अग्निपुराणम्

आरभेद् द्वारयागञ्च तोरणेशान् प्रपूजयेत्। अश्वत्थोदुम्बरवटप्लक्षाः पूर्वादिगा नगाः

दारपूजन सुरू करावे आणि तोरणांचे रक्षण करणाऱ्यांना नमस्कार करावा; अश्वत्थ, उंबर, वड, पिंपळ हे झाडे पूर्वेकडून इतर दिशांना ठेवावीत.

ऋगिन्द्रशोभनं प्राच्यां यजुर्यमसुभद्रकम्। सामापश्च सुधन्वाख्यं सोमाथर्वसुहोत्रकम्

पूर्वेला इंद्रशोभन नावाचा ऋक, यमसुभद्रक नावाचा यजुष, सुदन्वा नावाचा साम आणि सोमासाठी सुहोत्रक नावाचा अथर्वण — हे वापरावेत.

तोरणान्ताः पताकाश्च कुमुदाद्या घटद्वयम्। द्वारि द्वारि स्वनाम्नार्च्याः पूर्वे पूर्णश्च पुष्करः

तोरणांच्या टोकांना पताका आणि कुमुदासारख्या दोन कलश ठेवावेत; प्रत्येक दाराशी त्या त्या देवतेचे नाव घेऊन पूजा करावी, पूर्वेला फुललेला निळा कमळ ठेवावा.

आनन्दनन्दनौ दक्षो वीरसेनः सुषेणकः। सम्भवप्रभवौ सौम्ये द्वारपांश्चैव पूजयेत्

आनंद, नंदन, दक्ष, वीरसेन, सुसेणक, संभव आणि प्रभव — हे सौम्य द्वारपाल सुद्धा पूजावेत.

अस्त्रजप्तपुष्पक्षेपाद्विघ्नानुत्सार्य संविशेत्। भूतशुद्धिं विधायाथ विन्यस्य कृतमुद्रकः

अस्त्र मंत्र जपून, फुले उधळून, विघ्ने दूर करावीत आणि आत जावे; मग पंचमहाभूतांची शुद्धी करून, ठरलेली मुद्रा दाखवावी.

फट्कारान्तां शिखां जप्त्वा सर्षपान् दिक्षु निक्षिपेत्। वासुदेवेन गोमूत्रं सङ्कर्षणेन गोमयम्

'फट्'काराने संपणारा शिखा मंत्र जपून, सर्व दिशांना मोहरी टाकावी; वासुदेवासाठी गोमूत्र, संकर्षणासाठी गोमय ठेवावे.

प्रद्युम्नेन पयस्तज्जाद् दधि नारायणाद् घृतम्। एकद्वित्र्यादिवाराणि घृताद्वै भागतोधिकम्

प्रद्युम्नासाठी दूध, नारायणासाठी दही आणि तूप; एक, दोन, तीन अशा प्रमाणे तुपाचा भाग वाढवत जावा.

घृतपात्रे तदेकत्र पञ्चगव्यमुदाहृतम्। मण्डपष्रोक्षणायैकञ्चापरम्प्राशनाय च

तुपाच्या भांड्यात हे सर्व एकत्र करून पंचगव्य तयार होते; त्यातील एक भाग मंडप शिंपडण्यासाठी, दुसरा भाग आचमनासाठी वापरावा.

स्नानाय दशकुम्भेषु इन्द्राद्यान् लोकपान् यजेत्। पूज्याज्ञां श्रावयेत्तांश्च स्थातव्यं चाज्ञया हरेः

स्नानासाठी दहा कलशात इंद्रादी लोकपालांची पूजा करावी; त्यांना पूजा करण्याची आज्ञा सांगावी आणि हरिच्या आज्ञेप्रमाणे राहावे.

यागद्रव्यादि संरक्षय विकिरान् विकिरेत्ततः। मूलाष्टशतसञ्जप्तान् कुशकूर्चान् हरेच्च तान्

यज्ञसामग्री जपून ठेवावी आणि नंतर ती विखुरावी; मूलमंत्र एकशेआठ वेळा जपून कुशाची पाती घ्यावीत.

ऐशान्यां दिशि तत्रस्थं स्थाप्य कुम्भञ्च वर्द्धनीम्। कुम्भे साङ्गं हरिं प्रार्च्य वर्द्धन्यामस्त्रमर्चयेत्

ईशान्य दिशेला एक कलश आणि वर्धनी देवी ठेवावी; त्या कलशात सर्व अंगांसह हरिची पूजा करावी आणि वर्धनीमध्ये अस्त्राची पूजा करावी.

प्रदक्षिणं यागगृहं वर्द्धन्याच्छिन्नदारया। सिञ्चन्नयेत्ततः कुम्भं पूजयेच्च स्थिरासने

वर्धनी आणि छिन्नदारा घेऊन यज्ञगृहाची प्रदक्षिणा करावी, शिंपडत जावे; मग कलश आणून स्थिर आसनावर त्याची पूजा करावी.

सपञ्चरत्नवस्त्राढ्यकुम्भे गन्धादिभिर्हरिम्। वर्द्धन्यां हेमगर्भायां यजेजस्त्रञ्च वामतः

पाच रत्न व वस्त्रांनी सजवलेल्या कलशात, गंधादीने हरिची पूजा करावी; वर्धनीमध्ये, ज्यात सोनं आहे, डावीकडे अस्त्राची पूजा करावी.

तत्समीपे वास्तुलक्ष्मीं भूविनायकमर्च्चयेत्। स्तपनं कल्पयेद्विष्णोः सङ्क्रान्त्यादौ तथैव च

त्याच्याजवळ वास्तुलक्ष्मी आणि भूविनायक यांची पूजा करावी; विष्णूसाठी आसन स्थापन करावे, तसेच संक्रांतीच्या आरंभीही करावे.

पूर्णकुम्भान् नव स्थाप्य नवकोणेषु निर्व्रणान्। पाद्यमर्घ्यमाचमनीयं पञ्चगव्यञ्च निः क्षिपेत्

नऊ कोपऱ्यांमध्ये नऊ पूर्ण, दोषरहित कलश ठेवावेत; त्यात पाद्य, अर्घ्य, आचमनाचे पाणी आणि पंचगव्य ठेवावे.

पूर्वादिकलसेग्न्यादौ पञ्चामृतजलादिकम्। दधि क्षीरं मधूष्णोदं पाद्यं स्याच्चतुरङ्गकम्

कला‌शाच्या पूर्वेकडून पूजा सुरू करताना, पाच प्रकारचे अमृत, पाणी आणि इतर वस्तू, म्हणजे दही, दूध, मध, कोमट पाणी आणि चार प्रकारचे पाद्य अर्पण करावे.

पद्मश्यामाकदूर्वाश्च विष्णुपत्नी च पाद्यकम्। तथाष्टाङ्गार्घ्यमाख्यातं यवगन्धफलाक्षतम्

पद्म, श्यामक, दुर्वा आणि विष्णुपत्नीस पाद्य म्हणून वापरावे. तसेच, जौ, सुवासिक फळे आणि अक्षता यांसह आठ प्रकारचे अर्घ्य सांगितले आहे.

कुशाः सिद्धार्थपुष्‌पाणि तिला द्रव्याणि चार्हणम् लवङ्गकक्कोलयुतं दद्यादाचमनीयकम्

कुशा, सिद्धार्थ फुले, तीळ आणि इतर द्रव्ये अर्घ्यासाठी वापरावीत. लवंग आणि कक्कोल मिसळलेले आचमनीय पाणी द्यावे.

स्नापयेन्मूलमन्त्रेण देवं पञ्चामृतैरपि। शुद्धोदं मध्यकुम्बेन देवमूद्धर्नि विनिः क्षिपेत्

मूळ मंत्राने आणि पाच अमृतांनी देवतेस स्नान घालावे. शुद्ध पाणी मधल्या कलशात ठेवून त्या पाण्यात देवतेला विसर्जित करावे.

कलशान्निः सृतं तोयं कूर्चाग्रं संस्पृशेन्नरः। शुद्धोदकेन पाद्यञ्च अर्घ्यमाचमनन्ददेत्

कलशातून पाणी ओतावे, कुशाच्या टोकाला स्पर्श करावा. शुद्ध पाण्याने पाद्य, अर्घ्य आणि आचमनीय अर्पण करावे.

परिमृज्य पटेनाह्गं सवस्त्रं पण्डलं नयेत्। तत्राभ्यर्च्याचरेद्धोमं कुण्डादौ प्राणसंयमी

कापडाने शरीर पुसून, वस्त्र घालावे आणि ते वेदीवर न्यावे. तिथे पूजा करून, प्राणसंयम ठेवून कुंडाजवळ होम करावा.

प्रक्षाल्य हस्तौ रेखाश्च तिस्त्रः पूर्वाग्रगामिनीः। दक्षिणादुत्तरान्ताश्च तिस्त्रश्चैवोत्तराग्रगाः

हात धुवून, पूर्वेकडे जाणाऱ्या तीन रेषा काढाव्यात. दक्षिणेकडून उत्तरेकडे जाणाऱ्या तीन रेषाही काढाव्यात.

अर्घ्योदकेन सम्प्रोक्ष्य योनिमुद्राम्प्रदर्शयेत्। द्यात्वाग्निरूपञ्चाग्निन्तु योन्यां कुण्डे क्षिपेन्नरः

अर्घ्याच्या पाण्याने शिंपडून, योनिमुद्रा दाखवावी. पाच अग्निरूप ध्यान करून, ती योनिकुंडात स्थापन करावी.

पात्राण्यासादयेत् पञ्चाद्दर्भस्त्रुक्स्त्रुवकादिभिः। बाहुमात्राः परिधय इध्मव्रश्चनमेव च

पाच पात्रे, कुशा, स्त्रुक, स्त्रुव आणि इतर साधनांनी मांडावीत. परिघ, इंधन आणि लाकूड हे सर्व हाताएवढ्या लांबीचे असावे.

प्रणीता प्रोक्षणीपात्रमाज्यस्थाली घृतादिकम्। प्रस्थद्व्यं तण्डुलानां युग्मं युग्ममदोमुखम्

प्रणीत, प्रक्षिणी पात्र, तुपाची वाटी आणि इतर वस्तू ठेवाव्यात. दोन प्रस्थ तांदूळ, एक जोडी आणि एक जोडी उघड्या तोंडाची ठेवावी.

प्रणीताप्रोक्षणीपात्रे न्यसेत् प्रागगग्रं कुशम्। अद्भिः पूर्य्यप्रणीतान्तु ध्यात्वा देवं प्रपूज्य च

प्रणीत आणि प्रक्षिणी पात्रात कुशा पूर्वेकडे टोक करून ठेवाव्यात. प्रणीत पात्र पाण्याने भरून, देवतेचे ध्यान करून पूजा करावी.

प्रणीतां स्थापयेदग्रे द्रव्याणाञ्चैव मध्यतः । प्रोक्षणीमद्भिः सम्पूर्य्य प्रार्च्य दक्षे तु विन्यसेत्

प्रणीत पात्र पुढे ठेवावे आणि इतर द्रव्ये मध्ये ठेवावीत. प्रक्षिणी पात्र पाण्याने भरून, पूजा करून ते उजवीकडे ठेवावे.

चरुञ्च श्रपयेदग्नौ ब्रह्माणं दक्षिणे न्यसेत्। कुशानास्तीर्य्य पूर्वादौ परिधीन् स्थापयेत्ततः

चरण अग्नीवर शिजवावे आणि ब्राह्मणास उजवीकडे बसवावे. कुशा पूर्वेकडे पसरवून, मग परिघ मांडावेत.

वैष्णवीकरणं कुर्य्याद् गर्भाधानादिना नरः। गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनञ्चनिः

गर्भाधानापासून सुरू होणारे वैष्णवी संस्कार, म्हणजे गर्भाधान, पुंसवन आणि सीमंतोन्नयन करावेत.