अग्निपुराणम्

अष्टमांशेन गर्भस्य रथकानान्तु निर्गमः। परिधेर्गुणभागेन रथकस्तित्र कल्पयेत्

गर्भगृहाच्या मापाच्या आठव्या भागाएवढा रथकानांचा मार्ग असावा आणि तीन रथकान परिघाच्या प्रमाणात करावेत.

तत्तृतीयेण वा कुर्य्याद्रथकानान्तु निर्गमम्। वामत्रयं स्थापनीयं रथकत्रितये सदा

किंवा, रथकानांचा मार्ग तिसऱ्या भागाएवढा ठेवावा. तीन रथकानांसाठी नेहमी तीन व्यासपीठे ठेवावीत.

शिखरार्थं हि सूत्राणि चत्वारि विनिपातयेत्। शुकनाशोद्‌र्ध्वतः सूत्रं तिर्य्यग्भूतं निपातयेत्

शिखरासाठी चार सूत्रे टाकावीत. शुकनासाच्या वर आडवे एक सूत्र ठेवावे.

शिखरस्यार्द्धभागस्थं सिंहं तत्र तु कारयेत्। शुकनासां स्थिरीकृत्य मध्यसन्धौ निधापयेत्

शिखराच्या अर्ध्या उंचीवर सिंह तयार करावा आणि शुकनासे मधल्या सांध्यावर घट्ट बसवावीत.

अपरे च तता पार्श्वे तद्वत् सूत्रं निधापयेत्। तदूद्र्ध्वन्तु भवेद्वेदी सकण्ठा मनसारकम्

दुसऱ्या बाजूलाही तसंच सूत्र ठेवावं. त्याच्या वर गळ्यांसह आणि मनासारख्या वक्रतेसह वेदी असावी.

स्कन्धभग्नं न कर्त्तव्यं विकरालं तथैव च। उद्‌र्ध्वं च वेदिकामानात् कलशं परिकल्पयेत्

खांद्याने तुटलेलं किंवा विकृत असं काही करू नये. वेदीच्या वर तिच्या मापानुसार कलश ठेवावा.

विस्ताराद् द्विगुणं द्वारं कर्त्तव्यं तु सुशोभनम्। उदुम्बरौ तदूद्‌र्ध्वञ्च न्यसेच्छाखां सुमङ्गलैः

दाराचे रुंद मापाच्या दुप्पट सुंदर दरवाजे करावेत आणि त्याच्या वर उदुंबराच्या शुभ फांदी ठेवावी.

द्वारस्य तु चतुथांशे कार्य्यौ चण्डप्रचण्डकौ। विष्वक्‌सेनवत्सदण्डौ शिखोद्‌र्ध्वेडुम्बरे श्रियम्

दाराच्या चौथ्या भागात चंड आणि प्रचंड यांची स्थापना करावी. विष्वक्सेनासारखे दोन दंड ठेवावेत आणि शिखरावर उदुंबरावर श्री ठेवावी.

दिग्गजैः स्नाप्यमानान्तां घटैः साब्जां सुरूपिकाम्। प्रासादस्य चतुर्थांशैः प्राकारस्योच्छयो भवेत्

दिशांच्या गजांनी कलशांनी स्नान घातलेली, कमळांनी सुशोभित अशी सुंदर मूर्ती प्रासादाच्या चौथ्या भागात असावी. परिघाच्या भिंतीची उंचीही त्याच प्रमाणात असावी.

प्रासादात् पादहीनस्तु गोपुरस्योच्छयोभवेत्। पञ्चहस्तस्य देवस्य एकहस्ता तु पीठिका

गोपुराची उंची प्रासादापेक्षा एक पाऊल कमी असावी. पाच हस्त उंचीच्या देवतेसाठी पिठिका एक हस्ताची असावी.

गारुडं मण्डपञ्चाग्रे एकं भौमादिधाम च। कुर्य्याद्धि प्रतिमायान्तु दिक्षु चाष्टासु चोपरि

मंडपाच्या पुढे एक गरुडमंडप आणि एक भूमीधाम करावे. मूर्तीच्या आठही दिशांना वर एकेक अशी स्थापना करावी.

पूर्वं वराहं दक्षे च नृसिंहं श्रीधरं जले। उत्तरे तु हयग्रीवमाग्नेय्यां जामदग्न्यकम्

पूर्वेला वराह, दक्षिणेला नरसिंह, पाण्यात श्रीधर, उत्तरेला हयग्रीव आणि आग्नेय दिशेला जामदग्नी ठेवावा.

नैर्ऋत्यां रामकं वायौ वामनं वासुदेवकम्। ईशे प्रासादरचना देया वस्वर्ककादिभिः

नैऋत्य दिशेला राम, वायव्येला वामन, पश्चिमेला वासुदेव, आणि ईशान्येला मंदिराची रचना वसु, आदित्य वगैरे देवतांनी करावी.

भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् श्रृणुष्व मे। पञ्चायतनमध्ये तु वासुदेवं विवेशयेन्

भगवान म्हणाले: मंदिरात देवतांची स्थापना करावी, हे ब्राह्मण, ऐक. पंचायतनाच्या मध्यभागी वासुदेवाची स्थापना करावी.

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वच्च शूकरम्। आग्नेये नैर्ऋते चैव वायव्ये चेशगोचरे

वामन, नरहरी, अश्वशिर, आणि तसेच शूकर यांना अनुक्रमे आग्नेय, नैऋत्य, वायव्य आणि ईशान्य दिशेला ठेवावे.

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत्। नैर्ऋत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

मग मध्यभागी नारायण, आग्नेयेला अंबिका, नैऋत्येला भास्कर, वायव्येला ब्रह्मा आणि ईशान्येला लिंग यांची स्थापना करावी.

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु। वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

किंवा रुद्राचे रूप, किंवा नवधामात वासुदेव मध्यभागी ठेवावा, आणि पूर्वेकडील डावीकडील व उजवीकडील देवता तशाच ठेवाव्यात.

इन्द्रादीन् लोकपालांश्च अथवा नवधामसु। पञ्चायतनकं कुर्य्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमम्

इंद्रादी लोकपाल किंवा नवधामात, पंचायतनाची रचना करावी आणि मध्यभागी पुरुषोत्तम ठेवावा.

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत्। स्कन्दं गणेशमीशानं सुर्य्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

पूर्वेला लक्ष्मी आणि वैश्रवण, दक्षिणेला मातृगण, पश्चिमेला स्कंद, गणेश, ईशान, सूर्य वगैरे आणि ग्रह ठेवावेत.

उत्तरे दशमत्स्यादीनाग्नेय्यां चण्डिकां तथा। नैर्ॠत्यामम्बिकां स्थाप्य वायव्ये तु सरस्वतीम्

उत्तर दिशेला मत्स्यादी दहा रूपे, आग्नेयेला चंडिका, नैऋत्येला अंबिका आणि वायव्येला सरस्वती ठेवावी.

पद्मामैशे वासुदेवं मध्ये नारायणञ्च वा। त्रयोदशालये मध्ये विश्वरूपं न्यसेद्धरिम्

ईशान्येला पद्मा आणि ईश, मध्यभागी वासुदेव किंवा नारायण, आणि तेराशाळी मंदिरात मध्यभागी विश्वरूप हरि ठेवावा.

पूर्वांदौ केशवादीन् वा अन्यधामस्वयं हरिम् । मृण्मयी दारुघटिता लोहजा रत्नजा तथा

पूर्वेकडून केशव वगैरे किंवा इतर धामात स्वतः हरि ठेवावा; मूर्ती मातीची, लाकडी, धातूची किंवा रत्नांची असू शकते.

शैलजा गन्धजा चैव कौसुमी सप्तदा स्मृता। कौसुमी गन्धजा चैव मृण्मयी प्रतिमा तथा

सात प्रकारच्या मूर्ती मानल्या आहेत: दगडी, सुगंधी, फुलांची; फुलांची, सुगंधी आणि मातीची मूर्ती देखील.

तत्‌कालपूजिताश्चैताः सर्वकामफलप्रदाः। अथ शैलमयी वक्ष्ये शिला यत्र च गृह्यते

योग्य वेळी पूजा केल्यास या सर्व इच्छित फळ देतात. आता मी दगडी मूर्ती आणि दगड कुठून घ्यावा हे सांगतो.

पर्वतानामभावे च गृह्णीयाद् भूगतां शिलाम्। पाण्डरा ह्यरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वर्णिनाम्

डोंगर नसतील तर जमिनीतून दगड घ्यावा; पांढरा, अरुण, पिवळा आणि काळा हे रंग उत्तम मानले जातात.

न यदा लभ्यते सम्यग् वर्णिनां वर्णतः शिला। वर्णाद्यापादनं तत्र जुहुयात् सिंहविद्यया

योग्य रंगाचा दगड मिळत नसेल, तर हवे त्या रंगासाठी सिंहविद्या विधी करावा.

शिलायां शुक्लरेखाग्र्या कृष्णाग्र्या सिंहहोमतः। कांस्यघण्टानिनादा स्यात् पुंलिङ्गा विस्फुलिङ्गिका

दगडाच्या टोकाला पांढरी रेषा किंवा सिंहहवनामुळे काळा टोक असेल, तर कास्य घंटेचा आवाज येतो; पुरुष मूर्तीला ठिणग्या पडतात.

तन्मन्दलक्षणा स्त्री स्याद्रूपाभावान्नपुंसका। दृश्यते मण्डलं यस्यां सगर्भां तां विवर्जयेत्

त्यावर वर्तुळाचे चिन्ह असेल तर ती स्त्रीलिंग, रूप नसेल तर नपुंसकलिंग. आत वर्तुळ दिसले तर ती गर्भयुक्त मानून टाळावी.

प्रतिमार्थं वनं गत्वा वनयागं समाचरेत्। तत्र खात्वोपलिप्याथ मण्डपे तु हरिं यजेत्

मूर्तीच्या हेतूने जंगलात जाऊन वनयज्ञ करावा; तिथे खणून आणि लिंपून, मंडपात हरिची पूजा करावी.