अग्निपुराणम्

नागपुष्पैः पदे नागं मुख्यं भक्ष्यैर्हि संस्थितम्। मुद्गोदनेन भल्लाटं पदे सोमं पदे तथा

नागाला पूर्ण भागात नागफुलांनी अर्पण करावं; मुख्य भक्ष्याला अन्नाने; भल्लाटाला मुगाच्या भाताने; आणि सोमाला देखील पूर्ण भागात अर्पण करावं.

मधुना पायसेनाथ शालूकेन ऋषिं द्वये। पदे दितिं लोपिकाभिरर्द्धे दितिमथापरम्

ऋषींना मध, पायस आणि कमळाच्या देठाने दोन भागात अर्पण करावं; दितीला एका अर्ध्या भागात तिळाच्या पिठाच्या पोळ्यांनी, आणि दुसऱ्या अर्ध्या भागातही दितीला अर्पण करावं.

पूरिकाभिस्ततञ्चापमीशाधः पयसा पदे। ततोधश्चापवत्सन्तु दध्ना चैकपदे स्थितम्

आपाला तळाशी, ईशाच्या खाली, पुरीकांनी आणि दूधाने पूर्ण भागात अर्पण करावं; आणि त्याखाली पुन्हा आपाला दह्याने एका भागात अर्पण करावं.

लड्ङुकैश्च मरीचिन्तु पूर्वकोष्ठचतष्टये । सवित्रे रक्तपुष्पाणि ब्रह्माधः कोणकोष्ठके

पूर्वेकडील चार कपाटांत मरीचिला लाडूंनी अर्पण करावं; सवितृला लाल फुलांनी; ब्रह्माच्या खाली कोपऱ्यातील कपाटात अर्पण करावं.

तदधः कोष्ठके दद्यात् सावित्र्यै च कुशोदकम्। विवस्वतेऽरुणं दद्याच्चन्दनञ्चतुरङ्घ्निषु

त्याखालील कपाटात सावित्रीला कुशाच्या पाण्याने अर्पण करावं; विवस्वत आणि अरुणाला चंदनाने चार पावलांच्या जागेत अर्पण करावं.

रक्षोधः कोणकोष्ठे तु इन्द्रायान्नं निशान्वितम्। इन्द्रजयाय तस्याधो घृतान्नं कोणकोष्ठके

राक्षसाच्या खाली कोपऱ्यातील कपाटात, इंद्राला रात्री शिजवलेलं अन्न अर्पण करावं; त्याखाली, इंद्रजयाला कोपऱ्यातील कपाटात तुपात शिजवलेला भात अर्पण करावा.

चतुष्पदेषु दातव्यमिन्द्राय गुडपायसम्। वाय्वधः कोणदेशे तु रुद्राय पक्कमांसकम्

चार पावलांच्या जागेत इंद्राला गुळाचा पायस अर्पण करावा; वायूच्या खाली कोपऱ्यातील जागेत रुद्राला शिजवलेलं मांस अर्पण करावं.

तदधः कोणकोष्ठे तु यक्षायार्द्धं फलन्तथा। महीधराय मांसान्नं माषञ्च चतुरङ्घ्रिषु

त्याखाली कोपऱ्यातील कपाटात यक्षाला अर्धं फळ अर्पण करावं; महीधराला चार पावलांच्या जागेत मांसभात आणि काळ्या हरभऱ्याचं अर्पण करावं.

मध्ये चतुष्पदे स्थाप्या ब्रह्मणे तिलतण्डुलाः। चरकीं माषसर्प्पिर्भ्यां स्कन्दं कृशरयासृजा

चार पावलांच्या मधल्या जागेत ब्रह्माला तीळ आणि तांदूळ अर्पण करावेत; त्याच ठिकाणी स्कंदाला काळ्या हरभऱ्यांनी, तुपाने आणि पातळ भाताच्या पाण्याने अर्पण करावं.

रक्तपत्रैर्विदारीञ्च कन्दर्पञ्च पलोदनैः। पूतन ांपलपित्ताभ्यां मांसासृग्भ्याञ्च जम्भकम्

रक्त रंगाच्या पानांनी, विदारी, कंदर्प आणि पलोदन यांनी, पूतना हिला आम्पळ, पित्त, मांस आणि रक्त यांसह जंभकाला नैवेद्य द्यावा.

पित्तासृगस्थिभिः पापं पिलिपिञ्चं स्रजासृजा। ईशाद्यान् रक्तमांसेन अभावादक्षतैर्यजेत्

पित्त, रक्त आणि हाडे यांच्याने पापी पिलिपिंच याला, फुलांच्या माळा आणि रक्ताने नैवेद्य द्यावा. ईशादी आणि इतरांना रक्त-मांसाने, न मिळाल्यास अक्षतांनी पूजा करावी.

रक्षोमातृगणेभ्यश्च पिशाचादिभ्य एव च। पितृभ्यः क्षेत्रपालेभ्यो बलीन् दद्यात् प्रकामतः

राक्षस माता, पिशाच वगैरे, पितर आणि क्षेत्रपाल यांना इच्छेनुसार नैवेद्य द्यावा.

अहुत्वैतानसन्तप्य प्रासादादीन्न कारयेत्। ब्रह्मस्थाने हरिं लक्ष्मीं गणं पश्चात् समर्च्चयेत्

ही नैवेद्ये न देता, न शेकता, प्रासाद वगैरे बांधू नयेत. ब्रह्माच्या स्थळी नंतर हरि, लक्ष्मी आणि गण यांची पूजा करावी.

महीश्वरं वास्तुमयं वर्द्धन्या सहितं घटम्। ब्रह्माणं मध्यतः कुम्भे ब्रह्मादींस्छ दिगीश्वरान्

महालक्ष्मी आणि वर्धनीसह महेश्वराची वास्तुपती म्हणून पूजा करावी. कुंभाच्या मध्यभागी ब्रह्मा, आणि ब्रह्मा व दिशा-पालांचीही पूजा करावी.

दद्यात् पूर्णाहुति पश्चात् स्वस्ति वाच्य प्रणम्य च। प्रगृह्य कर्करीं सम्यक् मण्डलन्तु प्रदक्षिणम्

पूर्णाहुती दिल्यावर, शुभ शब्द बोलून, नमस्कार करावा. मग योग्य रीतीने कर्करी घेऊन, मंडळाची प्रदक्षिणा करावी.

सूत्रमार्गेण हे ब्रह्मांस्तोयधाराञ्च भ्रामयेत्। पूर्व्ववक्तेन मार्गेण सप्त वीजानि वापयेत्

सूत्राच्या मार्गाने, हे ब्राह्मण, पाण्याच्या धारा फिरवाव्यात. पूर्वी सांगितलेल्या मार्गाने, सात बीजे पेरावीत.

प्रारम्भं तेन मार्गेण तस्य खातस्य कारयेत्। ततो गर्त्तं खनेन्मध्ये हस्तमात्रं प्रमाणतः

त्या मार्गाने सुरुवात करून, खड्डा खणावा. मग मधोमध हाताएवढा खड्डा खणावा.

चतुरङ्गलकं चाधश्चोपलिप्यार्च्चयेत्ततः। ध्यात्वा चतुर्भुजं विष्णुमर्घ्यं दद्यात्तु कुम्भतः

खाली चार अंगुळ जागा मातीने लिंपावी आणि तिथे पूजा करावी. चार भुजा असलेल्या विष्णूचे ध्यान करून, कुंभातून अर्घ्य द्यावे.

कर्कर्या पूरयेत् श्वभ्रं शुक्लपुष्पाणि च न्यसेत्। दक्षिणावर्त्तकं श्रेष्ठं बीजैर्मृद्भिश्च पूरयेत्

कर्करीने खड्डा भरावा आणि पांढरी फुले ठेवावीत. दक्षिणवर्ती उत्तम जागा बी आणि मातीने भरावी.

अर्घ्यदानं विनिष्पाद्य गोवस्त्रादीन्ददेद्‌गुरौ। कालज्ञाय स्थपतये वैष्णवादिभ्य अर्च्चयेत्

अर्घ्यदान पूर्ण केल्यावर, गुरूंना गाईचे वस्त्र व इतर वस्तू द्याव्यात. काळ जाणणारा, स्थापत्यकार, वैष्णव वगैरे यांची पूजा करावी.

ततस्तु खानयेद्यत्नाज्जलान्तं यावदेव तु। पुरुषाधः स्थितं शल्यं न गृहे दोषदं भवेत्

नंतर काळजीपूर्वक पाणी लागेपर्यंत खणावे. माणसाखाली गाडलेले अशुद्ध काही घरात दोष देत नाही.

अस्थिशल्ये भिद्यते वै भित्तिर्वै गृहिणोऽसुखम्। यन्नामशब्दं श्रृणुयात्तत्र शल्यं तदुद्भवम्

हाडाचे अशुद्ध असल्यास, भिंत तुटते आणि गृहस्थाला दुःख होते. जिथे नावाचा आवाज ऐकू येतो, तिथे अशुद्ध उत्पन्न होते.

भगवानुवाच पादप्रतिष्ठां वक्ष्यामि शिलाविन्यासलक्षणम्। अग्रतो मण्डपः कार्य्यः कुण्डानान्तु चतुष्टयम्

भगवान म्हणाले: मी पादप्रतिष्ठा आणि शिळा ठेवण्याची रीत सांगतो. पुढे मंडप आणि चार कुंडे करावीत.

कुम्भन्यासेष्टकान्यासौ द्वारस्तम्भोच्छ्रयं शुभम्। पादोनं पूरयेत् खातं तत्र वास्तुं यजेत् समे

कुंभ आणि विटा ठेवताना, दाराचा खांब शुभ रीतीने उभारावा. पायाखालील खड्डा भरावा आणि तिथे वास्तूयज्ञ करावा.

इष्टकाश्च सुपक्वाः स्युर्द्वादशाङ्गुलसम्मिताः। सुविस्तारत्रिभागेन वैपुल्येन समन्विताः

विटा नीट भाजलेल्या आणि बारा अंगुळ लांबीच्या असाव्यात. त्या योग्य रुंदीच्या आणि तीन भागांत विभागलेल्या असाव्यात.

करप्रमाणा श्रेष्ठा स्याच्छिलाप्यथ शिलामये । नव कुम्भांस्ताम्रमयान् स्थापयेदिष्टकाघटान्

हाताएवढ्या मापाच्या उत्तम शिळा, तसेच शिळेच्या घरातही असाव्यात. तांब्याचे नऊ कुंभ आणि विटांचे घट ठेवावेत.

अद्भिः पञ्चकषायेण सर्व्वौषधिजलेन च। गन्धतोयेन च तथा कुम्भैस्तोयसुपूरितैः

पाणी, पाच काढे, सर्व औषधी पाणी आणि सुगंधी पाण्याने कुंभ नीट भरावेत.

हिरण्यव्रीहिसंयुक्तैर्गन्धचन्दनचर्च्चितैः। आपो हिष्ठेति तिसृभिः शन्नो देवीति चाप्यथ

सुवर्णासार घातलेला, सुगंधी चंदनाने लावलेला तांदूळ पाण्यात टाकावा आणि 'आपो हि ष्ठ', 'शं नो देवी' हे तीन मंत्र उच्चारावेत.

तरत समन्दीरिति च पावमानीभिरेव च। उदुत्तमं वरुणमिति कयानश्च तथैव च

'तरत समंदी' हा मंत्र आणि पावमानी ऋचाही म्हणाव्यात; 'उद उत्तमं वरुणम्' आणि 'कयानश्' हेही पठावेत.