अग्निपुराणम्

परिमृज्य पटेनाह्गं सवस्त्रं पण्डलं नयेत्। तत्राभ्यर्च्याचरेद्धोमं कुण्डादौ प्राणसंयमी

कापडाने शरीर पुसून, वस्त्र घालावे आणि ते वेदीवर न्यावे. तिथे पूजा करून, प्राणसंयम ठेवून कुंडाजवळ होम करावा.

प्रक्षाल्य हस्तौ रेखाश्च तिस्त्रः पूर्वाग्रगामिनीः। दक्षिणादुत्तरान्ताश्च तिस्त्रश्चैवोत्तराग्रगाः

हात धुवून, पूर्वेकडे जाणाऱ्या तीन रेषा काढाव्यात. दक्षिणेकडून उत्तरेकडे जाणाऱ्या तीन रेषाही काढाव्यात.

अर्घ्योदकेन सम्प्रोक्ष्य योनिमुद्राम्प्रदर्शयेत्। द्यात्वाग्निरूपञ्चाग्निन्तु योन्यां कुण्डे क्षिपेन्नरः

अर्घ्याच्या पाण्याने शिंपडून, योनिमुद्रा दाखवावी. पाच अग्निरूप ध्यान करून, ती योनिकुंडात स्थापन करावी.

पात्राण्यासादयेत् पञ्चाद्दर्भस्त्रुक्स्त्रुवकादिभिः। बाहुमात्राः परिधय इध्मव्रश्चनमेव च

पाच पात्रे, कुशा, स्त्रुक, स्त्रुव आणि इतर साधनांनी मांडावीत. परिघ, इंधन आणि लाकूड हे सर्व हाताएवढ्या लांबीचे असावे.

प्रणीता प्रोक्षणीपात्रमाज्यस्थाली घृतादिकम्। प्रस्थद्व्यं तण्डुलानां युग्मं युग्ममदोमुखम्

प्रणीत, प्रक्षिणी पात्र, तुपाची वाटी आणि इतर वस्तू ठेवाव्यात. दोन प्रस्थ तांदूळ, एक जोडी आणि एक जोडी उघड्या तोंडाची ठेवावी.

प्रणीताप्रोक्षणीपात्रे न्यसेत् प्रागगग्रं कुशम्। अद्भिः पूर्य्यप्रणीतान्तु ध्यात्वा देवं प्रपूज्य च

प्रणीत आणि प्रक्षिणी पात्रात कुशा पूर्वेकडे टोक करून ठेवाव्यात. प्रणीत पात्र पाण्याने भरून, देवतेचे ध्यान करून पूजा करावी.

प्रणीतां स्थापयेदग्रे द्रव्याणाञ्चैव मध्यतः । प्रोक्षणीमद्भिः सम्पूर्य्य प्रार्च्य दक्षे तु विन्यसेत्

प्रणीत पात्र पुढे ठेवावे आणि इतर द्रव्ये मध्ये ठेवावीत. प्रक्षिणी पात्र पाण्याने भरून, पूजा करून ते उजवीकडे ठेवावे.

चरुञ्च श्रपयेदग्नौ ब्रह्माणं दक्षिणे न्यसेत्। कुशानास्तीर्य्य पूर्वादौ परिधीन् स्थापयेत्ततः

चरण अग्नीवर शिजवावे आणि ब्राह्मणास उजवीकडे बसवावे. कुशा पूर्वेकडे पसरवून, मग परिघ मांडावेत.

वैष्णवीकरणं कुर्य्याद् गर्भाधानादिना नरः। गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनञ्चनिः

गर्भाधानापासून सुरू होणारे वैष्णवी संस्कार, म्हणजे गर्भाधान, पुंसवन आणि सीमंतोन्नयन करावेत.

नामादिसमावर्त्तनान्तं जुहुयादष्ट चाहुतीः। पूर्णाहुतीः प्रतिकर्म्म स्रुचा स्रुवसुयुक्तया

नावकरणापासून समावर्तनापर्यंत आठ आहुती द्याव्यात. प्रत्येक संस्काराला पूर्ण आहुती, स्त्रुक आणि स्त्रुव यांचा एकत्र वापर करून द्यावी.

कुण्डमध्ये ऋतुमतीं लक्ष्मीं सञ्चिन्त्य होमयेत्। कुण्डलक्ष्मीः समाख्याता प्रकृतिस्त्रिगुणात्मिका

कुंडाच्या मध्यभागी ऋतुमती लक्ष्मीचे ध्यान करून होम करावा. कुंडलक्ष्मी ही त्रिगुणात्मक प्रकृती म्हणून सांगितली आहे.

सा योनिः सर्वभूतानां विद्यामन्त्रगणस्य च। विमुक्तेः कारणं वह्निः परमात्मा च मुक्तिदः

ती सर्व सृष्टीची आणि विद्या-मंत्रांची जननी आहे. अग्नी हा मुक्तीचा कारण आहे आणि परमात्मा मुक्तिदाता आहे.

प्राच्यां शिरः समाख्यातं बाहू कोणे व्यवस्थितौ। ईशानाग्नेयकोणे तु जङ्घे वायव्यनैर्ऋते

पूर्वेकडे डोके, कोपऱ्यांत हात, ईशान आणि आग्नेय कोपऱ्यात मांडी, तसेच वायव्य आणि नैऋत्य कोपऱ्यात मांडी असल्याचे सांगितले आहे.

उदरं कुण्डमित्युक्तं योनिर्योनिर्विधीयते। गुणत्रयं मेखलाः स्युर्ध्यात्वैवं समिधो दश

पोटाला कुंड म्हणतात, गर्भाशयाला योनि म्हणतात; तीन गुण म्हणजे कमरपट्ट्या होत, आणि असं ध्यान करून, दहा समिधा तयार कराव्यात.

पञ्चाधिकांस्तु जुहुयात् प्रणवान्मुष्टिमुद्रया । पुनराघारौ जुहुयाद्वाय्वग्न्यन्तं ततः श्रपेत्

पाच जास्त आहुती प्रणवाच्या मुठीच्या मुद्रेने द्याव्यात; मग पुन्हा, वायू आणि अग्नीपर्यंतच्या आघार आहुती द्याव्यात, आणि त्यानंतर तूप ओतावं.

ईशान्तं मूलप्रन्त्रेण आज्यभागौ तु होमयेत्। उत्तरे द्वादशान्तेन दक्षिणे तेन मध्यतः

ईशान्य दिशेच्या मुळाशी तुपाचे भाग होम करावेत; उत्तरेला बारा शेवटी, दक्षिणेला त्याचप्रमाणे, आणि मधोमधही तसंच करावं.

व्याहृत्या पद्ममध्यस्थं ध्यायेद्वह्निन्तु संस्कृतम्। वैष्णवं सप्तजिह्वं च सूर्यकोटिसमप्रभम्

व्याहृती म्हणतांना, कमळाच्या मध्यभागी असलेल्या, शुद्ध केलेल्या अग्नीचं ध्यान करावं, जो विष्णुरूप, सात जिभांचा, आणि कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी आहे.

चन्द्रवक्त्रञ्च सूर्याक्षं जुहुयाच्छतमष्ट च। तदर्द्धञ्चष्ट मूलेन अह्गानाञ्च दशांशतः

चंद्रासारखा चेहरा आणि सूर्यासारखी डोळे असलेल्या त्या रूपाला, शंभरआठ आहुती द्याव्यात; त्याच्या अर्ध्या प्रमाणात मुळाशी, आणि दहा भाग अंगांसाठी द्यावेत.

अग्निरुवाच सम्पाताहुतिनासिच्य पवित्राण्याधिवासयेत्। तृसिंहमन्त्रजप्तानि गुप्तान्यस्त्रेण तानि तु

अग्नी म्हणतो: संपात आहुती दिल्यावर, त्रिसिंह मंत्र म्हणत पवित्र वस्तू शुद्ध कराव्यात, आणि त्या अस्त्र मंत्राने झाकून ठेवाव्यात.

वस्त्रसंवेष्टितान्येव पात्रस्थान्यभिमन्त्रयेत्। विल्वाद्यद्भिः प्रोक्षितानि मन्त्रेण चैकधा

कपड्यात गुंडाळून, पात्रात ठेवलेल्या वस्तूंना, बेल वगैरेच्या पाण्याने शिंपडून, मंत्राने एकत्रितपणे अभिमंत्रित करावं.

कुम्भपार्श्वे तु संस्थाप्य रक्षां विज्ञाप्य देशिकः। दन्तकाष्ठञ्चामलकं पूर्वे कङ्कर्षणेन तु

त्या वस्तू घटाजवळ ठेवून, गुरुने रक्षणाची घोषणा करावी; दात घासण्याची काडी आणि आवळा फळ पूर्वेकडे ओढत रेषा काढाव्यात.

प्रद्युम्नेन भस्मतिलान् दक्षे गोमयमृत्तिकाम्। वारुणे चानिरुद्धेन सौम्ये नारायणेन च

दक्षिणेला प्रद्युम्नाच्या मंत्राने राख आणि तीळ, पश्चिमेला गायीचे शेण व माती, उत्तरेला अनिरुद्ध, आणि ईशान्येला नारायणाच्या मंत्राने वापरावं.

दर्भोदकञ्चाथ हृदा अग्नौ कुङ्कुमरोचनम्। ऐशान्यां शिरसा धूपं शिखया नैर्ऋतेप्यथ

म्हणजे, हृदयाजवळ कुशाचं पाणी, अग्नीत कुंकू आणि लाल रंग, ईशान्येला डोक्याजवळ धूप, आणि नैऋत्येला शिखेला ठेवावं.

मूलपुष्पाणि दिव्यानि कवचेनाथ वायवे। चन्दनाम्ब्वक्षतदधिदूर्वाश्च पुटिकास्थिताः

मूळ फुलं आणि दिव्य फुलं कवचासह वायव्येला, चंदनाचं पाणी, अक्षता, दही आणि दुर्वा छोट्या टोपलीत ठेवाव्यात.

गृहं त्रिसूत्रेणावेष्ट्य पुनः सिद्धार्थकान् क्षिपेत्। दद्यात्पूजाक्रमेणाथ स्वैः स्वैर्गन्धपवित्रकम्

घराभोवती तीन धाग्यांनी वेढा घालावा, मग सिद्धार्थ बी द्याव्यात, आणि पूजा क्रमाने प्रत्येकाला त्याच्या सुवासिक पवित्रक द्यावं.

मन्त्रैर्वै द्वारपादिभ्यो विष्णुकुम्भे त्वनेन च। विष्णुतेजोभवं रम्यं सर्वपातकनाशनम्

मंत्रांनी दरवाज्याच्या आणि पायांच्या रक्षणकर्त्यांना, आणि विष्णुकुंभात हे अर्पण करावं; विष्णूचं तेज, सुंदर आणि सर्व पापांचा नाश करणारे आहे.

सर्वकामप्रदं देवं तवाङ्गे धारयाम्यहम्। सम्पूज्य धूपदीपद्यैर्व्रजेद् द्वारसमीपतः

सर्व इच्छा पूर्ण करणारा देव तुझ्या अंगावर मी धारण करतो; धूप आणि दिव्यांनी पूजा करून, दरवाज्याजवळ जावं.

गन्धपुष्पाक्षतोपेतं पवित्रञ्चाशिलेर्प्पयेत् । पवित्रं वैष्णवं तेजो महापातकनाशनम्

सुगंध, फुलं आणि अक्षता लावलेलं पवित्रक शिळेवर ठेवावं; ते वैष्णव पवित्रक तेजस्वी आणि मोठ्या पापांचा नाश करणारे आहे.

धर्म्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकेङ्गे धारयाम्यहम्। आसने परिवारादौ गुरौ दद्यात् पवित्रकम्

धर्म, काम आणि अर्थ सिद्धीसाठी मी ते स्वतःच्या अंगावर धारण करतो; आसनावर, परिवाराच्या सुरुवातीला, गुरुजींना पवित्रक द्यावं.