अग्निपुराणम्

सर्व्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो दिवं व्रजेत् । लेखयित्वा पुराणं यो दद्याद्विप्रेभ्य उत्तमं ।। ३८३.

—तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो, इच्छित फळ मिळवतो आणि स्वर्गात जातो; जो पुराण लिहून श्रेष्ठ ब्राह्मणांना देतो, त्यालाही हे फळ मिळते.

स ब्रह्मलोकमाप्नोति कुलानां शतमुद्धरेत् । एकं श्लोकं पठेद्यस्तु पापपङ्काद्विमुच्यते ।। ३८३.

जो एक श्लोक जरी म्हणाला, तो पापाच्या चिखलातून मुक्त होतो. तो ब्रह्मलोक मिळवतो आणि आपल्या कुळातील शंभर पिढ्या उध्दरतो.

तस्माद्व्यास सदा श्राव्यं शिष्यभ्यः सर्वदर्शनं । शुकाद्यैर्मुनिभिः सार्द्धं श्रोतुकामैः पुराणकं ।। ३८३.

म्हणून, व्यास, हे पुराण सर्व दृष्टिकोन उघड करणारे आहे, ते शिष्यांनी नेहमी ऐकावे, शुक आणि इतर ऋषींसह जे ऐकण्याची इच्छा धरतात.

आग्नेयं पठितं ध्यातं शुभं स्याद् भुक्तिमुक्तिदं । अग्नये तु नमस्तस्मै येन गीतं पुराणकं ।। ३८३.

आग्नेय पुराण वाचले आणि मनन केले तर ते शुभ होते, भोग आणि मोक्ष देते. ज्या अग्नीने हे पुराण गायले त्याला नमस्कार.

व्यास उवाच वसिष्ठेन पुरा गीतं सूतैतत्ते मयोदितं । पराविद्याऽपराविद्यास्वरूपं परमं पदम् ।। ३८३.

व्यास म्हणाले: वसिष्ठांनी पूर्वी गायलेले हे मी तुला सांगितले, सूत. यात परा आणि अपरा विद्या आणि परम पदाचे स्वरूप उघड होते.

आग्नयं दुर्लभं रूपं प्राप्यते भाग्यसंयुतैः । ध्यायन्तो ब्रह्म चाग्नेयं पुराणं हरिमागताः ।। ३८३.

आग्नेय पुराणाचे दुर्मिळ रूप ज्यांना भाग्य लाभले त्यांनी मिळवले. ब्रह्म आणि आग्नेय पुराणाचे ध्यान करत करत ऋषी हरिपर्यंत पोहोचले.

विद्यार्थिनस्तथा विद्यां राज्यं राज्यार्थिनो गताः । अपुत्राः पुत्रिणः सन्ति नाश्रया आश्रयं गताः ।। ३८३.

ज्ञानाची इच्छा असणाऱ्यांना ज्ञान मिळाले, राज्याची इच्छा असणाऱ्यांना राज्य मिळाले. जे अपुत्र होते त्यांना मुले झाली, आणि जे आश्रयहीन होते त्यांना आधार मिळाला.

सौभाग्यार्थी च सौभाग्यं मोक्षं मोक्षार्थिनो गताः । लिखन्तो लेखयन्तश्च निष्पापाश्च श्रियं गताः ।। ३८३.

सौभाग्याची इच्छा असणाऱ्यांना सौभाग्य मिळाले, मोक्षाची इच्छा असणाऱ्यांना मोक्ष मिळाला. जे लिहितात किंवा लिहून घेतात, ते निष्पाप होऊन श्रीमंतीला पोहोचतात.

शुकपैलमुखैः सूत आग्नेयन्तु पुराणकं । रूपं चिन्तय यातासि भुक्तिं मुक्तिं न संशयः ३८३.

शुक, पैल आणि इतरांनी आग्नेय पुराणाचे चिंतन केले आणि ते मिळवले. त्याच्या रूपाचे ध्यान केल्याने नक्कीच भोग आणि मोक्ष मिळतो, यात शंका नाही.

सूत उवाच व्यासप्रसादादाग्नेयं पुराणं श्रुतमादरात् ।। ३८३.

सूत म्हणाले: व्यासांच्या कृपेने आग्नेय पुराण आदराने ऐकले गेले.

आग्नेयं ब्रह्मरूपं हि मुनयः शौनकादयः । भवन्तो नैमिषारण्ये यजन्तो हरिमीश्वरं ।। ३८३.

शौनक आणि इतर ऋषींनी आग्नेय पुराणाला ब्रह्मरूप मानले आणि नैमिषारण्यात हरि ईश्वराची यज्ञे केली.

तिष्ठन्तः श्रद्धया युक्तास्तस्माद्वः समुदीरितम् । अग्निना प्रोक्तमाग्नेयं पुराणं वेदसम्मितं ।। ३८३.

तुम्ही श्रद्धेने उभे राहून हे ऐकले. अग्नीने सांगितलेले हे आग्नेय पुराण वेदासमान आहे.

ब्रह्मविद्याद्वयोपेतं भुक्तिदं मुक्तिदं महत् । नास्मात्परतरः सारो नास्मात्परतरः सुहृत् ।। ३८३.

ब्रह्मविद्येच्या अद्वैताने युक्त हे महान पुराण भोग आणि मोक्ष देते. याहून श्रेष्ठ सार किंवा मित्र नाही.

नास्मात्परतरो ग्रन्थो नास्मात्परतरा गतिः । नास्मात्परतरं शास्त्रं नास्मात्परतरा श्रुतिः ।। ३८३.

याहून श्रेष्ठ ग्रंथ नाही, याहून श्रेष्ठ मार्ग नाही. याहून श्रेष्ठ शास्त्र किंवा श्रुती नाही.

नास्मात्परतरं ज्ञानं नास्मात्परतरा स्मृतिः । नास्मात्परो ह्यागमोऽस्ति नास्माद्विद्या पराऽस्ति हि ।। ३८३.

याहून श्रेष्ठ ज्ञान नाही, याहून श्रेष्ठ स्मृती नाही. याहून श्रेष्ठ आगम किंवा विद्या नाही.

नास्मात्परः स्यात्सिद्धान्तो नास्मात्परममङ्गलम् । नास्मात्परोऽस्ति वेदान्तः पुराणं परमन्त्विदं ।। ३८३.

याहून श्रेष्ठ सिद्धांत नाही, याहून मोठे मंगल नाही. याहून श्रेष्ठ वेदांत नाही, हे पुराणच खरेच श्रेष्ठ आहे.

नास्मात्परतरं भूमौ विद्यते वस्तु दुर्लभम् । आग्नेये हि पुराणेऽस्मिन् सर्वविद्याः प्रदर्शिताः ।। ३८३.

या पृथ्वीवर याहून दुर्मिळ वस्तू नाही. या आग्नेय पुराणात सर्व विद्या दाखविल्या आहेत.

सर्वे मत्स्यावताराद्या गीता रामायणन्त्विह । हरिवंशो भारतञ्च नव सर्गाः प्रदर्शिताः ।। ३८३.

मत्यावतारापासून सर्व अवतार, रामायण, हरिवंश, महाभारत आणि नऊ सर्ग येथे सांगितले आहेत.

आगमो वैष्णवो गीतः पूजादीक्षाप्रतिष्ठया । पवित्रारोहणादीनि प्रतिमालक्षणादिकं ।। ३८३.

वैष्णव परंपरा, पूजा, दीक्षा, प्रतिष्ठा, शुद्धी, आरोहण आणि प्रतिमांचे लक्षण यांचे वर्णन येथे केले आहे.

प्रासादलक्षणाद्यञ्च मन्त्रा वै भुक्तिभुक्तिदाः । शैवागमस्तदर्थश्च शाक्तेयः सौर एव च ।। ३८३.

मंदिरांची वैशिष्ट्यं आणि उपभोग व मोक्ष देणारे मंत्र, हे सर्व शैव, शाक्त आणि सौर आगम यामध्ये सांगितले आहेत.

मण्डलानि च बास्तुश्च मन्त्राणि विविधानि च । प्रतिसर्गश्चानुगीतो ब्रह्माण्डपरिमण्डलं ।। ३८३.

विविध मंडळे, वास्तुशास्त्र, आणि अनेक प्रकारचे मंत्र, तसेच दुसऱ्या सृष्टीची आणि ब्रह्मांडाच्या आकाराची माहिती येथे दिली आहे.

गीतो भुवनकोषश्च द्वीपवर्षादिनिम्नगाः । गयागङ्गाप्रयागादि-तीर्थमाहात्म्यमीरितं ।। ३८३.

जगाच्या रचनेचे वर्णन, तसेच द्वीप, प्रदेश, नद्या आणि गया, गंगा, प्रयाग यांसारख्या तीर्थांची महती येथे सांगितली आहे.

ज्योतिश्चक्रं ज्योतिषादि गीतो युद्धजयार्णवः । मन्वन्तरादयो गीताः धर्मा वर्णादिकस्य च ।। ३८३.

ज्योतिषचक्र, ज्योतिषशास्त्र, युद्धातील विजय, मन्वंतरांची माहिती आणि वर्ण व इतरांचे धर्म येथे सांगितले आहेत.

अशौचं द्रव्यशुद्धिश्च प्रायश्चित्तं प्रदर्शितं । राजधर्म्मा दानधर्मा व्रतानि विविधानि च ।। ३८३.

अशौच, द्रव्यशुद्धी आणि प्रायश्चित्त यांचे वर्णन आहे; राजधर्म, दानधर्म आणि विविध व्रतेही येथे सांगितली आहेत.

व्यवहाराः शान्तयश्च ऋग्वेदादिविधानकं । सूर्यवंशः सोमवंशो धनुर्वेदश्च वैद्यकं ।। ३८३.

व्यवहार, शांतीकर्म, ऋग्वेदादी विधी, सूर्यवंश, सोमवंश, धनुर्विद्या आणि वैद्यकशास्त्र यांचा समावेश आहे.

गान्धर्व्ववेदोऽर्थशास्त्रं मीमांसा न्यायविस्तरः । पुराणसंख्यामाहात्म्यं छन्दो व्याकरणं स्मृतं ।। ३८३.

गंधर्ववेद, अर्थशास्त्र, मीमांसा आणि न्यायशास्त्राचा विस्तार, पुराणांची संख्या व महिमा, छंद आणि व्याकरण येथे सांगितले आहेत.

अहङ्कारो निघण्टुश्च शिक्षा कल्प इहोदितः । स्मृतः नैमित्तिकः प्राकृतिको लय आत्यन्तिकः ।। ३८३.

अहंकार, निघंटु, शिक्षाशास्त्र आणि कल्प येथे शिकवले आहेत; नैमित्तिक, प्राकृत आणि अंतिम लय यांचेही स्मरण केले आहे.

वेदान्तं ब्रह्मविज्ञानं योगी ह्यष्टाङ्ग ईरितः । स्तोत्रं पुराणमाहात्म्यं विद्या ह्यष्टादश स्मृताः ।। ३८३.

वेदांत, ब्रह्मज्ञान, अष्टांग योग येथे सांगितले आहेत; स्तोत्रे, पुराणांचा महिमा आणि अठरा विद्या येथे स्मरण केल्या आहेत.

ऋग्वेदाद्याः परा ह्यत्र पराविद्याक्षरं परं । सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं ब्रह्मणो रूपमीरितं ।। ३८३.

येथे ऋग्वेदादी सर्वश्रेष्ठ मानले आहेत, तसेच पराविद्या आणि अक्षर ज्ञान; ब्रह्माचे सगुण आणि निर्गुण रूप येथे वर्णिले आहे.