अग्निपुराणम्

जङ्घोच्छायन्तु कर्त्तव्यं चतुर्भागेण चायतम् । जङ्घायां द्विगुणोच्छायं मञ्चर्य्याः कल्पयेद् बुधः

खालच्या भिंतीची उंची लांबीच्या चौथ्या भागाएवढी करावी; आणि ज्ञानी व्यक्तीने पायठ्याची उंची भिंतीपेक्षा दुप्पट ठेवावी.

तुर्य्यभागेन मञ्चर्य्याः कार्य्यः सम्यक् प्रदक्षिणः । तन्माननिर्गमं कार्य्यमुभयोः पार्श्वयोः समम्

प्रदक्षिणा मार्ग पायठ्याच्या लांबीच्या चौथ्या भागाएवढा असावा; दोन्ही बाजूंना जाण्याचा मार्ग सारखा असावा.

शिशरेण समं कार्य्यमग्रे जगति विस्तरम्। द्विगुणेनापि कर्त्तव्यं यथाशोभानुरूपतः

समोरचा विस्तार उंबरठ्याच्या रुंदीएवढा असावा; किंवा सौंदर्यानुसार तो दुप्पटही करता येईल.

विस्तारान्मण्डपस्याग्रे गर्भसूत्रद्वयेन तु। दैर्घ्यात्पादाधिकं कुर्य्यान्मध्यस्तम्भैर्विभूषितम्

मंडपाच्या पुढील बाजूस दोन गर्भसूत्रे रुंदीच्या प्रमाणात टाकावीत आणि लांबी एक पाऊल जास्त ठेवावी. मधल्या खांबांनी तो मंडप सुंदरपणे सजवावा.

प्रासादगर्भमानं वा कुर्व्वीत मुखमण्डपम्। एकाशीतिपदैर्व्वास्तुं पश्चात् मण्डपमारभ्त्

किंवा, गाभाऱ्याच्या मापानुसार मुखमंडप बांधावा, किंवा एक्याऐंशी पावलांची लांबी असलेला मंडप मागच्या बाजूने सुरू करावा.

शुकान् प्राग्‌द्वारविन्यासे पादान्तः स्थान् यजेत् सुरान्। तथा प्राकारविन्यासे यजेद् द्वात्रिंशदन्तगान्

पूर्वेकडील दरवाजाच्या मांडणीत, पायांच्या टोकांवर देवांना यज्ञ करावा. तसेच, परिघाच्या मांडणीत दोनतीस देवतांना टोकांवर यज्ञ करावा.

सर्वसाधारणं चैतत् प्रासादस्य च लक्षणम्। मानेन प्रतिमाया वा प्रासादमपरं श्रृणु

हे सर्वसाधारणपणे प्रासादाचे लक्षण आहे. आता मूर्तीच्या मापाने किंवा स्वतंत्र मापाने दुसऱ्या प्रासादाबद्दल ऐक.

प्रतिमायाः प्रमाणेन कर्त्तव्या पिण्डिका शुभा। गर्भस्तु पिण्डिकार्द्वेन गर्भमानास्तु भित्तयः

मूर्तीच्या मापानुसार पिंडी सुंदरपणे तयार करावी. गाभारा पिंडीच्या अर्ध्या मापाचा असावा आणि गाभाऱ्याच्या मापाप्रमाणे भिंती कराव्यात.

भित्तेरायाममानेन उत्सेधन्तु प्रकल्पयेत्। भित्त्युच्छायात्तु द्विगुणं शिखरं कल्पयेद् बुधः

भिंतीच्या लांबीच्या मापाने उंची ठरवावी आणि भिंतीच्या सावलीच्या दुप्पट उंच शिखर करावे.

शिखरस्य तु तुर्य्येण भ्रमणं परिकल्पयेत्। शिखरस्य चतुर्थेन अग्रतो मुखमण्डपम्

शिखराच्या मापाच्या चौथ्या भागाएवढा प्रदक्षिणा मार्ग असावा आणि समोरचा मुखमंडपही शिखराच्या चौथ्या भागाएवढा असावा.

अष्टमांशेन गर्भस्य रथकानान्तु निर्गमः। परिधेर्गुणभागेन रथकस्तित्र कल्पयेत्

गर्भगृहाच्या मापाच्या आठव्या भागाएवढा रथकानांचा मार्ग असावा आणि तीन रथकान परिघाच्या प्रमाणात करावेत.

तत्तृतीयेण वा कुर्य्याद्रथकानान्तु निर्गमम्। वामत्रयं स्थापनीयं रथकत्रितये सदा

किंवा, रथकानांचा मार्ग तिसऱ्या भागाएवढा ठेवावा. तीन रथकानांसाठी नेहमी तीन व्यासपीठे ठेवावीत.

शिखरार्थं हि सूत्राणि चत्वारि विनिपातयेत्। शुकनाशोद्‌र्ध्वतः सूत्रं तिर्य्यग्भूतं निपातयेत्

शिखरासाठी चार सूत्रे टाकावीत. शुकनासाच्या वर आडवे एक सूत्र ठेवावे.

शिखरस्यार्द्धभागस्थं सिंहं तत्र तु कारयेत्। शुकनासां स्थिरीकृत्य मध्यसन्धौ निधापयेत्

शिखराच्या अर्ध्या उंचीवर सिंह तयार करावा आणि शुकनासे मधल्या सांध्यावर घट्ट बसवावीत.

अपरे च तता पार्श्वे तद्वत् सूत्रं निधापयेत्। तदूद्र्ध्वन्तु भवेद्वेदी सकण्ठा मनसारकम्

दुसऱ्या बाजूलाही तसंच सूत्र ठेवावं. त्याच्या वर गळ्यांसह आणि मनासारख्या वक्रतेसह वेदी असावी.

स्कन्धभग्नं न कर्त्तव्यं विकरालं तथैव च। उद्‌र्ध्वं च वेदिकामानात् कलशं परिकल्पयेत्

खांद्याने तुटलेलं किंवा विकृत असं काही करू नये. वेदीच्या वर तिच्या मापानुसार कलश ठेवावा.

विस्ताराद् द्विगुणं द्वारं कर्त्तव्यं तु सुशोभनम्। उदुम्बरौ तदूद्‌र्ध्वञ्च न्यसेच्छाखां सुमङ्गलैः

दाराचे रुंद मापाच्या दुप्पट सुंदर दरवाजे करावेत आणि त्याच्या वर उदुंबराच्या शुभ फांदी ठेवावी.

द्वारस्य तु चतुथांशे कार्य्यौ चण्डप्रचण्डकौ। विष्वक्‌सेनवत्सदण्डौ शिखोद्‌र्ध्वेडुम्बरे श्रियम्

दाराच्या चौथ्या भागात चंड आणि प्रचंड यांची स्थापना करावी. विष्वक्सेनासारखे दोन दंड ठेवावेत आणि शिखरावर उदुंबरावर श्री ठेवावी.

दिग्गजैः स्नाप्यमानान्तां घटैः साब्जां सुरूपिकाम्। प्रासादस्य चतुर्थांशैः प्राकारस्योच्छयो भवेत्

दिशांच्या गजांनी कलशांनी स्नान घातलेली, कमळांनी सुशोभित अशी सुंदर मूर्ती प्रासादाच्या चौथ्या भागात असावी. परिघाच्या भिंतीची उंचीही त्याच प्रमाणात असावी.

प्रासादात् पादहीनस्तु गोपुरस्योच्छयोभवेत्। पञ्चहस्तस्य देवस्य एकहस्ता तु पीठिका

गोपुराची उंची प्रासादापेक्षा एक पाऊल कमी असावी. पाच हस्त उंचीच्या देवतेसाठी पिठिका एक हस्ताची असावी.

गारुडं मण्डपञ्चाग्रे एकं भौमादिधाम च। कुर्य्याद्धि प्रतिमायान्तु दिक्षु चाष्टासु चोपरि

मंडपाच्या पुढे एक गरुडमंडप आणि एक भूमीधाम करावे. मूर्तीच्या आठही दिशांना वर एकेक अशी स्थापना करावी.

पूर्वं वराहं दक्षे च नृसिंहं श्रीधरं जले। उत्तरे तु हयग्रीवमाग्नेय्यां जामदग्न्यकम्

पूर्वेला वराह, दक्षिणेला नरसिंह, पाण्यात श्रीधर, उत्तरेला हयग्रीव आणि आग्नेय दिशेला जामदग्नी ठेवावा.

नैर्ऋत्यां रामकं वायौ वामनं वासुदेवकम्। ईशे प्रासादरचना देया वस्वर्ककादिभिः

नैऋत्य दिशेला राम, वायव्येला वामन, पश्चिमेला वासुदेव, आणि ईशान्येला मंदिराची रचना वसु, आदित्य वगैरे देवतांनी करावी.

भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् श्रृणुष्व मे। पञ्चायतनमध्ये तु वासुदेवं विवेशयेन्

भगवान म्हणाले: मंदिरात देवतांची स्थापना करावी, हे ब्राह्मण, ऐक. पंचायतनाच्या मध्यभागी वासुदेवाची स्थापना करावी.

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वच्च शूकरम्। आग्नेये नैर्ऋते चैव वायव्ये चेशगोचरे

वामन, नरहरी, अश्वशिर, आणि तसेच शूकर यांना अनुक्रमे आग्नेय, नैऋत्य, वायव्य आणि ईशान्य दिशेला ठेवावे.

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत्। नैर्ऋत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

मग मध्यभागी नारायण, आग्नेयेला अंबिका, नैऋत्येला भास्कर, वायव्येला ब्रह्मा आणि ईशान्येला लिंग यांची स्थापना करावी.

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु। वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

किंवा रुद्राचे रूप, किंवा नवधामात वासुदेव मध्यभागी ठेवावा, आणि पूर्वेकडील डावीकडील व उजवीकडील देवता तशाच ठेवाव्यात.

इन्द्रादीन् लोकपालांश्च अथवा नवधामसु। पञ्चायतनकं कुर्य्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमम्

इंद्रादी लोकपाल किंवा नवधामात, पंचायतनाची रचना करावी आणि मध्यभागी पुरुषोत्तम ठेवावा.

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत्। स्कन्दं गणेशमीशानं सुर्य्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

पूर्वेला लक्ष्मी आणि वैश्रवण, दक्षिणेला मातृगण, पश्चिमेला स्कंद, गणेश, ईशान, सूर्य वगैरे आणि ग्रह ठेवावेत.