अग्निपुराणम्

विश्वा विषा प्रतिविषा वनश्रृङ्गाटगोक्षुरौ । नारायणी शतमूली कालेयकहरिद्रवः ।। ३६३.

विश्वा, विषा, प्रतिविषा, वनशृंगाटा, गोक्षुर, नारायणी, शतमूळी, कालेयक आणि हळद ही औषधी आहेत.

दार्वी पचम्पचा दारु शुक्ला हैमवती वचा । वचोग्रगन्धा षड्‌ग्रन्था गोलोमी शतपर्विंका ।। ३६३.

दार्वी, पचंपचा, दारु, शुक्ला, हेमवती, वचा, तीव्र सुगंध असलेली वचा, षड्ग्रंथा, गोलोमी आणि शतपर्विंका या औषधी आहेत.

आस्फोता गिरिकर्णी स्यात् सिंहास्यो वासको वृषः । मिशी मधुरिकाच्छत्रा कोकिलाक्षेक्षुरक्षुरा ।। ३६३.

आस्फोटा, गिरिकर्णी, सिंहास्य, वासक, वृष, मिश्री, मधुरिका, छत्रा, कोकिलाक्ष, इक्षुरा आणि क्षुरा या वनस्पती आहेत.

विडङ्गोऽस्त्री कृमिघ्नः स्यात् वज्रद्रुस्रुक्स्नुही सुधा । गृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा वला वाट्यालकस्तथा ।। ३६३.

विडंग, अश्री, कृमिघ्न, वज्रद्रु, स्रुक्स्नुही, सुधा, गृद्विका, गोस्तनी, द्राक्षा, वला आणि वाट्यालक या औषधी आहेत.

काला मसूरविदला त्रिपुटा त्रिवृत् । मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुका मधुयष्टिका ।। ३६३.

काळा, मसूर, विदला, त्रिपुटा, त्रिवृत, मधुक, क्लीतक, यष्टिमधुक आणि मधुयष्टिका या वनस्पती आहेत.

विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्ट्री च या सिता । गोपी श्यामा शारिवा स्यादनन्तोत्पलशारिवा ।। ३६३.

विदारी, क्षीरशुक्ल, इक्षुगंधा, क्रोष्ट्री, या, सिता, गोपी, श्यामा, शारिवा, अनंता आणि उत्पलशारिवा या औषधी आहेत.

मोचा रम्भा च कदली भष्टाकी दुष्प्रधर्षिणी । स्थिरा ध्रुवा सालपर्णी श्रृङ्गी तु वृषभो वृषः ।। ३६३.

मोचा, रम्भा, कदली, भष्ठाकी, दुष्प्रधर्षिणी, स्थिरा, ध्रुवा, सालपर्णी, श्रृंगी, वृषभ आणि वृष या वनस्पती आहेत.

गाङ्गेरुकी नागबला मुषली तालमूलिका । ज्योत्स्नी पटोलिका जाली अजश्रृङ्गी विषाणिका ।। ३६३.

गांगेरुकी, नागबला, मुषली, तालमूलिका, ज्योत्स्नी, पटोलिका, जाली, अजशृंगी आणि विषाणिका या औषधी आहेत.

स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा ताम्बूली गगवल्ल्यपि । हरेणू रेणुका कौन्ती ह्रीवेरो दिव्यनागरं ।। ३६३.

लांगलिकी, अग्निशिखा, तांबूली, गगवली, हरेणू, रेणुका, कौन्ती, ह्रीवेर आणि दिव्यनागर या वनस्पती आहेत.

कालानुसार्य्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु । शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी ।। ३६३.

कालानुसार्या, वृद्धाश्म, पुष्पशिता, शिवाणी, शिवा, तामलकी आणि हनुरहट्टविलासिनी या औषधी आहेत.

ग्रन्थिपर्णं शुकं वर्हि वला तु त्रिपुटा त्रुटिः । शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी ।। ३६३.

ग्रंथिपर्ण, शुक, वर्हि, वला, त्रिपुटा, तृटि, शिवा, तामलकी आणि हनुरहट्टविलासिनी या वनस्पती आहेत.

कुटं नटं दशपुरं वानेयं परिपेलवम् । तपस्विनी जटामांसी पृक्का देवी लता लक्षू ।। ३६३.

कुट, नट, दशपुर, वानेय, परिपेलव, तपस्विनी, जटामांसी, पृक्का, देवी, लता आणि लक्षू या औषधी आहेत.

कर्चुरको द्राविड़को गन्धमूली शठी स्मृता । स्यादृक्षगन्धा छगलान्त्रा वेगी वृद्धदारकः ।। ३६३.

कर्चूरक, द्राविरक, गंधमूली, शठी, ऋक्षगंधा, छगलांत्रा, वेगी आणि वृद्धदारक या वनस्पती आहेत.

तुण्डिकेरी रक्तफला विम्बिका पीलुपर्ण्यऽपि । चाङ्गेरी चुक्रिकाम्बष्ठा स्वर्णक्षीरी हिमावती ।। ३६३.

तुंडिकेरी, रक्तफळा, विम्बिका, पीलुपर्णी, चांगेरी, चुक्रिका, अंबष्ठा, स्वर्णक्षिरी आणि हिमावती या औषधी आहेत.

सहस्रवेधी चुक्रोऽम्लवेतसः शतवेध्यपि । जीवन्ती जीवनी जीवा भूमिनिम्बः किरातकः ।। ३६३.

सहस्रवेधी, चुक्र, आम्लवेतस, शतवेधी, जीवंती, जीवनी, जीवा, भूमिनिंब आणि किरातक या वनस्पती आहेत.

कूर्चशीर्षो मधुकरश्चन्द्रः कपिवृकस्तथा । दद्रुघ्नः स्यादेड़गजो वर्षाभूः शोथहारिणी ।। ३६३.

कूर्चशीर्ष, मधुकर, चंद्र, कपिवृक, दद्रुघ्न, अडेरगज, वर्षाभू आणि शोथहारीणी या औषधी आहेत.

वाराही वदरा गृष्टिः काकमाची तु वायसी । शतपुष्पा सिचच्छत्राऽतिच्छत्रा मधुरा मिसिः ।। ३६३.

वाराही, वदरा, गृष्टि, काकमाची, वायसी, शतपुष्पा, सिच्छत्रा, अतिच्छत्रा, मधुरा आणि मिश्री या वनस्पती आहेत.

अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारणी । कटम्भरी भद्रवला कर्व्वूरश्च शटी ह्यथ ।। ३६३.

अवाक्पुष्पी, कारवी, सरणा, प्रसारणी, कटंभरी, भद्रवला, करवूर आणि शटी हे सर्व एकत्र सांगितले आहेत.

पटोलः कुलकस्तिक्तः कारवेल्लः कटिल्लकः । कुष्माण्डकस्तु कर्कारुरिर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ ।। ३६३.

पटोल, कुलक, तिक्त, कारवेल्ल, कटिल्लक, कुश्मांड, कर्कारु, वारु आणि कर्कटी या सर्व स्त्रीलिंगी आहेत.

इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्याद्विशाला त्विन्द्रावरुणी । अर्शोघ्नः शूरणः कन्दो मुस्तकः कुरुविन्दकः ।। ३६३.

इक्ष्वाकु, कटुतुंबी, विशाल, इन्द्रावरुणी, अर्शोघ्न, शूरण, कंद, मुस्तक आणि कुरुविंदक असे नाव घेतले आहेत.

वंशे त्वक्सारकर्म्मारवेणुमस्करतेजनाः । छत्रातिच्छत्रपालघ्नी मालातृणकभूस्तृणे ।। ३६३.

वंशात त्वक्सार, कर्मार, वेणु, मस्कर, तेजना; छत्रा, अतिक्षत्र, पालघ्नी, मालातृण आणि भूस्तृण अशी नावे आहेत.

तृणराजाह्वयस्तालो घोण्टा क्रमुकपुगकौ । शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्ने हर्य्यक्षः केशरी हरिः ।। ३६३.

तृणराज, ताल, घोंटा, क्रमुक, पुग, शार्दूल, द्वीपिन, व्याघ्र, हर्यक, केशरी आणि हरि अशी नावे सांगितली आहेत.

कोलः पोत्री वराहः स्यात् कोक ईहामृगो वृकः । लूतोर्णनाभौ तु समौ तन्तुवायश्च मर्कटे ।। ३६३.

कोल, पोत्री, वराह, कोक, ईहामृग, वृक, लूत, उर्णनाभ, तंतुवाय आणि माकड ही नावे आहेत.

वृश्चिकः शूककीटः स्यात्सारङ्गस्तोककौ समौ । कृकवाकुस्ताम्रचूड़ः पिकः कोकिल इत्यपि ।। ३६३.

वृश्चिक, शूककीट, सारंग, तोकक, कृकवाकु, ताम्रचूड, पिक आणि कोकिळ अशी नावे दिली आहेत.

काके तु करटारिष्टौ वकः कह्व उदाहृतः । कोकश्चक्रश्चक्रवाको कादम्बः कलहंसकः ।। ३६३.

काक, करट, अरिष्ट, वक, कह्व, कोक, चक्र, चक्रवाक, कादंब आणि कलहंसक ही नावे आहेत.

पतङ्गिका पुत्तिका स्यात्सरघा मधुमक्षइका । द्विरेफपुष्पलिड्‌भृङ्गषट्पदभ्रमराऽलयः ।। ३६३.

पतंगिका, पुत्तिका, सरघा, मधुमक्षिका, द्विरेफ, पुष्पलिड, भृंग, षट्पद, भ्रमर आणि आलय अशी नावे सांगितली आहेत.

केकी शिख्यस्य वाक्केका शकुन्तिशकुनिद्विजाः । स्त्री पक्षतिः पक्षमूलञ्चञ्चूस्तोटिरुभे स्त्रियौ ।। ३६३.

शिखीचा मादी म्हणजे केकी; वाक्केका, शकुंती, शकुनिद्विजा, स्त्री, पक्षती, पक्षमूल, चंचू आणि तोटी या दोन्हीही स्त्रीलिंगी आहेत.

गतिरुडडीनसण्डीनौ कुलायो नीड़मस्त्रियां । पेशी कोषो द्विहीनेऽण्डं पृथुकः शावकः शिशु ।। ३६३.

गती, रुडडी, नसंडी या स्त्रीलिंगी आहेत; कुलाय हे नपुंसकलिंगी आहे; पेशी, कोश, द्विहीन, अंड, पृथुक, शावक आणि शिशु अशी नावे आहेत.

पोतः पाकोऽर्भको डिम्भः सन्दोहव्यूहको गणः । स्तोमौवनिकरव्राता निकुरम्बं कदम्बकं ३६३.

पोत, पाक, अर्भक, डिंभ, संदोह, व्यूहक, गण, स्तोम, वनिकर, व्रात, निकुरंब आणि कदंबक अशी नावे आहेत.