू म्हणून, आणि कारागिराला विश्वकर्मा समजून ध्यान करावे.