अग्निपुराणम्

किं तीर्यैर्गोप्रदानैर्वा किं यज्ञैः किमुपोषितैः । आग्नेयं ये हि श्रृण्वन्ति अहन्यहनि मानवाः ।। ३८३.

नदी पार करणे, गायी दान देणे, यज्ञ किंवा उपवास यांचा काय उपयोग? जे लोक दररोज अग्निपुराण ऐकतात —

यो ददाति तिलप्रस्थं सुवर्णस्य च माषकं । श्रृणेति श्लोकमेकञ्च आग्नेयस्य तदाप्नुयात् ।। ३८३.

जो एक प्रस्थ तीळ आणि एक माषक सोनं दान करतो आणि अग्निपुराणातील एक श्लोक जरी ऐकतो, त्याला त्याचे फळ मिळते.

अध्यायपठनञ्चास्य गोप्रदानाद् विशिष्यते । अहोरात्रकृतं पापं श्रोतुमिच्छोः प्रणश्यति ।। ३८३.

या ग्रंथाचे अध्याय वाचणे हे गायी दान करण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे; जो ऐकण्याची इच्छा करतो, त्याचे दिवस-रात्रातले सर्व पाप नाहीसे होते.

कपिलानां शते दत्ते यद् भवेज्ज्येष्ठपुष्करे । तदाग्नेयं पुराणं हि पठित्वा फलमाप्नुयात् ।। ३८३.

ज्येष्ठ पुष्कर सरोवरावर शंभर कपिला गायींचे दान दिल्यास, जे फळ मिळते, तेच अग्निपुराणाचे पठण केल्याने मिळते.

प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च धर्मं विद्याद्वयात्मकं । आग्नेयस्य पुराणस्य शास्त्रस्यास्य समं न हि ।। ३८३.

धर्म हा कृत्य आणि निवृत्ती या दोन्ही स्वरूपांचा आहे, हे जाणावे. या अग्निपुराणासारखे दुसरे कोणतेही शास्त्र नाही.

पठन्नाग्नेयकं नित्यं श्रृण्वन् वापि पुराणकं । भक्तो वशिष्ठ मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते ।। ३८३.

हे वसिष्ठा, जो मनुष्य भक्तीने रोज अग्निपुराणाचे पठण किंवा श्रवण करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो.

नोपसर्गा न चानर्था न चौरारिभयं गृहे । तस्मिन् स्याद् यत्र चाग्नेयपुराणस्य हि पुस्तकं ।। ३८३.

ज्या घरात अग्निपुराणाचे पुस्तक असते, तिथे कोणतेही संकट, अपयश किंवा चोर-दुश्मनांचा भय राहत नाही.

न गर्भहारिणी भीतिर्न च बालग्रहा गृहे । यत्राग्नेयं पुराणं स्यान्न पिशाचादिकं भयं ।। ३८३.

ज्या घरात अग्निपुराण असते, तिथे गर्भपाताची भीती, मुलांना बाधा किंवा पिशाच्चादींचे भय राहत नाही.

श्रृण्वन् विप्रो वेदवित् स्यात् क्षत्रियः पृथिवीपतिः । ऋद्धिं प्राप्नोति वैश्यश्च शूद्रश्चारोग्यमृच्छति ।। ३८३.

याचे श्रवण केल्याने ब्राह्मण वेदज्ञ होतो, क्षत्रिय पृथ्वीचा राजा होतो, वैश्याला संपत्ती मिळते आणि शूद्राला आरोग्य लाभते.

यः पठेत् श्रृणुयान्नित्यं समदृग्विष्णुमानसः । ब्रह्माग्नेयं पुराणं सत्तत्र नश्यन्त्युपद्रवाः ।। ३८३.

जो समदृष्टिने आणि विष्णूभक्तीने रोज अग्निपुराणाचे पठण किंवा श्रवण करतो, तिथे सर्व संकटे नाहीशी होतात.

दिव्यान्तरीक्षभौमाद्या दुःस्वप्नाद्यभिचारकाः । यच्चान्यद्दुरितं किञ्चित्तत्सर्व्वं हन्ति केशवः ।। ३८३.

स्वर्ग, आकाश किंवा पृथ्वीवरील वाईट शकुन, वाईट स्वप्ने, जादूटोणा किंवा इतर कोणतेही दु:ख, हे सर्व केशव नष्ट करतो.

पठतः श्रृण्वतः पुंसः पुस्तकं यजतो महत् । आग्नेयं श्रीपुराणं हि हेमन्ते यः श्रृणोति वै ।। ३८३.

हिवाळ्यात जो अग्निपुराणाचे मोठे पुस्तक वाचतो, ऐकतो किंवा त्याची पूजा करतो, त्याला मोठ्या यज्ञाचे फळ मिळते.

प्रपूज्य गन्धपुष्पाद्यैरग्निष्टोमफलं लभेत् । शिशिरे पुण्डरीकस्य वसन्ते चाश्वमेधजम् ।। ३८३.

गंध आणि फुलांनी पूजा केल्यास हिवाळ्यात अग्निष्टोमाचे, शिशिर ऋतूत पुण्डरीकाचे आणि वसंतात अश्वमेधाचे फळ मिळते.

ग्रीष्मे तु वाजपेयस्य राजसूयस्य वर्षति । गोसहस्रस्य शरदि फलं तत्पठतो ह्यृतौ ।। ३८३.

उन्हाळ्यात वाजपेयाचे, पावसाळ्यात राजसूयाचे आणि शरद ऋतूत हजार गायींचे दान दिल्यासारखे फळ, योग्य ऋतूत अग्निपुराणाचे पठण केल्याने मिळते.

आग्नेयं हि पुराणं यो भक्ताग्रे पठते हरेः । सोऽर्च्चयेच्च वसिष्ठेह ज्ञानयज्ञेन केशवम् ।। ३८३.

जो भक्तीने हरिपुढे अग्निपुराणाचे पठण करतो, तो येथे वसिष्ठाची पूजा करतो आणि केशवाला ज्ञानयज्ञ अर्पण करतो.

यस्याग्नेयपुराणस्य पुस्तकं तस्य वै जयः । लिखितं पूजितं गेहे भुक्तिर्मुक्तिः करेऽस्ति हि ।। ३८३.

ज्याच्या घरी अग्निपुराणाचे पुस्तक लिहिलेले आणि पूजिलेले आहे, त्याला विजय, भोग आणि मुक्ती हातात मिळते.

इति कालाग्निरूपेण गीतं मे हरिणा पुरा । आग्नेयं हि पुराणं वै ब्रह्मविद्याद्वयास्पदम् ३८३.

काळ आणि अग्निरूपाने हे मला पूर्वी हरिने सांगितले; अग्निपुराण हे खरेच द्वैत ब्रह्मविद्येचे निवासस्थान आहे.

वसिष्ठ उवाच व्यासाग्नेयपुराणं ते रूपं विद्याद्वयात्मकं । कथितं ब्रह्मणो विष्णोरग्निना कथितं यथा ।। ३८३.

वसिष्ठ म्हणाले: व्यास-अग्निपुराण हे द्वैतरूप आहे; ते ब्रह्मा आणि विष्णूंनी सांगितल्याप्रमाणे अग्नीने सांगितले.

सार्द्धं देवैश्च भुनिभिर्मह्यं सर्व्वार्थदर्शकं । पुराणमग्निना गीतमाग्नेयं ब्रह्मसमिमतं ।। ३८३.

देव आणि ऋषींसह अग्नीने मला हे पुराण सांगितले, जे सर्व अर्थ स्पष्ट करते आणि जे ब्रह्मासमान मानले जाते.

यः पठेच्छृणुयाद्व्यास लिखेद्वा लेखयेदपि । श्रावयेत्पाठयेद्वापि पूजयेद्धारयेदपि ।। ३८३.

जो कोणी हे वाचतो, ऐकतो, लिहितो, लिहवतो, इतरांना ऐकवतो, शिकवतो, पूजतो किंवा जपून ठेवतो—

सर्व्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो दिवं व्रजेत् । लेखयित्वा पुराणं यो दद्याद्विप्रेभ्य उत्तमं ।। ३८३.

—तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो, इच्छित फळ मिळवतो आणि स्वर्गात जातो; जो पुराण लिहून श्रेष्ठ ब्राह्मणांना देतो, त्यालाही हे फळ मिळते.

स ब्रह्मलोकमाप्नोति कुलानां शतमुद्धरेत् । एकं श्लोकं पठेद्यस्तु पापपङ्काद्विमुच्यते ।। ३८३.

जो एक श्लोक जरी म्हणाला, तो पापाच्या चिखलातून मुक्त होतो. तो ब्रह्मलोक मिळवतो आणि आपल्या कुळातील शंभर पिढ्या उध्दरतो.

तस्माद्व्यास सदा श्राव्यं शिष्यभ्यः सर्वदर्शनं । शुकाद्यैर्मुनिभिः सार्द्धं श्रोतुकामैः पुराणकं ।। ३८३.

म्हणून, व्यास, हे पुराण सर्व दृष्टिकोन उघड करणारे आहे, ते शिष्यांनी नेहमी ऐकावे, शुक आणि इतर ऋषींसह जे ऐकण्याची इच्छा धरतात.

आग्नेयं पठितं ध्यातं शुभं स्याद् भुक्तिमुक्तिदं । अग्नये तु नमस्तस्मै येन गीतं पुराणकं ।। ३८३.

आग्नेय पुराण वाचले आणि मनन केले तर ते शुभ होते, भोग आणि मोक्ष देते. ज्या अग्नीने हे पुराण गायले त्याला नमस्कार.

व्यास उवाच वसिष्ठेन पुरा गीतं सूतैतत्ते मयोदितं । पराविद्याऽपराविद्यास्वरूपं परमं पदम् ।। ३८३.

व्यास म्हणाले: वसिष्ठांनी पूर्वी गायलेले हे मी तुला सांगितले, सूत. यात परा आणि अपरा विद्या आणि परम पदाचे स्वरूप उघड होते.

आग्नयं दुर्लभं रूपं प्राप्यते भाग्यसंयुतैः । ध्यायन्तो ब्रह्म चाग्नेयं पुराणं हरिमागताः ।। ३८३.

आग्नेय पुराणाचे दुर्मिळ रूप ज्यांना भाग्य लाभले त्यांनी मिळवले. ब्रह्म आणि आग्नेय पुराणाचे ध्यान करत करत ऋषी हरिपर्यंत पोहोचले.

विद्यार्थिनस्तथा विद्यां राज्यं राज्यार्थिनो गताः । अपुत्राः पुत्रिणः सन्ति नाश्रया आश्रयं गताः ।। ३८३.

ज्ञानाची इच्छा असणाऱ्यांना ज्ञान मिळाले, राज्याची इच्छा असणाऱ्यांना राज्य मिळाले. जे अपुत्र होते त्यांना मुले झाली, आणि जे आश्रयहीन होते त्यांना आधार मिळाला.

सौभाग्यार्थी च सौभाग्यं मोक्षं मोक्षार्थिनो गताः । लिखन्तो लेखयन्तश्च निष्पापाश्च श्रियं गताः ।। ३८३.

सौभाग्याची इच्छा असणाऱ्यांना सौभाग्य मिळाले, मोक्षाची इच्छा असणाऱ्यांना मोक्ष मिळाला. जे लिहितात किंवा लिहून घेतात, ते निष्पाप होऊन श्रीमंतीला पोहोचतात.

शुकपैलमुखैः सूत आग्नेयन्तु पुराणकं । रूपं चिन्तय यातासि भुक्तिं मुक्तिं न संशयः ३८३.

शुक, पैल आणि इतरांनी आग्नेय पुराणाचे चिंतन केले आणि ते मिळवले. त्याच्या रूपाचे ध्यान केल्याने नक्कीच भोग आणि मोक्ष मिळतो, यात शंका नाही.