अग्निपुराणम्

सूत्राणि वा सप्तदश सूत्रेण त्रिविभक्तके । रोचनागुरुकर्पूरहरिद्राकुङ्कुमादिभिः

किंवा सतराही दोरे, एक दोऱ्याने तीन भागात विभागावेत. त्यात रोचना, अगर, कपूर, हळद, कुंकू इत्यादी वापरावे.

रञ्जयेच्चन्दनाद्यैर्वा स्नानसन्ध्यादिकृन्नरः। एकादश्यां यागगृहे भगवंतं हरिं यजेत्

मनुष्याने चंदन वगैरे सुगंधी द्रव्यांनी भगवान हरिची शोभा वाढवावी, स्नान, संध्या आणि इतर विधी करावेत; एकादशीच्या दिवशी यज्ञशाळेत भगवान हरिची भक्तीभावाने पूजा करावी.

समस्तपरिवाराय बलिं पीठे समर्चयेत्। क्षौं क्षेत्रपालाय द्वारान्ते द्वारोपरि तथा श्रियम्

संपूर्ण परिवारासाठी वेदीवर बलि अर्पण करावा; दाराच्या शेवटी क्षेत्रपालाला वस्त्र अर्पण करावे आणि दारावर लक्ष्मी अर्पण करावी.

धात्रे दक्षे विधात्रे च गङ्गाञ्च यमुनां तथा। शङ्खपद्मनिधी पूज्य मध्ये वास्त्वपसारणम्

धाता, दक्ष, विधाता, गंगा, यमुना, शंख, कमळ आणि निधान यांची पूजा करावी; घराच्या मध्यभागी वास्तुदोष दूर करण्याचा विधी करावा.

इन्द्राधिदैवतं पादयुग्ममध्यगतं स्मरेत्। शुद्धञ्च रसतन्मात्रं प्रविलिप्याथ संहरेत्

पायांच्या मध्यभागी इंद्र हा अधिदैवत म्हणून ध्यानात घ्यावा; मग शुद्ध रस तन्मात्रेने अभिषेक करून ती तन्मात्रा संहित करावी.

चतुर्भश्च तदुद्घातैः शुद्धं तद्रसमात्रकम्। संहरेद्रूपतन्मात्रै रूपमात्रे च संहरेन्

चार संहितांनी शुद्ध रस तन्मात्रा संहित करावी; आणि रूप तन्मात्रांनी रूप तन्मात्रा देखील संहित करावी.

ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं पूतन्मात्रं संहरामि नमः। ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ।. ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः । इति त्रिभिस्तदुद्घातैस्त्रिकोणं वह्निमण्डलम्। नाभिकण्ठमध्यगतं रक्तं स्वस्तिकलाञ्छितम्

ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं, मी पृथ्वी तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार; ह्रूं हः फट् ह्रूं, मी स्पर्श तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार; ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं, मी शब्द तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार. या तीन संहितांनी त्रिकोणी, नाभीपासून कंठापर्यंत असलेले, लाल रंगाचे, स्वस्तिकचिन्ह असलेले अग्निमंडल ध्यानात आणावे.

ध्यात्वानलाधिदैवन्तच्छुद्धं स्पर्शे लयं नयेत्। ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः। ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः

अग्नीला अधिदैवत मानून, शुद्ध स्पर्श तन्मात्रेत लय करावा; ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं, मी स्पर्श तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार; ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं, मी शब्द तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार.

द्विरुद्‌घातैर्धूम्रवर्णं ध्यायेच्छुद्धेन्दुलाञ्छितम्। स्पर्शमात्रं शब्दमात्रैः संहरेद्ध्यानयोगतः

दोन संहितांनी धुरकट रंगाचे, शुद्ध चंद्रचिन्ह असलेले ध्यान करावे; ध्यानयोगाने स्पर्श तन्मात्रा आणि शब्द तन्मात्रा संहित कराव्यात.

ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः। एकोद्घातेन चाकाशं शुद्धस्फटिकसन्निभम्। नासापुटशिखान्तस्थमाकाशामुपसंहरेत्

ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं, मी शब्द तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार; एक संहितेने, शुद्ध स्फटिकासारखे, नासापुटाच्या टोकाशी असलेले आकाश तन्मात्रा संहित करावी.

शोषणाद्यैर्द्देशुद्धिं कुर्यादेवं क्रमात्तः। शुष्कं कलेवरं ध्यायेत् पादाद्यञ्च शिखान्तकम्

शोषण वगैरे उपायांनी, या क्रमाने स्थान शुद्ध करावे; पायापासून शिखेपर्यंत कोरडे शरीर ध्यानात आणावे.

यं बीजेन वं बीजेन ज्वालामालासमायुतम् । देहं रमित्यनेनैव ब्रह्मरन्ध्राद्विनिर्गतम्

'यं' आणि 'वं' या बीजाक्षरांनी, ज्वाळांच्या माळेने शरीर वेढले जाते; अशा प्रकारे, हे शरीर ब्रह्मरंध्रातून बाहेर नेले जाते.

बिन्दुन्ध्यात्वा चामृतस्य तेन भस्म कलेवरम्। सम्प्लावयेल्लमित्यस्मात् देहं सम्पाद्य दिव्यकम्

बिंदूला अमृत म्हणून ध्यानात घेऊन, त्या अमृताने शरीर राखेने व्यापावे; असे केल्याने शरीर दिव्य होते.

न्यासं कृत्वा करे देहे मानसं यागमाचरेत्। विष्णुं साङ्गं हृदि पद्मे मानसैः कुसुमादिभि

हातावर आणि शरीरावर न्यास करून, मनाने याग करावा; हृदयातील कमळात, मनोमय फुलांनी वगैरे, अंगोपांगांसह विष्णूची पूजा करावी.

मूलमन्त्रेण देवेशम्प्रार्च्चयेद्भुक्तिमुक्तिदम्। स्वागतं देवदेवेश सन्निधौ भव केशव

मूलमंत्राने देवेश्वराची, जो भोग आणि मोक्ष देतो, पूजा करावी: 'स्वागत आहे देवदेवेश, केशवा, या ठिकाणी तू उपस्थित रहा.'

गृहाण मानसीं पूजां यथार्थं परिभाविताम्। आधारशक्तिः कूर्माथ पूज्योनन्तो मही ततः

ही मनोमय पूजा, नीट विचारपूर्वक केलेली, तू स्वीकार कर; आधारशक्ती म्हणजे कूर्म, मग अनंताची पूजा करावी आणि नंतर पृथ्वीची.

मध्येग्न्यादौ च धर्माद्या अधर्मादीन्द्रमुख्यगम् । सत्त्वादि मध्ये पद्मञ्च मायाविद्याख्यतत्त्वके

मध्यभागी अग्नी वगैरे, धर्मादी आणि अधर्मात इंद्र प्रमुख, हे सर्व असतात; मध्यभागी कमळ आणि माया, अविद्या ही तत्त्वे असतात.

कालतत्त्वञ्च सूर्यादिमण्डलं पक्षिराजकः। मध्ये ततश्च वायव्यादीशान्ता गुरुपङ्क्तिकाः

काळाचं तत्त्व, सूर्य व इतर मंडळं, पक्षीराज, आणि मधोमध वायूपासून ईशानापर्यंतच्या देवतांची व गुरुंची ओळ असं सर्व आहे.

गणः सरस्वती पूज्या नारदो नलकूबरः। गुरुर्गरुपादुका च परो गुरुश्च पादुका

त्या गणात सरस्वती पूजनीय आहे, नारद, नलकूबर, गुरु, गुरुंच्या पादुका, श्रेष्ठ गुरु आणि पादुका यांचा समावेश आहे.

पूर्वसिद्धाः परसिद्धाः केशरेषु च शक्तयः। लक्ष्मीः सरस्वती प्रीतिः कीर्त्तिः शान्तिश्च कान्तिका

पूर्वी सिद्ध झालेले, नंतर सिद्ध झालेले, केशरांतील शक्ती, लक्ष्मी, सरस्वती, प्रीती, कीर्ती, शांती आणि कांती ह्या सगळ्या आहेत.

पुष्टिस्तुष्टिर्म्महेन्द्राद्या मध्ये चावाहितो हरिः । धृतिः श्रीरतिकान्त्याद्या मूलेन स्थापितोऽच्युतः

पुष्टी, तुष्टी, मधोमध इंद्र व इतर देव, आणि हरि यांची आवाहन केलेली असते; धैर्य, श्री, रती, कांती वगैरे, आणि मुळाशी अच्युताची स्थापना केलेली असते.

ओं अभिमुखो भवेत् प्रार्थ्य प्राच्यां सन्निहितो भव। विन्यस्यार्घ्यादिकं दत्त्वा गन्धाद्यैर्मूलतो यजेत्

ॐ. समोर पाहून, प्रार्थना करून, पूर्व दिशेला उपस्थित राहावं; अर्घ्य वगैरे ठेवून, सुगंध वगैरेने मुळाशी पूजा करावी.

ओं भीषय भीषय हृत् शिरस्त्रासय वै पुनः। मर्द्दय मर्द्दय शिखा अग्न्यादौ शस्त्रतोस्त्रकं

ॐ. भय दाखव, भय दाखव! पुन्हा हृदय व डोक्यात भीती निर्माण कर; चिरड, चिरड! शिखा, अग्नी वगैरे, शस्त्र व अस्त्र.

रक्ष रक्ष प्रध्वंसय प्रध्वंसय कवचाय नमस्ततः। ओं ह्रूं फट् अस्त्राय नमो मूलबीजेन चाङ्गकम्

रक्षा कर, रक्षा कर! नष्ट कर, नष्ट कर! कवचाला नमस्कार; ॐ ह्रूं फट्, अस्त्राला, मूलबीज व अंगांना नमस्कार.

पूर्व्वदक्षाप्यसौम्येषु मूर्त्त्यावरणमर्च्चयेत्। वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

पूर्व, दक्षिण, पश्चिम आणि उत्तर दिशांना, आवरणासह मूर्तींची पूजा करावी—वसुदेव, संकर्षण, प्रद्युम्न आणि अनिरुद्ध.

अग्न्यादौ श्रीधृतिरतिकान्तयो मूर्त्तयो हरेः। शङ्खचक्रगदापद्ममग्न्यादौ पूर्व्वकादिकम्

अग्नी वगैरे ठिकाणी, श्री, धैर्य, रती आणि कांती ह्या हरिच्या मूर्ती; शंख, चक्र, गदा, कमळ, अग्नीपासून पूर्वेकडून पुढे.

शार्ङ्गञ्च मुषलं खङ्गं वनमालाञ्च तद्बहिः। इन्द्राद्याश्च तथानन्तो नैर्ऋत्यां वरुणस्ततः

शार्ङ्ग धनुष्य, मुसळ, तलवार आणि वनमाळा बाहेर; इंद्र व इतर, आणि अनंत, नैऋत्येला वरुण नंतर.