अग्निपुराणम्

पित्तासृगस्थिभिः पापं पिलिपिञ्चं स्रजासृजा। ईशाद्यान् रक्तमांसेन अभावादक्षतैर्यजेत्

पित्त, रक्त आणि हाडे यांच्याने पापी पिलिपिंच याला, फुलांच्या माळा आणि रक्ताने नैवेद्य द्यावा. ईशादी आणि इतरांना रक्त-मांसाने, न मिळाल्यास अक्षतांनी पूजा करावी.

रक्षोमातृगणेभ्यश्च पिशाचादिभ्य एव च। पितृभ्यः क्षेत्रपालेभ्यो बलीन् दद्यात् प्रकामतः

राक्षस माता, पिशाच वगैरे, पितर आणि क्षेत्रपाल यांना इच्छेनुसार नैवेद्य द्यावा.

अहुत्वैतानसन्तप्य प्रासादादीन्न कारयेत्। ब्रह्मस्थाने हरिं लक्ष्मीं गणं पश्चात् समर्च्चयेत्

ही नैवेद्ये न देता, न शेकता, प्रासाद वगैरे बांधू नयेत. ब्रह्माच्या स्थळी नंतर हरि, लक्ष्मी आणि गण यांची पूजा करावी.

महीश्वरं वास्तुमयं वर्द्धन्या सहितं घटम्। ब्रह्माणं मध्यतः कुम्भे ब्रह्मादींस्छ दिगीश्वरान्

महालक्ष्मी आणि वर्धनीसह महेश्वराची वास्तुपती म्हणून पूजा करावी. कुंभाच्या मध्यभागी ब्रह्मा, आणि ब्रह्मा व दिशा-पालांचीही पूजा करावी.

दद्यात् पूर्णाहुति पश्चात् स्वस्ति वाच्य प्रणम्य च। प्रगृह्य कर्करीं सम्यक् मण्डलन्तु प्रदक्षिणम्

पूर्णाहुती दिल्यावर, शुभ शब्द बोलून, नमस्कार करावा. मग योग्य रीतीने कर्करी घेऊन, मंडळाची प्रदक्षिणा करावी.

सूत्रमार्गेण हे ब्रह्मांस्तोयधाराञ्च भ्रामयेत्। पूर्व्ववक्तेन मार्गेण सप्त वीजानि वापयेत्

सूत्राच्या मार्गाने, हे ब्राह्मण, पाण्याच्या धारा फिरवाव्यात. पूर्वी सांगितलेल्या मार्गाने, सात बीजे पेरावीत.

प्रारम्भं तेन मार्गेण तस्य खातस्य कारयेत्। ततो गर्त्तं खनेन्मध्ये हस्तमात्रं प्रमाणतः

त्या मार्गाने सुरुवात करून, खड्डा खणावा. मग मधोमध हाताएवढा खड्डा खणावा.

चतुरङ्गलकं चाधश्चोपलिप्यार्च्चयेत्ततः। ध्यात्वा चतुर्भुजं विष्णुमर्घ्यं दद्यात्तु कुम्भतः

खाली चार अंगुळ जागा मातीने लिंपावी आणि तिथे पूजा करावी. चार भुजा असलेल्या विष्णूचे ध्यान करून, कुंभातून अर्घ्य द्यावे.

कर्कर्या पूरयेत् श्वभ्रं शुक्लपुष्पाणि च न्यसेत्। दक्षिणावर्त्तकं श्रेष्ठं बीजैर्मृद्भिश्च पूरयेत्

कर्करीने खड्डा भरावा आणि पांढरी फुले ठेवावीत. दक्षिणवर्ती उत्तम जागा बी आणि मातीने भरावी.

अर्घ्यदानं विनिष्पाद्य गोवस्त्रादीन्ददेद्‌गुरौ। कालज्ञाय स्थपतये वैष्णवादिभ्य अर्च्चयेत्

अर्घ्यदान पूर्ण केल्यावर, गुरूंना गाईचे वस्त्र व इतर वस्तू द्याव्यात. काळ जाणणारा, स्थापत्यकार, वैष्णव वगैरे यांची पूजा करावी.

ततस्तु खानयेद्यत्नाज्जलान्तं यावदेव तु। पुरुषाधः स्थितं शल्यं न गृहे दोषदं भवेत्

नंतर काळजीपूर्वक पाणी लागेपर्यंत खणावे. माणसाखाली गाडलेले अशुद्ध काही घरात दोष देत नाही.

अस्थिशल्ये भिद्यते वै भित्तिर्वै गृहिणोऽसुखम्। यन्नामशब्दं श्रृणुयात्तत्र शल्यं तदुद्भवम्

हाडाचे अशुद्ध असल्यास, भिंत तुटते आणि गृहस्थाला दुःख होते. जिथे नावाचा आवाज ऐकू येतो, तिथे अशुद्ध उत्पन्न होते.

भगवानुवाच पादप्रतिष्ठां वक्ष्यामि शिलाविन्यासलक्षणम्। अग्रतो मण्डपः कार्य्यः कुण्डानान्तु चतुष्टयम्

भगवान म्हणाले: मी पादप्रतिष्ठा आणि शिळा ठेवण्याची रीत सांगतो. पुढे मंडप आणि चार कुंडे करावीत.

कुम्भन्यासेष्टकान्यासौ द्वारस्तम्भोच्छ्रयं शुभम्। पादोनं पूरयेत् खातं तत्र वास्तुं यजेत् समे

कुंभ आणि विटा ठेवताना, दाराचा खांब शुभ रीतीने उभारावा. पायाखालील खड्डा भरावा आणि तिथे वास्तूयज्ञ करावा.

इष्टकाश्च सुपक्वाः स्युर्द्वादशाङ्गुलसम्मिताः। सुविस्तारत्रिभागेन वैपुल्येन समन्विताः

विटा नीट भाजलेल्या आणि बारा अंगुळ लांबीच्या असाव्यात. त्या योग्य रुंदीच्या आणि तीन भागांत विभागलेल्या असाव्यात.

करप्रमाणा श्रेष्ठा स्याच्छिलाप्यथ शिलामये । नव कुम्भांस्ताम्रमयान् स्थापयेदिष्टकाघटान्

हाताएवढ्या मापाच्या उत्तम शिळा, तसेच शिळेच्या घरातही असाव्यात. तांब्याचे नऊ कुंभ आणि विटांचे घट ठेवावेत.

अद्भिः पञ्चकषायेण सर्व्वौषधिजलेन च। गन्धतोयेन च तथा कुम्भैस्तोयसुपूरितैः

पाणी, पाच काढे, सर्व औषधी पाणी आणि सुगंधी पाण्याने कुंभ नीट भरावेत.

हिरण्यव्रीहिसंयुक्तैर्गन्धचन्दनचर्च्चितैः। आपो हिष्ठेति तिसृभिः शन्नो देवीति चाप्यथ

सुवर्णासार घातलेला, सुगंधी चंदनाने लावलेला तांदूळ पाण्यात टाकावा आणि 'आपो हि ष्ठ', 'शं नो देवी' हे तीन मंत्र उच्चारावेत.

तरत समन्दीरिति च पावमानीभिरेव च। उदुत्तमं वरुणमिति कयानश्च तथैव च

'तरत समंदी' हा मंत्र आणि पावमानी ऋचाही म्हणाव्यात; 'उद उत्तमं वरुणम्' आणि 'कयानश्' हेही पठावेत.

वरुणस्येति मन्त्रेण हंसः शुचिषदित्यपि। श्रीसूक्तेन च तथा शिलाः संस्थाप्य संघटाः

'वरुणस्य' आणि 'हंसः शुचिषद्' हे मंत्र, तसेच श्रीसूक्त म्हणावे आणि मग त्या दगडांवर व पात्रांवर योग्य प्रकारे स्थापना करावी.

शय्यायां मण्डपे प्राच्यां मण्डले हरिमर्च्चयेत्। जुहुयाज्जनयित्वाग्निं समिधो द्वादशीस्ततः

पूर्वेकडील मंडपात, मंडलामध्ये, शय्येवर हरिची पूजा करावी; नंतर अग्नी प्रज्वलित करून द्वादशीला समिधा अर्पण कराव्यात.

आधारावाज्यभागौ तु प्रणवेनैव कारयेत्। अष्टाहुतीस्तथाष्टान्तैराज्यं व्याहृतिभिः क्रमात्

आधार आणि तुपाचे भाग 'ॐ' या प्रणवाने तयार करावेत; मग आठ व्याहृतींनी आठ वेळा तुपाची आहुती द्यावी.

लोकेशानामग्नये वै सोमायावग्रहेषु च । पुरुषोत्तमायेति च व्याहृतीर्जुहुयात्ततः

लोकांचे स्वामी, अग्नी, पात्रातील सोम आणि पुरुषोत्तम यांना व्याहृतींच्या आहुती नंतर द्याव्यात.

प्रायश्चित्तं ततः पूर्णां मूर्त्तिमांसघृतांस्तिलान्। वेदाद्यैर्द्वादशान्तेन कुम्भेषु च पृथक् पृथक्

नंतर प्रायश्चित्त म्हणून, मूर्ती, मांस, तूप आणि तीळ यांचे पूर्ण मिश्रण द्वादशवेदमंत्राने प्रत्येक कलशात वेगवेगळे भरावे.

प्राङमुखस्तु गुरुः कुर्य्यादष्टदिक्षु विलिप्य च। मध्ये चैकां शिलां कुम्भं न्यसेदेतान् सुरान् क्रमात्

गुरु पूर्वेकडे तोंड करून आठही दिशांना लेप लावावा; मध्यभागी एक दगड आणि एक कलश ठेवावा आणि त्या त्या देवतांना क्रमाने आमंत्रित करावे.

पद्मं चैव महापद्मं मकरं कच्छपं तथा। कुमुदञ्च तथा नन्दं पद्मं शङ्खञ्च पद्मिनीम्

कमळ, महाकमळ, मकर, कासव, कुमुद, नंद, पुन्हा कमळ, शंख आणि पद्मिनी यांची स्थापना करावी.

कुम्भान्न चालयेत्तेषु न्यसेदष्टेष्टकाः क्रमात्। ईशानान्ताश्च पूर्व्वादाविष्टकां प्रथमं न्यसेत्

कलश हलवू नयेत; त्यात आठ विटा क्रमाने ठेवाव्यात, पूर्वेकडील ईशान दिशेपासून पहिली विट ठेवावी.

शक्तयो विमलाद्यास्तु इष्टकानान्तुक देवताः। न्यसनीया यथायोगं मध्ये न्यस्या त्वनुग्रहा

विमलादी शक्ती आणि विटांच्या देवता योग्य त्या ठिकाणी स्थापाव्यात; मध्यभागी अनुग्रह देणारी ठेवावी.

अव्यङ्गे चाक्षते पूर्णे मुनेरङ्गिरसः सुते। इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्ठां कारयाम्यहम्

न कापलेली, पूर्ण आणि शुद्ध विट घेऊन, अंगिरस ऋषींच्या पुत्राला, 'मी इच्छित वस्तू अर्पण करतो, प्रतिष्ठा करतो' असे म्हणावे.