अग्निपुराणम्

कैकेय्यां भरतः पुत्रः सुमित्रायाञ्च लक्ष्मणः। शत्रुघ्नः ऋष्यश्रृङ्गेण तासु सन्दत्तपायसात्

कैकेयीला भरत पुत्र झाला, सुमित्रेला लक्ष्मण; ऋष्यशृंगाने दिलेल्या पायसामुळे शत्रुघ्नाचाही जन्म झाला.

प्राशिताद्यज्ञसंसिद्धाद्राद्रामाद्याश्च समाः पितुः। यज्ञविध्नविनाशाय विश्वामित्रार्थितो नृपः

यज्ञासाठी शुद्ध केलेल्या पायसाचे सेवन करून, राम वगैरे पुत्रांनी वडिलांसोबत काही वर्षे घालवली; विश्वामित्राच्या विनंतीवरून, राजाने त्यांना यज्ञातील विघ्नांचा नाश करण्यासाठी पाठवले.

रामं सम्प्रेषयामास लक्ष्मणं मुनिना सह। रामो गतोऽस्त्रशस्त्राणि शिक्षितस्ताडकान्तकृत

त्याने राम आणि लक्ष्मणाला ऋषीबरोबर पाठवले; रामाने तिथे जाऊन अस्त्र-शस्त्र शिकली आणि ताडकेचा वध केला.

मारीचं मानवास्त्रेण मोहितं दूरतोऽनयत्। सुबाहुं यज्ञहन्तारं सबलञ्चावधीद् बली

रामाने मारीचाला मानवास्त्राने दूरवरून गोंधळवले; बलवान रामाने यज्ञ बिघडवणारा सुबाहू आणि त्याच्या सैन्याचा नाश केला.

सिद्धाश्रमनिवासी च विश्वामित्रादिभिः सह। गतः क्रतुं मैथिलस्य द्रष्टुञ्चापंसहानुजः

सिद्धाश्रमात विश्वामित्र वगैरे ऋषींनी सोबत राहून, राम आपल्या भावासह मिथिलाधिपतीच्या यज्ञाला व धनुष्य पाहण्यासाठी गेला.

शतानन्दनिमित्तेन विश्वामित्रप्रभावतः। रामाय कथितो राज्ञा समुनिः पूजितः क्रतौ

शतानंदाच्या योजनेने आणि विश्वामित्राच्या सामर्थ्याने, त्या यज्ञात सन्मानित झालेल्या ऋषीने रामाला ती कथा सांगितली.

धनुरापूरयामास लीलया स बभञ्ज तत् । वीर्यशुल्कञ्च जनकः सीतां कन्यान्त्वयोनिजाम्

रामाने सहजतेने धनुष्य ओढून ते तोडले; जनकाने पराक्रमाच्या मोबदल्यात, गर्भाशयातून न जन्मलेली कन्या सीता रामाला दिली.

ददौ रामाय रामोऽपि पित्रादौ हि समागते। उपयेमे जानकीन्तामुर्मिलां लक्ष्मणस्तथा

त्याने सीता रामाला दिली; वडील व इतर मंडळी जमल्यावर, रामाने जानकीशी आणि लक्ष्मणाने उर्मिलाशी विवाह केला.

श्रुतकीर्त्तिं माण्डवीञ्च कुशध्वजसुते तथा। जनकस्यानुजस्यैते शत्रुघ्नभरतावुभौ

श्रुतकीर्ती आणि मांडवी, या कुशध्वजाच्या कन्या, जनकाच्या लहान भावाच्या मुली, शत्रुघ्न आणि भरत यांच्याशी विवाहबद्ध झाल्या.

कन्ये द्वे उपयेमाते जनकेन सुपूजितः। रामोऽगात्सवशिष्ठाद्यैर्जामदगन्यं विजित्य च

त्या दोन कन्यांचा विवाह त्यांच्याशी झाला; जनकाने त्यांचा सन्मान केला. रामाने जमदग्नीपुत्राला जिंकून, वसिष्ठ व इतरांसह निघून गेला.

नारद उवाच रामो वशिष्ठं मातॄश्च नत्वाऽत्रिञ्च प्रणम्य सः। अनसूयाञ्च तत्पत्नीं शरभङ्गं सुतीक्ष्णकम्

नारद म्हणाले: रामाने वसिष्ठ, आपल्या मातांना, अत्री आणि त्यांची पत्नी अनसूया, तसेच शरभंग आणि सुतिक्ष्ण यांना वंदन केले.

अगस्त्य भ्रातरं नत्वा अगस्त्यन्तत्प्रसादतः। धनुः खङ्गञ्च सम्प्राप्य दण्डकारण्यमागतः

अगस्त्याला वंदन करून, अगस्त्याच्या कृपेने धनुष्य आणि तलवार मिळवून, तो दंडकारण्यात गेला.

जनस्थाने पञ्चवट्यां स्थितो गोदावरीं तटे। तत्र सूर्पणखायाता भक्षितुं तान् भयङ्करी

तो जनस्थानात, पंचवटीमध्ये, गोदावरीच्या काठी राहत असताना, तिथे भीतीदायक अशी शूर्पणखा त्यांना खायला आली.

रामं सुरूपं दृष्ट्वा सा कामिनी वाक्यमब्रवीत्। कस्त्वं कस्मात्समायातो भर्त्ता मे भव चार्थितः

रामाचं सुंदर रूप पाहून, त्या कामिनीने विचारलं, 'तू कोण? इथे कशासाठी आलास? माझा नवरा हो, मी तसं मागते.'

एतौ च भक्षयिष्यामि इत्युक्त्वा तं समुद्यता । तस्या नासाञ्च कर्णौ च रामोक्तो लक्ष्मणोऽच्छिनत्

'हे दोघं मी खाऊन टाकीन,' असं म्हणून ती त्यांच्यावर झेपावली; पण रामाच्या सांगण्यावरून लक्ष्मणाने तिची नाक आणि कान कापले.

रक्तं क्षरन्ती प्रययौ खरं भ्रातरमब्रवीत्। मरीष्यामि विनासाऽहं खर जीवामि वै तदा

रक्त वाहत असताना ती खराकडे गेली आणि म्हणाली, 'खरा, नाक नसताना मी मरून जाईन; मी असंच जगतेय.'

रामस्य भार्य्या सीताऽसौ तस्यासील्लक्ष्मणोऽनुजः। तेषां यद्रुधिरं सोष्णं पाययिष्यसि मां यदि

'सीता ही रामाची बायको आहे, आणि लक्ष्मण त्याचा लहान भाऊ आहे; त्यांचं गरम रक्त मला प्यायला दिलंस तरच मी जगू शकेन.'

खरस्तथेति तामुक्त्वा यतुर्दृशसहस्त्रकैः। रक्षसां दूषणेनागाद्योद्धु त्रिशिरसा सह

खराने 'तसं होऊ दे' असं म्हणून, हजारो भयंकर डोळ्यांच्या राक्षसांसह, दूषण आणि त्रिशिरा यांच्यासोबत युद्धासाठी निघाला.

रामं रामोऽपि युयुधे शरैर्विव्याध राक्षसान्। हस्त्यश्वरथपादातं बलं निन्ये यमक्षयम्

रामाने त्यांच्याशी लढा दिला; बाणांनी राक्षसांना घायाळ केलं आणि त्यांच्या हत्ती, घोडे, रथ, आणि पायदळांचं सैन्य यमाच्या लोकात पाठवलं.

त्रिशीर्षाणं खरं रौद्रं युध्यन्तञ्चौव दूषणम्। ययौ सूर्पणखा लङ्कां रावणाग्रेपतद् भुवि

त्रिशिरा, रौद्र खरा आणि दूषण हे तिघंही लढत असताना, शूर्पणखा लंकेत गेली आणि रावणासमोर जमिनीवर पडली.

अब्रवीद्रावणं क्रुद्धा न त्वं राजा न रक्षकः। खरादिहन्तू रामस्य सीतां भार्यां हरस्व च

रागाने तिने रावणाला सांगितलं, 'तू राजा नाहीस, रक्षकही नाहीस; इथे ये, रामाचा वध कर आणि त्याची बायको सीता हिला घेऊन जा.'

रामलक्ष्मणरक्तस्य पानाज्जीवामि नान्यथा। तथेत्याह च तच्छ्रुत्वा मारीचं प्राह वै व्रज

‘राम आणि लक्ष्मण यांच्या रक्ताशिवाय मी जगू शकत नाही,’ असं ती म्हणाली. ते ऐकून रावण म्हणाला, 'तसं होऊ दे,' आणि मग मारीचाला सांगितलं, 'जा!'

स्वर्णचित्रमृगो भूत्वा रामलक्ष्मणकर्षकः। सीताग्रे तां हरिष्यामि अन्यथा मरणं तव

‘तू सोन्याचा, चित्त्याच्या डागांसारखा हरण हो आणि राम-लक्ष्मणांना दूर ने; मी सीतेसमोर तिला उचलून नेईन, नाहीतर तुझं मरण निश्चित आहे.’

मारीचो रावणं प्राह रामो मृत्युर्धनुर्धरः। रावणादपि मर्त्तव्यं मर्त्तव्यं राघवादपि

मारीचाने रावणाला सांगितलं, 'राम हा धनुष्यधारी आणि मृत्यूच आहे; रावणाच्या हातून मरण्यापेक्षा राघवाच्या हातून मरणं श्रेष्ठ आहे.'

अवश्यं यदि मर्त्तव्यं वरं रामो न रावणः। इति मत्वा मृगो भूत्वा सीताग्रे व्यचरन्मुहुः

‘मरण अटळच असेल तर रामाच्या हातून मरणं रावणापेक्षा बरं,’ असं मनात ठरवून तो हरण झाला आणि पुन्हा पुन्हा सीतेसमोर फिरू लागला.

सीतया प्रेरितो रामः शरेणाथावधीच्च तम्। म्रियमाणो मृगः प्राह हा सीते लक्ष्मणेति च

सीतेच्या आग्रहावरून रामाने त्या हरणाला बाणाने मारलं; मरताना तो हरण ओरडला, 'हाय सीते! हाय लक्ष्मणा!'

सौमित्रिः सीतयोक्तोऽथ विरुद्धं राममागतः। रावणोऽप्यहरत् सीतां हत्वा गृध्रं जटायुषम्

मग सौमित्र, सीतेच्या सांगण्यावरून, संकटात असलेल्या रामाकडे गेला; आणि रावणाने गृध्र जटायूला मारून सीतेला पळवून नेलं.

जटायुषा स भिन्नाङ्गः अङ्केनादाय जानकीम्। गतो लङ्कामशोकाख्ये धारयामास चाब्रवीत्

जटायूने त्याचे अंग जखमी केले, तरीही त्याने जानकीला मांडीवर घेऊन लंकेत, अशोक नावाच्या ठिकाणी नेलं, तिथे तिला ठेवून बोलू लागला.

भव भार्य्या ममाग्र्या त्वं राक्षस्यो रक्ष्यतामियम् । रामो हत्वा तु मारीचं दृष्ट्वा लक्ष्मणमब्रवीत्

‘तू माझी मुख्य पत्नी हो, आणि ही राक्षसी तुझं रक्षण करेल.’ रामाने मारीचाचा वध केला आणि लक्ष्मणाला पाहून त्याच्याशी बोलला.