अग्निपुराणम्

दिव्यान्तरीक्षभौमाद्या दुःस्वप्नाद्यभिचारकाः । यच्चान्यद्दुरितं किञ्चित्तत्सर्व्वं हन्ति केशवः ।। ३८३.

स्वर्ग, आकाश किंवा पृथ्वीवरील वाईट शकुन, वाईट स्वप्ने, जादूटोणा किंवा इतर कोणतेही दु:ख, हे सर्व केशव नष्ट करतो.

पठतः श्रृण्वतः पुंसः पुस्तकं यजतो महत् । आग्नेयं श्रीपुराणं हि हेमन्ते यः श्रृणोति वै ।। ३८३.

हिवाळ्यात जो अग्निपुराणाचे मोठे पुस्तक वाचतो, ऐकतो किंवा त्याची पूजा करतो, त्याला मोठ्या यज्ञाचे फळ मिळते.

प्रपूज्य गन्धपुष्पाद्यैरग्निष्टोमफलं लभेत् । शिशिरे पुण्डरीकस्य वसन्ते चाश्वमेधजम् ।। ३८३.

गंध आणि फुलांनी पूजा केल्यास हिवाळ्यात अग्निष्टोमाचे, शिशिर ऋतूत पुण्डरीकाचे आणि वसंतात अश्वमेधाचे फळ मिळते.

ग्रीष्मे तु वाजपेयस्य राजसूयस्य वर्षति । गोसहस्रस्य शरदि फलं तत्पठतो ह्यृतौ ।। ३८३.

उन्हाळ्यात वाजपेयाचे, पावसाळ्यात राजसूयाचे आणि शरद ऋतूत हजार गायींचे दान दिल्यासारखे फळ, योग्य ऋतूत अग्निपुराणाचे पठण केल्याने मिळते.

आग्नेयं हि पुराणं यो भक्ताग्रे पठते हरेः । सोऽर्च्चयेच्च वसिष्ठेह ज्ञानयज्ञेन केशवम् ।। ३८३.

जो भक्तीने हरिपुढे अग्निपुराणाचे पठण करतो, तो येथे वसिष्ठाची पूजा करतो आणि केशवाला ज्ञानयज्ञ अर्पण करतो.

यस्याग्नेयपुराणस्य पुस्तकं तस्य वै जयः । लिखितं पूजितं गेहे भुक्तिर्मुक्तिः करेऽस्ति हि ।। ३८३.

ज्याच्या घरी अग्निपुराणाचे पुस्तक लिहिलेले आणि पूजिलेले आहे, त्याला विजय, भोग आणि मुक्ती हातात मिळते.

इति कालाग्निरूपेण गीतं मे हरिणा पुरा । आग्नेयं हि पुराणं वै ब्रह्मविद्याद्वयास्पदम् ३८३.

काळ आणि अग्निरूपाने हे मला पूर्वी हरिने सांगितले; अग्निपुराण हे खरेच द्वैत ब्रह्मविद्येचे निवासस्थान आहे.

वसिष्ठ उवाच व्यासाग्नेयपुराणं ते रूपं विद्याद्वयात्मकं । कथितं ब्रह्मणो विष्णोरग्निना कथितं यथा ।। ३८३.

वसिष्ठ म्हणाले: व्यास-अग्निपुराण हे द्वैतरूप आहे; ते ब्रह्मा आणि विष्णूंनी सांगितल्याप्रमाणे अग्नीने सांगितले.

सार्द्धं देवैश्च भुनिभिर्मह्यं सर्व्वार्थदर्शकं । पुराणमग्निना गीतमाग्नेयं ब्रह्मसमिमतं ।। ३८३.

देव आणि ऋषींसह अग्नीने मला हे पुराण सांगितले, जे सर्व अर्थ स्पष्ट करते आणि जे ब्रह्मासमान मानले जाते.

यः पठेच्छृणुयाद्व्यास लिखेद्वा लेखयेदपि । श्रावयेत्पाठयेद्वापि पूजयेद्धारयेदपि ।। ३८३.

जो कोणी हे वाचतो, ऐकतो, लिहितो, लिहवतो, इतरांना ऐकवतो, शिकवतो, पूजतो किंवा जपून ठेवतो—

सर्व्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो दिवं व्रजेत् । लेखयित्वा पुराणं यो दद्याद्विप्रेभ्य उत्तमं ।। ३८३.

—तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो, इच्छित फळ मिळवतो आणि स्वर्गात जातो; जो पुराण लिहून श्रेष्ठ ब्राह्मणांना देतो, त्यालाही हे फळ मिळते.

स ब्रह्मलोकमाप्नोति कुलानां शतमुद्धरेत् । एकं श्लोकं पठेद्यस्तु पापपङ्काद्विमुच्यते ।। ३८३.

जो एक श्लोक जरी म्हणाला, तो पापाच्या चिखलातून मुक्त होतो. तो ब्रह्मलोक मिळवतो आणि आपल्या कुळातील शंभर पिढ्या उध्दरतो.

तस्माद्व्यास सदा श्राव्यं शिष्यभ्यः सर्वदर्शनं । शुकाद्यैर्मुनिभिः सार्द्धं श्रोतुकामैः पुराणकं ।। ३८३.

म्हणून, व्यास, हे पुराण सर्व दृष्टिकोन उघड करणारे आहे, ते शिष्यांनी नेहमी ऐकावे, शुक आणि इतर ऋषींसह जे ऐकण्याची इच्छा धरतात.

आग्नेयं पठितं ध्यातं शुभं स्याद् भुक्तिमुक्तिदं । अग्नये तु नमस्तस्मै येन गीतं पुराणकं ।। ३८३.

आग्नेय पुराण वाचले आणि मनन केले तर ते शुभ होते, भोग आणि मोक्ष देते. ज्या अग्नीने हे पुराण गायले त्याला नमस्कार.

व्यास उवाच वसिष्ठेन पुरा गीतं सूतैतत्ते मयोदितं । पराविद्याऽपराविद्यास्वरूपं परमं पदम् ।। ३८३.

व्यास म्हणाले: वसिष्ठांनी पूर्वी गायलेले हे मी तुला सांगितले, सूत. यात परा आणि अपरा विद्या आणि परम पदाचे स्वरूप उघड होते.

आग्नयं दुर्लभं रूपं प्राप्यते भाग्यसंयुतैः । ध्यायन्तो ब्रह्म चाग्नेयं पुराणं हरिमागताः ।। ३८३.

आग्नेय पुराणाचे दुर्मिळ रूप ज्यांना भाग्य लाभले त्यांनी मिळवले. ब्रह्म आणि आग्नेय पुराणाचे ध्यान करत करत ऋषी हरिपर्यंत पोहोचले.

विद्यार्थिनस्तथा विद्यां राज्यं राज्यार्थिनो गताः । अपुत्राः पुत्रिणः सन्ति नाश्रया आश्रयं गताः ।। ३८३.

ज्ञानाची इच्छा असणाऱ्यांना ज्ञान मिळाले, राज्याची इच्छा असणाऱ्यांना राज्य मिळाले. जे अपुत्र होते त्यांना मुले झाली, आणि जे आश्रयहीन होते त्यांना आधार मिळाला.

सौभाग्यार्थी च सौभाग्यं मोक्षं मोक्षार्थिनो गताः । लिखन्तो लेखयन्तश्च निष्पापाश्च श्रियं गताः ।। ३८३.

सौभाग्याची इच्छा असणाऱ्यांना सौभाग्य मिळाले, मोक्षाची इच्छा असणाऱ्यांना मोक्ष मिळाला. जे लिहितात किंवा लिहून घेतात, ते निष्पाप होऊन श्रीमंतीला पोहोचतात.

शुकपैलमुखैः सूत आग्नेयन्तु पुराणकं । रूपं चिन्तय यातासि भुक्तिं मुक्तिं न संशयः ३८३.

शुक, पैल आणि इतरांनी आग्नेय पुराणाचे चिंतन केले आणि ते मिळवले. त्याच्या रूपाचे ध्यान केल्याने नक्कीच भोग आणि मोक्ष मिळतो, यात शंका नाही.

सूत उवाच व्यासप्रसादादाग्नेयं पुराणं श्रुतमादरात् ।। ३८३.

सूत म्हणाले: व्यासांच्या कृपेने आग्नेय पुराण आदराने ऐकले गेले.

आग्नेयं ब्रह्मरूपं हि मुनयः शौनकादयः । भवन्तो नैमिषारण्ये यजन्तो हरिमीश्वरं ।। ३८३.

शौनक आणि इतर ऋषींनी आग्नेय पुराणाला ब्रह्मरूप मानले आणि नैमिषारण्यात हरि ईश्वराची यज्ञे केली.

तिष्ठन्तः श्रद्धया युक्तास्तस्माद्वः समुदीरितम् । अग्निना प्रोक्तमाग्नेयं पुराणं वेदसम्मितं ।। ३८३.

तुम्ही श्रद्धेने उभे राहून हे ऐकले. अग्नीने सांगितलेले हे आग्नेय पुराण वेदासमान आहे.

ब्रह्मविद्याद्वयोपेतं भुक्तिदं मुक्तिदं महत् । नास्मात्परतरः सारो नास्मात्परतरः सुहृत् ।। ३८३.

ब्रह्मविद्येच्या अद्वैताने युक्त हे महान पुराण भोग आणि मोक्ष देते. याहून श्रेष्ठ सार किंवा मित्र नाही.

नास्मात्परतरो ग्रन्थो नास्मात्परतरा गतिः । नास्मात्परतरं शास्त्रं नास्मात्परतरा श्रुतिः ।। ३८३.

याहून श्रेष्ठ ग्रंथ नाही, याहून श्रेष्ठ मार्ग नाही. याहून श्रेष्ठ शास्त्र किंवा श्रुती नाही.

नास्मात्परतरं ज्ञानं नास्मात्परतरा स्मृतिः । नास्मात्परो ह्यागमोऽस्ति नास्माद्विद्या पराऽस्ति हि ।। ३८३.

याहून श्रेष्ठ ज्ञान नाही, याहून श्रेष्ठ स्मृती नाही. याहून श्रेष्ठ आगम किंवा विद्या नाही.

नास्मात्परः स्यात्सिद्धान्तो नास्मात्परममङ्गलम् । नास्मात्परोऽस्ति वेदान्तः पुराणं परमन्त्विदं ।। ३८३.

याहून श्रेष्ठ सिद्धांत नाही, याहून मोठे मंगल नाही. याहून श्रेष्ठ वेदांत नाही, हे पुराणच खरेच श्रेष्ठ आहे.

नास्मात्परतरं भूमौ विद्यते वस्तु दुर्लभम् । आग्नेये हि पुराणेऽस्मिन् सर्वविद्याः प्रदर्शिताः ।। ३८३.

या पृथ्वीवर याहून दुर्मिळ वस्तू नाही. या आग्नेय पुराणात सर्व विद्या दाखविल्या आहेत.

सर्वे मत्स्यावताराद्या गीता रामायणन्त्विह । हरिवंशो भारतञ्च नव सर्गाः प्रदर्शिताः ।। ३८३.

मत्यावतारापासून सर्व अवतार, रामायण, हरिवंश, महाभारत आणि नऊ सर्ग येथे सांगितले आहेत.

आगमो वैष्णवो गीतः पूजादीक्षाप्रतिष्ठया । पवित्रारोहणादीनि प्रतिमालक्षणादिकं ।। ३८३.

वैष्णव परंपरा, पूजा, दीक्षा, प्रतिष्ठा, शुद्धी, आरोहण आणि प्रतिमांचे लक्षण यांचे वर्णन येथे केले आहे.