अग्निपुराणम्

न सन्नासन्न सदसदेतत्सावयवं न तत् । निर्गतावयवं नेति नाभिन्नं भिन्नमेव च ।। ३७७.

हे अस्तित्वातही नाही, नाहीतरी नाही, दोन्हीही नाही आणि काहीच नाही; हे एकत्रित नाही, तुकड्यातही नाही; हे पूर्णपणे वेगळे नाही, पण वेगळेही आहे.

भिन्नाभिन्नं ह्यनिर्वाच्यं बन्धसंसारकारकं । एकं स ब्रह्म विज्ञानात् प्राप्तं नैव च कर्म्मभिः ।। ३७७.

हे वेगळे आणि एकरूपही आहे, खरंतर शब्दात सांगता येत नाही, हेच बंधन आणि संसाराचे कारण आहे; ते एक ब्रह्म आहे, जे केवळ ज्ञानाने मिळते, कर्माने कधीच नाही.

सर्वात्मना हीन्द्रियाणां संहारः कारणात्मनां । बुद्धेः स्थानं सुषुप्तं स्यात्तद्‌द्वयस्याभिमानवान् ।। ३७७.

सर्व इंद्रियांचे विलयन कारणरूप आत्म्यामुळे होते; बुद्धीचे स्थान म्हणजे गाढ झोप, आणि जो दोन्हीशी एकरूपता मानतो तो तिथेच असतो.

प्राज्ञ आत्मा त्रयञ्चैतत् म्कारः प्रणवः स्मृतः । अकारश्च उकारोऽसौ मकारो ह्ययमेव च ।। ३७७.

प्राज्ञ आत्मा म्हणजे हे तिन्ही, 'म' हा अक्षर प्रणव म्हणून ओळखला जातो; 'अ', 'उ' आणि 'म' — हीच त्याची मुख्य अक्षरे आहेत.

अहं साक्षी च चिन्मात्रो जाग्रत्स्वप्नादिकस्य च । नाज्ञानञ्चैव तत्कार्यं संसारादिकबन्धनं ।। ३७७.

मी जागृती, स्वप्न आणि इतर अवस्थांचा साक्षी आणि शुद्ध चैतन्य आहे; अज्ञान आणि त्याचे परिणाम, म्हणजे संसाराचे बंधन, माझे नाहीत.

नित्यशुद्धबन्धमुक्तसत्यमानन्दमद्वयं । ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विमुक्त ओं ।। ३७७.

मी नित्य, शुद्ध, बंधनातही मुक्त, सत्य, आनंदस्वरूप आणि अद्वैत आहे; मीच ब्रह्म, मीच ब्रह्म, परम तेज, मुक्त — ॐ.

अहं ब्रह्म परं ज्ञानं समाधिर्बन्धघातकः । चिरमानन्दकं ब्रह्मा सत्यं ज्ञानमनन्तकं ।। ३७७.

मी ब्रह्म, परम ज्ञान आहे; समाधी हे बंधन नष्ट करणारे आहे; ब्रह्म म्हणजे शाश्वत आनंद, सत्य, ज्ञान आणि अनंत.

अयमात्मा परम्ब्रह्म तद्‌ ब्रह्म त्वमसीति च । गुरुणा बोधितो जीवो ह्यहं ब्रह्मस्मि वाह्यतः ।। ३७७.

हा आत्मा म्हणजेच परम ब्रह्म आहे; ते ब्रह्म म्हणजे 'तू हाच आहेस'; गुरुने शिकवल्यावर जीव बाह्यरूपाने जाणतो — 'मी ब्रह्म आहे'.

सोऽसावादित्यपुरुषः सोऽसावहमखण्ड ओं । मुच्यतेऽसारसंसाराद् ब्रह्मज्ञो ब्रह्म तद्भवेत् ।। ३७७.

तोच आदित्यपुरुष आहे, तोच मी आहे, अखंड — ॐ; निरर्थक संसारातून मुक्त झाल्यावर, ब्रह्म जाणणारा स्वतः ब्रह्म होतो.

अग्निरुवाच अहं ब्रह्म परं ज्योतिः पृथिव्यबनलोज्झितं । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्वात्वाकाशविवर्जितं ।। ३७८.

अग्नी म्हणतो: मी ब्रह्म, परम तेज आहे, पृथ्वी, पाणी आणि अग्नी यांना न लागलेले; मी ब्रह्म, परम तेज आहे, वायू आणि आकाश यापासूनही मुक्त.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जाग्रत्‌स्थानविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विराडात्मविवर्जितं ।। ३७८.

मी ब्रह्म, परम तेज आहे, जागृती अवस्थेपासून मुक्त; मी ब्रह्म, परम तेज आहे, विराट आत्म्यापासूनही स्वतंत्र.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जाग्रत्स्थानविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विश्वभावविवर्जितम् ।। ३७८.

मी ब्रह्म, परम तेज आहे, जागृती अवस्थेपासून मुक्त; मी ब्रह्म, परम तेज आहे, विश्वाच्या स्वरूपापासूनही दूर.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिराकाराक्षरवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्वाक्‌पाण्यङ्‌घ्रिविवर्जितम् ।। ३७८.

मी ब्रह्म, परम तेज आहे, रूप आणि अक्षर यांपासून मुक्त; मी ब्रह्म, परम तेज आहे, वाणी, हात आणि पाय यांपासूनही स्वतंत्र.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः पायूपस्थविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः श्रोत्रत्वक्‌चक्षुरुज्भ्क्तितम् ।। ३७८.

मी ब्रह्म, परम तेज आहे, गुदद्वार आणि जननेंद्रिय यांपासून मुक्त; मी ब्रह्म, परम तेज आहे, श्रवण, स्पर्श, दृष्टी आणि रस यांनाही ओलांडलेले.

अहं ब्रह्म परं ज्योतीरसरूपविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सर्वगन्धविवर्जितम् ।। ३७८.

मी ब्रह्म, परम तेज आहे, सर्व रूपांपासून मुक्त; मी ब्रह्म, परम तेज आहे, सर्व वासांपासूनही स्वतंत्र.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जिह्वाघ्राणविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः स्पर्शशब्दविवर्जितम् ।। ३७८.

मी ब्रह्म, परम तेज आहे, जिभ आणि नाक यांपासून मुक्त; मी ब्रह्म, परम तेज आहे, स्पर्श आणि शब्द यांपासूनही दूर.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्म्मनोबुद्धिविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिश्रित्ताहङ्कारवर्जितम् ।। ३७८.

मी ब्रह्म, परम तेज आहे, मन आणि बुद्धी यांपासून मुक्त; मी ब्रह्म, परम तेज आहे, स्मृती आणि अहंकार यांपासूनही स्वतंत्र.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः प्राणापानविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्व्यानोदानविवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला प्राण आणि अपान नाहीत. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला व्यान आणि उदान नाहीत.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः समानपरिवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जरामरणवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला समान नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला म्हातारपण आणि मृत्यू नाहीत.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः शोकमोहविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः क्षुत्पिपासाविवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला दुःख आणि मोह नाहीत. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला भूक आणि तहान नाही.

अहं ब्रहम परं ज्योतिः शब्दोद्भूतादिवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्हिरण्यगर्भवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला शब्दातून उत्पन्न होणारे काहीच नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला हिरण्यगर्भ नाही.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः स्वप्नावस्थाविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिस्तेजसादिविवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला स्वप्नावस्था नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला तेज वगैरे काही नाही.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिरपकारादिवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सभाज्ञानविवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला अपकार वगैरे काही नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला सर्व प्रकारचे ज्ञान आणि अज्ञान नाही.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिरध्याहृतविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सत्त्वादिगुणवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्यावर काहीही लादले गेलेले नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला सत्त्वादी गुण नाहीत.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सदसद्भाववर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सर्वावयववर्जितं ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला अस्तित्व किंवा अनस्तित्व नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला कोणतेही अवयव नाहीत.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्भेदाभेदविवर्जितं । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सुषुप्तिस्थानवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला भेद किंवा अभेद नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला सुषुप्ति अवस्था नाही.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः प्राज्ञभावविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मकारादिविवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला प्राज्ञ अवस्था नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला 'म' अक्षर वगैरे काही नाही.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मानमेयविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मितिमातृविवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला माप किंवा मोजले जाणारे काही नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला मर्यादा किंवा मोजणारा नाही.

अहं ब्रह्म परं ज्योतिः साक्षइत्वादिविवर्जितम् । अहं ब्रह्म परं ज्योतिः कार्य्यकारणवर्जितम् ।। ३७८.

मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला साक्षीपण वगैरे काही नाही. मीच ब्रह्म, ते सर्वोच्च तेज, ज्याला कारण आणि कार्य नाही.