अग्निपुराणम्

शरीरमुपरुध्याऽथ कृत्‌स्नान्दोषान्रुणद्धि वै । छिनत्ति प्राणस्थानानि पुनर्मर्माणि चैव हि ।। ३७१.

ती शरीराला अडथळा आणते आणि सगळ्या दोषांच्या मार्गांना बंद करते; प्राणाच्या जागा आणि मर्मस्थानं तोडून टाकते.

शैत्यात् प्रकुपितो वायुश्छिद्रमन्विष्यते ततः । द्वे नेत्रे द्वौ तथा कर्णौ द्वौ तु नासापुटौ तथा ।। ३७१.

थंडीमुळे वायू अस्वस्थ होतो आणि बाहेर पडण्यासाठी मार्ग शोधतो; म्हणून दोन डोळे, दोन कान आणि दोन नाकपुड्या—

ऊद्‌ध्वन्तु सप्त च्छिद्राणि अष्टमं वदनं तथा । एतैः प्राणो विनिर्याति प्रायशः शुभकर्मणं ।। ३७१.

वर सात छिद्रं आणि आठवे तोंड आहे; या मार्गांनी चांगले कर्म करणाऱ्यांचा प्राण साधारणपणे बाहेर पडतो.

अधः पायुरुपस्थञ्च अनेनाशुभकारिणां । मूर्द्धानं योगिनो भित्त्वा जीवो यात्यथ चेच्छया ।। ३७१.

खाली गुदद्वार आणि जननेंद्रिय—या मार्गांनी पाप करणाऱ्यांचा प्राण जातो; पण योगींचा जीव इच्छेने डोक्याच्या टोकातून बाहेर पडतो.

अन्तकाले तु सम्प्राप्ते प्राणेऽपानमुपस्थिते । तमसा संवृते ज्ञाने संवृतेषु च मर्म्मसु ।। ३७१.

मृत्यूसमयी, जेव्हा अपानवायू उपस्थित असतो, ज्ञान अंधाराने झाकलेले असते आणि मर्मस्थानं बंद झालेली असतात—

स जीवो नाभ्यधिष्ठानश्चाल्यते मातरिश्वना । बाध्यमाणश्चानयते अष्टाङ्गाः प्राणवृत्तिकाः ।। ३७१.

तेव्हा जीव नाभीच्या ठिकाणी अस्थिर होतो आणि वाऱ्यामुळे हलतो; त्रास होऊन तो आठ प्रकारच्या प्राणवृत्तींना ओढून नेत असतो.

च्यवन्तं जायमानं वा प्रविशन्तञ्च योनिषु । प्रपश्यन्ति च तं सिद्धा देवा दिव्येन चक्षुषा ।। ३७१.

सिद्ध आणि देवता दिव्य दृष्टीने त्या जीवाला पडताना, जन्म घेताना किंवा गर्भात प्रवेश करताना पाहतात.

गृह्णाति तत्क्षणाद् योगे शरीरञ्चातिवाहिकम् । आकाशवायुतेजांसि विग्रहादूद्‌र्ध्वगामिनः ।। ३७१.

त्या क्षणी, योगशक्तीने तो जीव आकाश, वायू आणि तेज यांच्यापासून बनलेले सूक्ष्म शरीर घेतो, जे स्थूल शरीरातून वर जाते.

जलं मही च पञ्चत्वमापन्नः पुरुषः स्मृतः । आतिवाहिकदेहन्तु यमदूता नयन्ति तं ।। ३७१.

जेव्हा पाणी आणि पृथ्वी नष्ट होतात, तेव्हा त्या व्यक्तीला मृत मानतात; मग यमदूत त्याला सूक्ष्म शरीरात घेऊन जातात.

याम्यं मार्गं महाघोरं षड़शीतिसहस्रकम् । अन्नोदकं नीयमानो बान्धवैर्दत्तमश्नुते ।। ३७१.

तो यमाचा अत्यंत भयंकर, छपन्न हजार योजन लांब मार्ग जातो; त्या मार्गावर नातेवाईकांनी दिलेले अन्न-पाणी त्याला मिळते.

यमं दृष्ट्वा यमोक्तेन चित्रगुप्तेन चेरितान् । प्राप्नोति नरकान्रौद्रान्धर्मी शुभपथैर्दिवम् ।। ३७१.

तो यमाला आणि चित्रगुप्ताने सांगितलेली कर्मे पाहतो; त्यानुसार तो भयंकर नरकात जातो, किंवा पुण्याने स्वर्गप्राप्ती करतो.

भुज्यन्ते पापिभिर्वक्ष्ये नरकांस्ताश्च यातनाः । अष्टाविंशतिरेवाधः क्षितेर्नरककोटयः ।। ३७१.

पापी लोकांना जे नरक आणि त्यातील यातना भोगाव्या लागतात, त्या मी सांगतो. पृथ्वीच्या खाली बरोबर अठ्ठावीस कोटी नरक आहेत.

सप्तमस्य तलस्यान्ते घोरे तमसि संस्थिताः । घोराख्या प्रथमा कोटिः सुघोरा तदधः स्थिता ।। ३७१.

सातव्या थराच्या शेवटी, भीषण अंधारात, 'घोर' नावाची पहिली कोटी आहे. त्याखाली 'सुघोर' अशी दुसरी कोटी आहे.

अतिघोरा महाघोरा घोररूपा च पञ्चमी । षष्ठी तरलताराख्या सप्तमी च भयानका ।। ३७१.

'अतिघोर', 'महाघोर' आणि 'घोररूप' या पुढच्या तीन कोटी आहेत. सहावी 'तरलतारा' आणि सातवी 'भयानक' आहे.

भयोत्कटा कालरात्री महाचण्डा च चण्डया । कोलाहला प्रचण्डाख्या पद्मा नरकनायिका ।। ३७१.

'भयोत्कट', 'कालरात्रि', 'महाचंडा' आणि 'चंडया' या पुढे आहेत. 'कोलाहल', 'प्रचंड', आणि नरकांची नायिका 'पद्मा' या पुढे येतात.

पद्मावती भीषणा च भीमा चैव करालिका । विकराला महावज्रा त्रिकोणा पञ्चकोणिका ।। ३७१.

'पद्मावती', 'भीषण', 'भीमा' आणि 'कराळिका', 'विकराळ', 'महावज्र', 'त्रिकोण' आणि 'पंचकोणिका' या पुढे आहेत.

सुदीर्खघा वर्तुला सप्तभूमा चैव सुभूमिका । दीप्तमायाऽष्टाविंशतयः कोटयः पापिदुःशदाः ।। ३७१.

'सुदीर्घघा', 'वर्तुल', 'सप्तभूमी' आणि 'सुभूमिका' या नरकांच्या नावांमध्ये येतात. या सर्व, माया चमकणाऱ्या, अठ्ठावीस कोटी पापींसाठी भीषण नरक आहेत.

अष्टाविंशतिकोटीनां पञ्च पञ्च च नायकाः । रौरवाद्याः शतञ्चैकं चत्वारिंशच्चतुष्टयं ।। ३७१.

या अठ्ठावीस कोटी नरकांमध्ये प्रत्येकी पाच नायक आहेत. रौरव पासून सुरू होऊन एकशेचाळीस असे नायक आहेत.

तामिश्रमन्घतामिश्रं महारौरवरौरवौ । असिपत्रं वनञ्चैव लोहभारं तथैव च ।। ३७१.

त्यात 'तामिश्र', 'अंधतामिश्र', 'महाराैरव', 'रौरव', 'असिपत्रवन' आणि 'लोहभार' हे नरक आहेत.

नरकं कालसूत्रञ्च महानरकमेव च । सञ्जीवनं महावीचि तपनं सम्प्रतापनं ।। ३७१.

'कालसूत्र', 'महानरक', 'संजिवन', 'महावीचि', 'तपन' आणि 'संप्रतापन' हेही नरक आहेत.

सङ्घातञ्च सकाकोलं कुद्मलं पूतिमृत्तिकं । लोहशङ्कुमृजीषञ्च प्रधानं शाल्मलीं नदीम् ।। ३७१.

'संगाठ', 'सकाकोल', 'कुद्मल', 'पूतिमृत्तिका', 'लोहशंकु', 'मृजीष', मुख्य 'शाल्मली' आणि ती नदी हे नरकात आहेत.

नरकान् विद्धि कोटीशनागान्वै घोरदर्शनान् । पात्यन्ते पापकर्म्माण एकैकस्मिन्बहुष्वपि ।। ३७१.

हे सर्व नरक कोट्यवधी आणि फारच भीषण आहेत. पाप करणाऱ्यांना अनेक नरकात टाकले जाते, कधी एकाच वेळी अनेक नरकातही.

मार्जारोलूकगोमायुगृध्रादिवदनाश्च ते । तैलद्रोण्यां नरं क्षिप्त्वा ज्वालयन्ति हुताशनं ।। ३७१.

मांजर, घुबड, कोल्हा आणि गिधाड यांसारखी तोंडे असलेले ते नरकपाल, माणसाला तेलाच्या कढईत टाकतात आणि खाली अग्नी पेटवतात.

अम्बरीषेषु चैवान्यांस्ताम्रपात्रेषु चापरान् । अयःपात्रेषु चैवान्यान् बकहुवह्निकणेषु च ।। ३७१.

काहींना तांब्याच्या कढईत, काहींना लोखंडाच्या भांड्यात, तर काहींना पितळ किंवा अग्नीच्या निखाऱ्यांमध्ये टाकतात.

शूलाग्रारोपिताश्चान्ये छिद्यन्ते नरकेऽपरे । ताड्यन्ते च कशाभिस्तु भोज्यन्ते चाप्ययोगुड़ान् ।। ३७१.

काहींना भाल्याच्या टोकावर टोचले जाते, काहींना नरकात तुकडे तुकडे केले जाते. काहींना चाबकाने मारले जाते, तर काहींना लोखंडाच्या चोची असणारे प्राणी खातात.

यमदूतैर्नराः पांशून्विष्ठारक्तकफादिकान् । तप्तं मद्यं पाययन्ति पाटयन्ति पाटयन्ति पुनर्नरान् ।। ३७१.

यमदूत माणसांना वाळू, विष्ठा, रक्त, कफ आणि उकडलेले मद्य पाजतात; पुन्हा पुन्हा त्यांना फाडतात.

यन्त्रेषु पीडयन्ति स्म भक्ष्यन्ते वायसादिभिः । तैलेनोष्णेन सिच्यन्ते छिद्यन्ते नैकधा शिरः ।। ३७१.

त्यांना यंत्रात छळले जाते, कावळे वगैरे प्राणी त्यांना खातात; गरम तेल ओतले जाते आणि त्यांच्या डोक्याचे अनेक प्रकारे तुकडे केले जातात.

हा तातेति क्रन्दमानाः स्वकन्नन्दन्ति कर्म्म ते । महापातकजान्घोरान्नरकान्प्राप्य गर्हितान् ।। ३७१.

'हाय बाबा!' असे ओरडत ते रडतात, पण त्यांच्या स्वतःच्या कर्मांमुळे त्यांची थट्टा होते; मोठ्या पापांमुळे या भीषण आणि निंदनीय नरकात ते पोहोचतात.

कर्म्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनस्त्विह । मृगश्वशूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति ।। ३७१.

कर्म संपल्यावर हे मोठे पापी पुन्हा इथे जन्म घेतात. ब्रह्महत्यारा माणूस हरिण, घोडा, डुक्कर किंवा उंट यांच्यापोटी जन्म घेतो.