अग्निपुराणम्

नारद उवाच रामो वशिष्ठं मातॄश्च नत्वाऽत्रिञ्च प्रणम्य सः। अनसूयाञ्च तत्पत्नीं शरभङ्गं सुतीक्ष्णकम्

नारद म्हणाले: रामाने वसिष्ठ, आपल्या मातांना, अत्री आणि त्यांची पत्नी अनसूया, तसेच शरभंग आणि सुतिक्ष्ण यांना वंदन केले.

अगस्त्य भ्रातरं नत्वा अगस्त्यन्तत्प्रसादतः। धनुः खङ्गञ्च सम्प्राप्य दण्डकारण्यमागतः

अगस्त्याला वंदन करून, अगस्त्याच्या कृपेने धनुष्य आणि तलवार मिळवून, तो दंडकारण्यात गेला.

जनस्थाने पञ्चवट्यां स्थितो गोदावरीं तटे। तत्र सूर्पणखायाता भक्षितुं तान् भयङ्करी

तो जनस्थानात, पंचवटीमध्ये, गोदावरीच्या काठी राहत असताना, तिथे भीतीदायक अशी शूर्पणखा त्यांना खायला आली.

रामं सुरूपं दृष्ट्वा सा कामिनी वाक्यमब्रवीत्। कस्त्वं कस्मात्समायातो भर्त्ता मे भव चार्थितः

रामाचं सुंदर रूप पाहून, त्या कामिनीने विचारलं, 'तू कोण? इथे कशासाठी आलास? माझा नवरा हो, मी तसं मागते.'

एतौ च भक्षयिष्यामि इत्युक्त्वा तं समुद्यता । तस्या नासाञ्च कर्णौ च रामोक्तो लक्ष्मणोऽच्छिनत्

'हे दोघं मी खाऊन टाकीन,' असं म्हणून ती त्यांच्यावर झेपावली; पण रामाच्या सांगण्यावरून लक्ष्मणाने तिची नाक आणि कान कापले.

रक्तं क्षरन्ती प्रययौ खरं भ्रातरमब्रवीत्। मरीष्यामि विनासाऽहं खर जीवामि वै तदा

रक्त वाहत असताना ती खराकडे गेली आणि म्हणाली, 'खरा, नाक नसताना मी मरून जाईन; मी असंच जगतेय.'

रामस्य भार्य्या सीताऽसौ तस्यासील्लक्ष्मणोऽनुजः। तेषां यद्रुधिरं सोष्णं पाययिष्यसि मां यदि

'सीता ही रामाची बायको आहे, आणि लक्ष्मण त्याचा लहान भाऊ आहे; त्यांचं गरम रक्त मला प्यायला दिलंस तरच मी जगू शकेन.'

खरस्तथेति तामुक्त्वा यतुर्दृशसहस्त्रकैः। रक्षसां दूषणेनागाद्योद्धु त्रिशिरसा सह

खराने 'तसं होऊ दे' असं म्हणून, हजारो भयंकर डोळ्यांच्या राक्षसांसह, दूषण आणि त्रिशिरा यांच्यासोबत युद्धासाठी निघाला.

रामं रामोऽपि युयुधे शरैर्विव्याध राक्षसान्। हस्त्यश्वरथपादातं बलं निन्ये यमक्षयम्

रामाने त्यांच्याशी लढा दिला; बाणांनी राक्षसांना घायाळ केलं आणि त्यांच्या हत्ती, घोडे, रथ, आणि पायदळांचं सैन्य यमाच्या लोकात पाठवलं.

त्रिशीर्षाणं खरं रौद्रं युध्यन्तञ्चौव दूषणम्। ययौ सूर्पणखा लङ्कां रावणाग्रेपतद् भुवि

त्रिशिरा, रौद्र खरा आणि दूषण हे तिघंही लढत असताना, शूर्पणखा लंकेत गेली आणि रावणासमोर जमिनीवर पडली.

अब्रवीद्रावणं क्रुद्धा न त्वं राजा न रक्षकः। खरादिहन्तू रामस्य सीतां भार्यां हरस्व च

रागाने तिने रावणाला सांगितलं, 'तू राजा नाहीस, रक्षकही नाहीस; इथे ये, रामाचा वध कर आणि त्याची बायको सीता हिला घेऊन जा.'

रामलक्ष्मणरक्तस्य पानाज्जीवामि नान्यथा। तथेत्याह च तच्छ्रुत्वा मारीचं प्राह वै व्रज

‘राम आणि लक्ष्मण यांच्या रक्ताशिवाय मी जगू शकत नाही,’ असं ती म्हणाली. ते ऐकून रावण म्हणाला, 'तसं होऊ दे,' आणि मग मारीचाला सांगितलं, 'जा!'

स्वर्णचित्रमृगो भूत्वा रामलक्ष्मणकर्षकः। सीताग्रे तां हरिष्यामि अन्यथा मरणं तव

‘तू सोन्याचा, चित्त्याच्या डागांसारखा हरण हो आणि राम-लक्ष्मणांना दूर ने; मी सीतेसमोर तिला उचलून नेईन, नाहीतर तुझं मरण निश्चित आहे.’

मारीचो रावणं प्राह रामो मृत्युर्धनुर्धरः। रावणादपि मर्त्तव्यं मर्त्तव्यं राघवादपि

मारीचाने रावणाला सांगितलं, 'राम हा धनुष्यधारी आणि मृत्यूच आहे; रावणाच्या हातून मरण्यापेक्षा राघवाच्या हातून मरणं श्रेष्ठ आहे.'

अवश्यं यदि मर्त्तव्यं वरं रामो न रावणः। इति मत्वा मृगो भूत्वा सीताग्रे व्यचरन्मुहुः

‘मरण अटळच असेल तर रामाच्या हातून मरणं रावणापेक्षा बरं,’ असं मनात ठरवून तो हरण झाला आणि पुन्हा पुन्हा सीतेसमोर फिरू लागला.

सीतया प्रेरितो रामः शरेणाथावधीच्च तम्। म्रियमाणो मृगः प्राह हा सीते लक्ष्मणेति च

सीतेच्या आग्रहावरून रामाने त्या हरणाला बाणाने मारलं; मरताना तो हरण ओरडला, 'हाय सीते! हाय लक्ष्मणा!'

सौमित्रिः सीतयोक्तोऽथ विरुद्धं राममागतः। रावणोऽप्यहरत् सीतां हत्वा गृध्रं जटायुषम्

मग सौमित्र, सीतेच्या सांगण्यावरून, संकटात असलेल्या रामाकडे गेला; आणि रावणाने गृध्र जटायूला मारून सीतेला पळवून नेलं.

जटायुषा स भिन्नाङ्गः अङ्केनादाय जानकीम्। गतो लङ्कामशोकाख्ये धारयामास चाब्रवीत्

जटायूने त्याचे अंग जखमी केले, तरीही त्याने जानकीला मांडीवर घेऊन लंकेत, अशोक नावाच्या ठिकाणी नेलं, तिथे तिला ठेवून बोलू लागला.

भव भार्य्या ममाग्र्या त्वं राक्षस्यो रक्ष्यतामियम् । रामो हत्वा तु मारीचं दृष्ट्वा लक्ष्मणमब्रवीत्

‘तू माझी मुख्य पत्नी हो, आणि ही राक्षसी तुझं रक्षण करेल.’ रामाने मारीचाचा वध केला आणि लक्ष्मणाला पाहून त्याच्याशी बोलला.

मायामृगोऽसौ सौमित्रे यथा त्वमिह चागतः । तथा सीता हृता नूनं नापश्यत् स गतोऽथ ताम्

सौमित्रा, तो मृग माया होता, जसा तू इथे आलास, तसंच सीतेचं अपहरण झालं आणि तो तिला न पाहताच निघून गेला.

शुशोच विललापार्त्तो मां त्यक्त्वा क्क गतासि वै। लक्ष्मणाश्वासितो रामो मार्गयामास जानकीम्

तो दुःखी होऊन रडू लागला, 'माझं सोडून तू कुठे गेलीस?' असं म्हणत हंबरडा फोडला; लक्ष्मणाने त्याला धीर दिला आणि रामाने जानकीचा शोध सुरू केला.

दृष्ट्वा जटायुस्तं प्राह रावणो हृतवांश्च ताम्। मृतोऽथ संस्कृतस्तेन कबन्धञ्चावधीत्ततः

जटायूने त्याला पाहून सांगितलं, 'रावणाने तिला पळवून नेलं.' मग जटायू मरण पावला, रामाने त्याचं अंतिम संस्कार केलं आणि त्यानंतर कबंधाचा वध केला.

नारद उवाच रामः पस्पासरो गत्वा शोचन् स शर्वरीं ततः। हनूमता स सूग्नीवं मित्रञ्चकार ह

नारद म्हणाले: रामाने पुढे जाऊन, रात्रभर शोक केला; नंतर हनुमंतासोबत सुग्रीवाशी मैत्री केली.

सप्त तालन् विनिर्भिद्य शरेणैकेन पश्यतः। पादेन दुन्दुभेः कायञ्चिक्षेप दशयोजनम्

त्याने एका बाणाने सात ताड झाडे छेदली, सगळ्यांच्या समोर, आणि पायाने दुंदुभीचं शरीर दहा योजन दूर फेकून दिलं.

तद्रिपुं बालिनं हत्वा भ्रातरं वैरसारिणम्। किष्किन्धां कपिरज्यञ्च रुमान्तारां समर्पयत्

त्याने आपला शत्रू बाली, जो त्याचा वैरी भाऊ होता, त्याचा वध केला आणि सुग्रीवाला किष्किंधा, वानरराज्य आणि रुमाही सोपवली.

ऋष्यमूकेहरीशायकिष्किन्धेशोऽब्रवीत्सच । सीतां त्वं प्राश्यसेयद्वत् तथा राम करोमिते

ऋष्यमूक पर्वती वानरांचा राजा, किष्किंधाधिपती, म्हणाला: 'जसा मी रामासाठी प्रयत्न करीन, तसंच तू सीतेला मिळवशील.'

तछ्रुत्वा माल्यवत्पृष्ठे चातुर्मास्यं चकारसः। किष्किन्धायाञ्च सुग्रीवो यदा नायाति दर्शनम्

हे ऐकून रामाने मल्यवत पर्वती चातुर्मास व्रत केलं; आणि किष्किंधेत सुग्रीव रामाला भेटायला आला नाही.

तदाऽब्रवीत्तं रामोक्तं लक्षमणो व्रज राघवम्। न स सङ्कुचितः पन्था येन बाली हतो गतः

मग रामाचं सांगणं लक्ष्मणाने म्हटलं: 'राघवाकडे जा; ज्या वाटेने बाली मेला आणि गेला, ती वाट आता मोकळी आहे.'

समये तिष्ठ सुग्रीव मा बालिपथमन्वगः। सुग्रीव आह संसक्तो गतं कालं न बुद्धवान्

'सुग्रीवा, ठरलेल्या वेळेला राहा; बालीच्या मार्गाने जाऊ नकोस.' सुग्रीव म्हणाला: 'कामात गुंतून मी वेळ कसा गेला ते लक्षातच आलं नाही.'