अग्निपुराणम्

अब्रवीद्रावणं क्रुद्धा न त्वं राजा न रक्षकः। खरादिहन्तू रामस्य सीतां भार्यां हरस्व च

रागाने तिने रावणाला सांगितलं, 'तू राजा नाहीस, रक्षकही नाहीस; इथे ये, रामाचा वध कर आणि त्याची बायको सीता हिला घेऊन जा.'

रामलक्ष्मणरक्तस्य पानाज्जीवामि नान्यथा। तथेत्याह च तच्छ्रुत्वा मारीचं प्राह वै व्रज

‘राम आणि लक्ष्मण यांच्या रक्ताशिवाय मी जगू शकत नाही,’ असं ती म्हणाली. ते ऐकून रावण म्हणाला, 'तसं होऊ दे,' आणि मग मारीचाला सांगितलं, 'जा!'

स्वर्णचित्रमृगो भूत्वा रामलक्ष्मणकर्षकः। सीताग्रे तां हरिष्यामि अन्यथा मरणं तव

‘तू सोन्याचा, चित्त्याच्या डागांसारखा हरण हो आणि राम-लक्ष्मणांना दूर ने; मी सीतेसमोर तिला उचलून नेईन, नाहीतर तुझं मरण निश्चित आहे.’

मारीचो रावणं प्राह रामो मृत्युर्धनुर्धरः। रावणादपि मर्त्तव्यं मर्त्तव्यं राघवादपि

मारीचाने रावणाला सांगितलं, 'राम हा धनुष्यधारी आणि मृत्यूच आहे; रावणाच्या हातून मरण्यापेक्षा राघवाच्या हातून मरणं श्रेष्ठ आहे.'

अवश्यं यदि मर्त्तव्यं वरं रामो न रावणः। इति मत्वा मृगो भूत्वा सीताग्रे व्यचरन्मुहुः

‘मरण अटळच असेल तर रामाच्या हातून मरणं रावणापेक्षा बरं,’ असं मनात ठरवून तो हरण झाला आणि पुन्हा पुन्हा सीतेसमोर फिरू लागला.

सीतया प्रेरितो रामः शरेणाथावधीच्च तम्। म्रियमाणो मृगः प्राह हा सीते लक्ष्मणेति च

सीतेच्या आग्रहावरून रामाने त्या हरणाला बाणाने मारलं; मरताना तो हरण ओरडला, 'हाय सीते! हाय लक्ष्मणा!'

सौमित्रिः सीतयोक्तोऽथ विरुद्धं राममागतः। रावणोऽप्यहरत् सीतां हत्वा गृध्रं जटायुषम्

मग सौमित्र, सीतेच्या सांगण्यावरून, संकटात असलेल्या रामाकडे गेला; आणि रावणाने गृध्र जटायूला मारून सीतेला पळवून नेलं.

जटायुषा स भिन्नाङ्गः अङ्केनादाय जानकीम्। गतो लङ्कामशोकाख्ये धारयामास चाब्रवीत्

जटायूने त्याचे अंग जखमी केले, तरीही त्याने जानकीला मांडीवर घेऊन लंकेत, अशोक नावाच्या ठिकाणी नेलं, तिथे तिला ठेवून बोलू लागला.

भव भार्य्या ममाग्र्या त्वं राक्षस्यो रक्ष्यतामियम् । रामो हत्वा तु मारीचं दृष्ट्वा लक्ष्मणमब्रवीत्

‘तू माझी मुख्य पत्नी हो, आणि ही राक्षसी तुझं रक्षण करेल.’ रामाने मारीचाचा वध केला आणि लक्ष्मणाला पाहून त्याच्याशी बोलला.

मायामृगोऽसौ सौमित्रे यथा त्वमिह चागतः । तथा सीता हृता नूनं नापश्यत् स गतोऽथ ताम्

सौमित्रा, तो मृग माया होता, जसा तू इथे आलास, तसंच सीतेचं अपहरण झालं आणि तो तिला न पाहताच निघून गेला.

शुशोच विललापार्त्तो मां त्यक्त्वा क्क गतासि वै। लक्ष्मणाश्वासितो रामो मार्गयामास जानकीम्

तो दुःखी होऊन रडू लागला, 'माझं सोडून तू कुठे गेलीस?' असं म्हणत हंबरडा फोडला; लक्ष्मणाने त्याला धीर दिला आणि रामाने जानकीचा शोध सुरू केला.

दृष्ट्वा जटायुस्तं प्राह रावणो हृतवांश्च ताम्। मृतोऽथ संस्कृतस्तेन कबन्धञ्चावधीत्ततः

जटायूने त्याला पाहून सांगितलं, 'रावणाने तिला पळवून नेलं.' मग जटायू मरण पावला, रामाने त्याचं अंतिम संस्कार केलं आणि त्यानंतर कबंधाचा वध केला.

नारद उवाच रामः पस्पासरो गत्वा शोचन् स शर्वरीं ततः। हनूमता स सूग्नीवं मित्रञ्चकार ह

नारद म्हणाले: रामाने पुढे जाऊन, रात्रभर शोक केला; नंतर हनुमंतासोबत सुग्रीवाशी मैत्री केली.

सप्त तालन् विनिर्भिद्य शरेणैकेन पश्यतः। पादेन दुन्दुभेः कायञ्चिक्षेप दशयोजनम्

त्याने एका बाणाने सात ताड झाडे छेदली, सगळ्यांच्या समोर, आणि पायाने दुंदुभीचं शरीर दहा योजन दूर फेकून दिलं.

तद्रिपुं बालिनं हत्वा भ्रातरं वैरसारिणम्। किष्किन्धां कपिरज्यञ्च रुमान्तारां समर्पयत्

त्याने आपला शत्रू बाली, जो त्याचा वैरी भाऊ होता, त्याचा वध केला आणि सुग्रीवाला किष्किंधा, वानरराज्य आणि रुमाही सोपवली.

ऋष्यमूकेहरीशायकिष्किन्धेशोऽब्रवीत्सच । सीतां त्वं प्राश्यसेयद्वत् तथा राम करोमिते

ऋष्यमूक पर्वती वानरांचा राजा, किष्किंधाधिपती, म्हणाला: 'जसा मी रामासाठी प्रयत्न करीन, तसंच तू सीतेला मिळवशील.'

तछ्रुत्वा माल्यवत्पृष्ठे चातुर्मास्यं चकारसः। किष्किन्धायाञ्च सुग्रीवो यदा नायाति दर्शनम्

हे ऐकून रामाने मल्यवत पर्वती चातुर्मास व्रत केलं; आणि किष्किंधेत सुग्रीव रामाला भेटायला आला नाही.

तदाऽब्रवीत्तं रामोक्तं लक्षमणो व्रज राघवम्। न स सङ्कुचितः पन्था येन बाली हतो गतः

मग रामाचं सांगणं लक्ष्मणाने म्हटलं: 'राघवाकडे जा; ज्या वाटेने बाली मेला आणि गेला, ती वाट आता मोकळी आहे.'

समये तिष्ठ सुग्रीव मा बालिपथमन्वगः। सुग्रीव आह संसक्तो गतं कालं न बुद्धवान्

'सुग्रीवा, ठरलेल्या वेळेला राहा; बालीच्या मार्गाने जाऊ नकोस.' सुग्रीव म्हणाला: 'कामात गुंतून मी वेळ कसा गेला ते लक्षातच आलं नाही.'

इत्युक्त्वा स गतो रामं नत्वोवाच हरीश्वरः। आनीता वानराः सर्वे सीतायाश्च गवेषणे

असं म्हणून तो रामाकडे गेला, वाकून नमस्कार केला आणि वानरराजाला सांगितलं: 'सगळे वानर सीतेच्या शोधासाठी गोळा झाले आहेत.'

त्वन्मतात् प्रेषयिष्यामि विचिन्वन्तु च जानकीम् । पूर्वादौ मासमायान्तु मासादूर्ध्वं निहन्मि तान्

'माझ्या आज्ञेने मी त्यांना पाठवतो; ते जानकीचा शोध घेतील. एक महिन्याच्या आत परत येतील; महिन्यानंतर मी त्यांना नष्ट करीन.'

इत्युक्ता वानराः पूर्वपश्चमोत्तरमार्गगाः। जग्मू रामं ससुग्रीवमपशयन्तस्तु जानकीम्

असं सांगितल्यावर वानर पूर्व, पश्चिम, उत्तर दिशेला गेले; ते राम आणि सुग्रीवासोबत गेले, पण जानकी सापडली नाही.

रामाङ्गुलीयं संगृह्य हनूमान् वानरैः सह। दक्षिणे मागयामास सुप्रभाया गुहान्तिके

हनुमंताने रामाची अंगठी घेतली आणि वानरांसह दक्षिणेकडे, सुप्रभेच्या गुहेजवळ, शोध घेतला.

मासादूर्ध्वञ्च विन्यस्ता अपश्यन्तस्तु जानकीम्। ऊचुर्वृथामरिष्यामो जटायुर्द्धन्य एव सः

महिना उलटून गेला आणि जानकी सापडली नाही, तेव्हा ते म्हणाले: 'आम्ही व्यर्थ मरणार; जटायूच खरा धन्य.'

सीतार्थे योऽत्यजत् प्राणान्रावणेन हतो रणे। तच्छ्रु त्वा प्राह सम्पातिर्विहाय कपिभक्षणम्

सीतेसाठी ज्याने प्राण सोडले, रणात रावणाने ज्याचा वध केला—हे ऐकून संपातीने वानरांना खाणं सोडून बोलायला सुरुवात केली.

भ्राताऽसौ मे जटायुर्वै मयोड्डीनोऽर्कमण्डलम्। अर्क तापाद्रक्षितोऽगाद् दग्धपक्षोऽहमभ्रगः

'तो जटायू माझा भाऊ; मी सूर्याच्या कडेकडेवर नेला गेलो होतो. सूर्याच्या तापापासून वाचलो, पण माझी पंख जळली आणि मी आकाशातून खाली पडलो.'

रामवार्त्ताश्रवात् पक्षौ जातौ भूयोऽथ जानकीम्। पश्याम्यशोकवनिकागतां लङ्कागतां किल

रामाच्या वार्तेने माझी पंख पुन्हा उगवली; आता मला दिसते की जानकी अशोकवनात आहे आणि ती लंकेत आहे.

शतयोजनचविश्तीर्णे लवणाब्धौ त्रिकूटके। ज्ञात्वा रामं ससुग्रीवं वानराः कथयन्तु वै

शंभरोजने एवढ्या रुंद खाऱ्या समुद्रात, त्रिकूट पर्वतावर, वानरांनी राम आणि सुग्रीव यांना ओळखून त्यांची गोष्ट सांगावी.

नारद उवाच सम्पातिवचनं श्रुत्वा हनुमानङ्गदादयः। अब्धिं दृष्ट्वाऽब्रुवंस्तेऽब्धिं लङ्घयेत को नु जीवयेत्

नारद म्हणाले : संपातीचं बोलणं ऐकल्यावर, हनुमान, अंगद आणि इतर वानरांनी समुद्र पाहून विचारलं, 'हा समुद्र कोण पार करू शकतो आणि वाचू शकतो?'