अग्निपुराणम्

मया तत् क्रियते देव यथा यत्र पवित्रकम्। अविध्नं तु भवेदत्र कुरु नाथ जयाव्यय

देवा, मी जिथे पवित्र आहे तिथे तसेच करतो. येथे काही अडथळा येऊ नये, प्रभो, नेहमी विजय आणि अक्षयता लाभू दे.

प्रार्थ्य तन्मण्डलायादौ गायत्र्या बन्धयेन्नरः। ओं नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि

मंडळाच्या सुरुवातीला प्रार्थना करून, गायत्री मंत्र म्हणत ते बांधावे — 'ॐ नारायणाय विद्महे, वासुदेवाय धीमहि'.

तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् देवदेवानुरूपतः। जानूरुनाभिनासान्तं प्रतिमासु पवित्रकम्

'तन्यो विष्णुः प्रचोदयात्' — या प्रमाणे देवांचा अधिपती विष्णू आमच्यात प्रेरणा देवो. मूर्तीच्या गुडघ्यापासून नाभीपर्यंत आणि नाकापर्यंत पवित्र ठेवावे.

पादान्ता वनमाला स्यादष्टोत्तरसहस्रतः । मालां तु कल्पसाध्यां वा द्विगुणं षोडशाङ्गुलाम्

पवित्रमाळ पायापर्यंत पोहोचावी, किंवा हजार आठच्या पुढे वनमाळ असावी; किंवा नियमाप्रमाणे तयार केलेली, सोळा बोटांची, दुहेरी माळ असावी.

कर्णिका केशरं पत्रं मन्त्राद्यं मण्डलान्तकम्। मण्डलाङ्गुलमात्रैकचक्राब्जाद्यौ पवित्रकम्

मध्यभाग, केशर, पान, मंत्र आणि मंडळाचा शेवट — हे सर्व एक बोटभराच्या एकचक्र कमळासारखे पवित्र असते.

स्थण्डिलेऽङ्गुलमानेन आत्मनः सप्तविंशतिः। आचार्य्याणां च सूत्राणि पितृमात्रादिपुस्तके

स्थळी, आपल्या बोटांची सत्तावीस मापे घ्यावीत. आचार्यांसाठी, पितरांसाठी आणि मातांसाठीचे दोरे, हे सर्व पुस्तकात सांगितले आहे.

नाभ्यन्तं द्वादशग्रन्थिं तथा गन्धपवित्रके। द्व्यङ्गुलात् कल्पनादौ द्विर्माला चाष्टोत्तरं शतम्

आतील बाजूस बारा गाठी, तसेच सुगंधी पवित्रासाठी. सुरुवातीला दोन बोटांचे अंतर, आणि शंभर आठच्या दुहेरी माळा असावी.

अथवार्कचतुर्विंशषट्त्रिंशन्मालिका द्विजः। अनामामध्यमाङ्गुष्ठैर्मन्दाद्यैः मालिकार्थिभिः

किंवा सूर्याकरता चोवीस किंवा छत्तीस मण्यांची माळ असावी. अंगठा, मधली बोट आणि अनामिका यांनी, हळूहळू माळ तयार करणाऱ्यांनी ती घालावी.

कनिष्ठा दौ द्वादश वा ग्रन्थयः स्युः पवित्रके। रवेः कुम्भहुताशादेः सम्भवे विष्णुवन्मतम्

किंवा करंगळी आणि त्याच्या शेजारच्या बोटाने, किंवा बारा गाठी पवित्रात असाव्यात. सूर्य, कुंभ आणि अग्नी यांच्यासाठी, हे वैष्णवांचे मत आहे.

पीठस्य पीठमानं स्यान्मेखलान्ते च कुण्डके। यथाशक्ति सूत्रग्रन्थिः परिचारेथ वैष्णवे

पिंडीचे माप मेखलेच्या शेवटी, गुंडाळीच्या ठिकाणी असावे. शक्य तितक्या दोऱ्यांच्या गाठी वैष्णव परिचारकासाठी कराव्यात.

सूत्राणि वा सप्तदश सूत्रेण त्रिविभक्तके । रोचनागुरुकर्पूरहरिद्राकुङ्कुमादिभिः

किंवा सतराही दोरे, एक दोऱ्याने तीन भागात विभागावेत. त्यात रोचना, अगर, कपूर, हळद, कुंकू इत्यादी वापरावे.

रञ्जयेच्चन्दनाद्यैर्वा स्नानसन्ध्यादिकृन्नरः। एकादश्यां यागगृहे भगवंतं हरिं यजेत्

मनुष्याने चंदन वगैरे सुगंधी द्रव्यांनी भगवान हरिची शोभा वाढवावी, स्नान, संध्या आणि इतर विधी करावेत; एकादशीच्या दिवशी यज्ञशाळेत भगवान हरिची भक्तीभावाने पूजा करावी.

समस्तपरिवाराय बलिं पीठे समर्चयेत्। क्षौं क्षेत्रपालाय द्वारान्ते द्वारोपरि तथा श्रियम्

संपूर्ण परिवारासाठी वेदीवर बलि अर्पण करावा; दाराच्या शेवटी क्षेत्रपालाला वस्त्र अर्पण करावे आणि दारावर लक्ष्मी अर्पण करावी.

धात्रे दक्षे विधात्रे च गङ्गाञ्च यमुनां तथा। शङ्खपद्मनिधी पूज्य मध्ये वास्त्वपसारणम्

धाता, दक्ष, विधाता, गंगा, यमुना, शंख, कमळ आणि निधान यांची पूजा करावी; घराच्या मध्यभागी वास्तुदोष दूर करण्याचा विधी करावा.

इन्द्राधिदैवतं पादयुग्ममध्यगतं स्मरेत्। शुद्धञ्च रसतन्मात्रं प्रविलिप्याथ संहरेत्

पायांच्या मध्यभागी इंद्र हा अधिदैवत म्हणून ध्यानात घ्यावा; मग शुद्ध रस तन्मात्रेने अभिषेक करून ती तन्मात्रा संहित करावी.

चतुर्भश्च तदुद्घातैः शुद्धं तद्रसमात्रकम्। संहरेद्रूपतन्मात्रै रूपमात्रे च संहरेन्

चार संहितांनी शुद्ध रस तन्मात्रा संहित करावी; आणि रूप तन्मात्रांनी रूप तन्मात्रा देखील संहित करावी.

ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं पूतन्मात्रं संहरामि नमः। ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ।. ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः । इति त्रिभिस्तदुद्घातैस्त्रिकोणं वह्निमण्डलम्। नाभिकण्ठमध्यगतं रक्तं स्वस्तिकलाञ्छितम्

ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं, मी पृथ्वी तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार; ह्रूं हः फट् ह्रूं, मी स्पर्श तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार; ॐ ह्रूं हः फट् ह्रूं, मी शब्द तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार. या तीन संहितांनी त्रिकोणी, नाभीपासून कंठापर्यंत असलेले, लाल रंगाचे, स्वस्तिकचिन्ह असलेले अग्निमंडल ध्यानात आणावे.

ध्यात्वानलाधिदैवन्तच्छुद्धं स्पर्शे लयं नयेत्। ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः। ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः

अग्नीला अधिदैवत मानून, शुद्ध स्पर्श तन्मात्रेत लय करावा; ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं, मी स्पर्श तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार; ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं, मी शब्द तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार.

द्विरुद्‌घातैर्धूम्रवर्णं ध्यायेच्छुद्धेन्दुलाञ्छितम्। स्पर्शमात्रं शब्दमात्रैः संहरेद्ध्यानयोगतः

दोन संहितांनी धुरकट रंगाचे, शुद्ध चंद्रचिन्ह असलेले ध्यान करावे; ध्यानयोगाने स्पर्श तन्मात्रा आणि शब्द तन्मात्रा संहित कराव्यात.

ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः। एकोद्घातेन चाकाशं शुद्धस्फटिकसन्निभम्। नासापुटशिखान्तस्थमाकाशामुपसंहरेत्

ॐ ह्रौं हः फट् ह्रूं, मी शब्द तन्मात्रा संहित करतो, नमस्कार; एक संहितेने, शुद्ध स्फटिकासारखे, नासापुटाच्या टोकाशी असलेले आकाश तन्मात्रा संहित करावी.

शोषणाद्यैर्द्देशुद्धिं कुर्यादेवं क्रमात्तः। शुष्कं कलेवरं ध्यायेत् पादाद्यञ्च शिखान्तकम्

शोषण वगैरे उपायांनी, या क्रमाने स्थान शुद्ध करावे; पायापासून शिखेपर्यंत कोरडे शरीर ध्यानात आणावे.

यं बीजेन वं बीजेन ज्वालामालासमायुतम् । देहं रमित्यनेनैव ब्रह्मरन्ध्राद्विनिर्गतम्

'यं' आणि 'वं' या बीजाक्षरांनी, ज्वाळांच्या माळेने शरीर वेढले जाते; अशा प्रकारे, हे शरीर ब्रह्मरंध्रातून बाहेर नेले जाते.

बिन्दुन्ध्यात्वा चामृतस्य तेन भस्म कलेवरम्। सम्प्लावयेल्लमित्यस्मात् देहं सम्पाद्य दिव्यकम्

बिंदूला अमृत म्हणून ध्यानात घेऊन, त्या अमृताने शरीर राखेने व्यापावे; असे केल्याने शरीर दिव्य होते.

न्यासं कृत्वा करे देहे मानसं यागमाचरेत्। विष्णुं साङ्गं हृदि पद्मे मानसैः कुसुमादिभि

हातावर आणि शरीरावर न्यास करून, मनाने याग करावा; हृदयातील कमळात, मनोमय फुलांनी वगैरे, अंगोपांगांसह विष्णूची पूजा करावी.

मूलमन्त्रेण देवेशम्प्रार्च्चयेद्भुक्तिमुक्तिदम्। स्वागतं देवदेवेश सन्निधौ भव केशव

मूलमंत्राने देवेश्वराची, जो भोग आणि मोक्ष देतो, पूजा करावी: 'स्वागत आहे देवदेवेश, केशवा, या ठिकाणी तू उपस्थित रहा.'

गृहाण मानसीं पूजां यथार्थं परिभाविताम्। आधारशक्तिः कूर्माथ पूज्योनन्तो मही ततः

ही मनोमय पूजा, नीट विचारपूर्वक केलेली, तू स्वीकार कर; आधारशक्ती म्हणजे कूर्म, मग अनंताची पूजा करावी आणि नंतर पृथ्वीची.

मध्येग्न्यादौ च धर्माद्या अधर्मादीन्द्रमुख्यगम् । सत्त्वादि मध्ये पद्मञ्च मायाविद्याख्यतत्त्वके

मध्यभागी अग्नी वगैरे, धर्मादी आणि अधर्मात इंद्र प्रमुख, हे सर्व असतात; मध्यभागी कमळ आणि माया, अविद्या ही तत्त्वे असतात.