अग्निपुराणम्

विष्णुरुद्रार्कदेव्यादेर्गृहकर्त्ता स कीर्त्तिभाक्। किं तस्य वित्तनिचयैर्मूढस्य परिरक्षिणः

विष्णू, रुद्र, सूर्य, देवी आणि इतरांसाठी घर बांधणारा प्रसिद्धी मिळवतो; केवळ धन साठवून ठेवणाऱ्या मूढ माणसाला त्या संपत्तीचा काय उपयोग?

दुः खार्ज्जितैर्यः कृष्णस्य न कारयति केतनम्। नोपभोग्यं धनं यस्य पितृविप्रदिवौकसाम्

जो कष्टाने मिळवलेल्या धनानेही कृष्णासाठी मंदिर बांधत नाही, त्याचे धन ना पितरांना, ना ब्राह्मणांना, ना देवांना उपभोगता येते.

नोपभोगाय बन्धूनां व्यर्थस्तस्य धनागमः। यथा ध्रुवो नृणां मृत्युर्वित्तनाशस्तथा ध्रुवः

त्याचे धन नातेवाईकांसाठीही उपभोग्य राहत नाही; त्याचा धनसंचय व्यर्थ ठरतो. जसे मृत्यू निश्चित आहे, तसेच धनाचा नाशही ठरलेला आहे.

मूढस्तत्राऽनुबध्नाति जीवितेथ चले धने। यदा वित्तं न दानाय नोपभोगाय देहिनाम्

मूढ माणूस जीवन आणि अस्थिर धन यांना चिकटून राहतो, जेव्हा त्याचे धन ना दानासाठी ना इतरांच्या उपभोगासाठी वापरले जाते.

नापि कीर्त्यै न धर्मार्थं तस्य स्वाम्येथ को गुणः। तस्माद्वित्तं समासाद्य दैवाद्वा पौरुषादथ

ना कीर्ती, ना धर्मासाठी — अशा संपत्तीच्या मालकीत काय गुण आहे? म्हणून, नशीबाने किंवा प्रयत्नाने मिळालेले धन —

दद्यात् सम्यग् द्विजाग्रथेभ्यः कीर्त्तनानि च कारयेत्। दानेभ्यस्चाधिकं यस्मात् कीर्त्तनेभ्यो वरं यतः

ते योग्य ब्राह्मणांना द्यावे आणि मंदिरांची उभारणी करावी; कारण दानांमध्ये मंदिर बांधणे श्रेष्ठ आहे, ते इतर दानांपेक्षा मोठे मानले जाते.

अतस्तत्‌कारयेद्धीमान् विष्ण्वादेर्म्मन्दिरादिकम्। विनिवेश्य हरेर्द्धाम भक्तिमद्भिर्न्नरोत्तमैः

म्हणूनच, बुद्धिमान माणसाने विष्णू आणि इतरांसाठी मंदिर वगैरे बांधावे, भक्तीने परिपूर्ण उत्तम लोकांच्या मदतीने हरिचे निवासस्थान स्थापावे.

निवेशितं भवेत् कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरम्। भूतं भव्यं भविष्यञ्च स्थूलं सूक्ष्मं तथेतरत्

जेव्हा असे मंदिर उभे राहते, तेव्हा संपूर्ण त्रैलोक्य, जड-चेतन, भूत, भविष्य, वर्तमान, स्थूल, सूक्ष्म आणि इतर सर्व त्यात समाविष्ट होतात.

आब्रह्मस्तम्बपर्य्यन्तं सर्व्वं विष्णोः समुद्भवम्। तस्य देवादिदेवस्य सर्वगस्य महात्मनः

ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत सर्व काही, सर्वत्र व्यापून असलेल्या, सर्व देवांचा देव असलेल्या, महान आत्मा विष्णूपासून उत्पन्न झाले आहे.

निवेश्य भवनं विष्णोर्न्न भूयो भुवि जायते। यथा विष्णोर्द्धामकृतौ फलं तद्वद्दिवौकसाम्

जो विष्णूसाठी घर बांधतो, तो पुन्हा पृथ्वीवर जन्म घेत नाही; विष्णूचे मंदिर बांधल्याचे जे फळ, तेच देवांसाठीही मिळते.

शिवब्रह्मार्क्कविध्नेशचण्डीलक्षग्यादिकात्मनाम्। देवालयकृतेः पुण्यं प्रतिमाकरणेधिकम्

शिव, ब्रह्मा, सूर्य, विश्वकर्मा, चंडी, लक्ष्मी आणि इतरांसाठी मंदिर बांधण्याचे पुण्य, मूर्ती बनवण्यापेक्षा अधिक आहे.

प्रतिमास्थापने यागे फलस्यान्तो न विद्यते। मृण्मयाद्दारुजे पुण्यं दारुजादिष्टकाभवे

मूर्ती स्थापना आणि यज्ञ यांचे फळ अनंत आहे; मातीच्या मूर्तीपेक्षा लाकडी मूर्तीचे, आणि त्याहून विटेच्या मूर्तीचे पुण्य जास्त आहे.

इष्टकोत्थाच्छैलजे स्याद्धेमादेरधिकं फलम्। सप्तजमन्मकृतं पापं प्रापम्भादेव नश्यति

विटेच्या मूर्तीपेक्षा दगडी मूर्तीचे, आणि त्याहून सुवर्ण वगैरेच्या मूर्तीचे फळ मोठे असते; त्यामुळे सात जन्मांचे पाप क्षणात नष्ट होते.

देवालयस्य स्वर्गी स्यान्नरकं न स गच्छति। कुलानां शतमुद्धृत्य विष्णुलोकं नयेन्नरः

जो देवालय बांधतो, तो स्वर्गाला जातो आणि नरकात जात नाही; तो शंभर कुटुंबांना तारून त्यांना विष्णूच्या लोकात नेतो.

यमो यमभटानाह देवमन्दिरकारिणः। यम उवाच प्रतिमापूजादिकृतो नानेया नरकं नराः

यमाने आपल्या यमदूतांना सांगितले: 'जे देवांचे मंदिर बांधतात, त्यांनी मूर्तीपूजा वगैरे केली असल्यामुळे, त्यांना नरकात नेले जात नाही.'

देवालयाद्यकर्त्तार आनेयस्ते तु गोचरे विचरध्वं यथान्यायन्नियोगो मम पाल्यताम्

मंदिरांचे आणि अशा इतर जागांचे पाहणी करणारे जे आहेत, त्यांना इथे तुमच्या नजरेसमोर आणा. ते सर्व नियमाप्रमाणे वागतील, आणि माझ्या आज्ञेचे पालन करावे.

नाझाभङ्गं करिष्यन्ति भवतां जन्तवः क्कचित्। केवलं ये जगत्तातमनन्तं समुपाश्रिताः

तुमच्या अधीन असलेली कोणतीही माणसे कधीच आपली शपथ मोडणार नाहीत, फक्त जे या जगाच्या अनंत परमेश्वराचा पूर्ण आश्रय घेतात, ते सोडून.

भवद्भिः परिहर्त्तव्यास्तेषां नात्रास्ति संस्थितिः। येच भागवता लोके तच्चित्तास्तत्‌परायमाः

तुम्ही त्यांना टाळा, कारण त्यांच्यावर इथे काहीही अधिकार नाही. आणि जे या जगात भगवंताच्या भक्तीत मग्न आहेत, ज्यांचे मन त्याच्याकडे लागले आहे, आणि ज्यांचे अंतिम ध्येय तोच आहे—

पूजयन्ति सदा विष्णुं ते वस्त्याज्याः सुदूरतः। यस्तिष्ठन् प्रस्वपन् गच्छन्नुत्तिष्ठन् स्खलिते स्थिते

जे नेहमी विष्णूची पूजा करतात, त्यांना तुमच्या अधिकारापासून दूरच ठेवावे. ते उभे असोत, झोपलेले असोत, चालत असोत, उठत असोत, पडलेले असोत किंवा स्थिर असोत—

सङ्गीर्त्तयन्ति गोविन्दं ते वस्त्याज्याः सुदूरतः। नित्यनैमित्तिकैर्द्देवं ये यजन्ति जनार्द्दनम्

जे गोविंदाचे नामस्मरण करतात, त्यांनाही दूरच ठेवावे. जे जनार्दनाची नित्य आणि विशेष पूजा करतात—

नावलोक्या भचवद्भिस्ते तद्‌गता यान्ति तद्गतिम्। ये पुष्पधूपवासोभिर्भूषणैश्चातिवल्लभैः

त्यांच्याकडे तुम्ही पाहू नका, हे हविर्भाग घेणाऱ्यांनो; ज्यांचे मन त्याच्याकडे लागले आहे, ते त्याच्याच अवस्थेला पोहोचतात. जे फुलं, धूप, उपवास आणि प्रिय अलंकारांनी पूजा करतात—

अर्च्ययन्ति न ते ग्राह्या नराः कृष्णालये गताः । उपलेपनकर्त्तारः सम्मार्जनपरश्च ये

अशा प्रकारे पूजा करणारे, कृष्णाच्या मंदिरात गेले तरी, पकडू नयेत. तसेच जे उटणे लावतात किंवा स्वच्छतेसाठी झटतात, त्यांनाही सोडावे.

कृष्णालये परित्याज्यास्तेषां पुत्रास्तथा कुलम्। येन चायतनं विष्णोः कारितं तत् कुलोद्भवम्

कृष्णाच्या मंदिरात असणाऱ्यांना, त्यांची मुले आणि कुटुंबीय यांनाही वगळावे. ज्याने विष्णूचे मंदिर उभारले आहे, त्याचे कुटुंब—

पुंसां शतं नावलोक्यं भवद्भिर्दुष्टचेतसा। यस्तु देवालयं विष्णोर्द्दारुशौलमयं तथा

अशा व्यक्तीच्या वंशातील वाईट मनाचे शंभर पुरुषसुद्धा, तुम्ही लक्षात घेऊ नयेत. आणि जो कोणी लाकूड किंवा दगड यांचे विष्णूचे मंदिर बांधतो—

कारयेन्मृण्मयं वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते। अहन्यहनि यज्ञेन यजतो यन्महाफलम्

किंवा मातीचे मंदिर बांधले, तरी तो सर्व पापांतून मुक्त होतो. दररोज यज्ञ करून जे मोठे फळ मिळते—

प्राप्नोति तत् फलं विष्णोर्यः कारयति केतनम्। सप्तलोकमयो विष्णुस्तस्य यः कुरुते गृहम्

तेच फळ विष्णूचे मंदिर बांधणाऱ्याला मिळते. सातही लोकांचा व्याप करणारा विष्णू, मंदिर बांधणाऱ्याच्या घरी वास करतो.

कारयन् भगवद्धाम् नयत्यच्युतलोकताम्। सप्तलोकमयो विष्णुस्तस्य यः कुरुते गृहम्

भगवंताचे निवासस्थान बांधणारा, त्या बांधणाऱ्याला अच्युताच्या लोकात नेतो. सातही लोकांचा व्याप करणारा विष्णू, मंदिर बांधणाऱ्याच्या घरी वास करतो.

तारयत्यक्षयांल्लोकानक्षयान् प्रातिपद्यते। इष्टकाचयविन्यासो यावनत्यब्दानि तिष्ठति

तो अनंत लोकांना तारतो आणि अक्षय लोकांना प्राप्त करतो. विटांची रचना जिथपर्यंत टिकते, तितक्या वर्षे—

तावद्वर्षसहस्नाणि तत्‌कर्त्तु र्द्दि वि संस्थितिः। प्रतिमाकृद्विष्णुलोकं स्थापको लीयते हरौ

तितकी हजारो वर्षे तो बांधणारा स्थिर राहतो. विष्णूची मूर्ती घडवणारा विष्णूच्या लोकात जातो; स्थापना करणारा हरित एकरूप होतो.