अग्निपुराणम्

एकैकं सप्तधा भूयस्तथैवैकं द्विधा पुनः। चतुः षष्ट्युत्तंर सप्तशतान्येकं सहस्त्रकम्

प्रत्येक विभाग सात भागांत विभागावा आणि त्यापैकी एक दोन भागांत पुन्हा विभागावा. चौसष्ट, सातशे आणि एक हजार कप्पे तयार होतात.

कोष्ठकानां भद्रकञ्च मध्ये षोडशकोष्ठकैः। पार्श्वे वीथीं ततश्चाष्टभद्राण्यथ च वीथिका

मध्यभागी सोळा कप्प्यांसह मंगल चौकट आणि कप्पे असावेत. बाजूला ओळ, आठ मंगल चौकट आणि एक लहान ओळ असावी.

षोडशाव्जान्यथो वीथी चतुर्विंशतिपङ्कजम्। वीथीपद्मानि द्वात्रिंशत् पङ्‌क्तिवीथिकजान्यथ

सोळा ओळी आणि एक ओळ, चोवीस कमळे, बत्तीस ओळीतील कमळे आणि ओळ व लहान ओळीतून निर्माण झालेली कमळे असावीत.

चत्वारिशत्ततो वीथी शेषपङ्‌क्तित्रयेण च। द्वारशोभोपशोबाः स्युर्द्दिक्षु मध्ये विलोप्य च

नंतर चाळीस ओळी आणि उरलेल्या तीन ओळी असाव्यात. दिशांमध्ये दरवाजे आणि त्यांची शोभा वाढवावी आणि मध्यभागी ती काढून टाकावी.

द्विच्तुः षड्‌द्वारसिद्ध्यै चतुर्द्दिक्षु विलोपयेत्। पञ्च त्रीण्येककं बाह्ये शोबोपद्वारसिद्धये

दोन, चार आणि सहा दरवाज्यांची व्यवस्था करण्यासाठी चारही दिशांना काढून टाकाव्यात. बाहेर पाच, तीन आणि एक असे उपद्वारांची शोभा साधावी.

द्वाराणां पार्श्वयोरन्तः पड् वा चत्वारि मध्यतः। द्वे द्वे लुम्पेदेवमेव षड् भवन्त्युपशोभिकाः

दरवाज्यांच्या बाजूंना आत चार आणि मध्यभागी दोन दोन काढावेत. असे केल्यावर सहा शोभेची जागा तयार होते.

एकस्यां दिशि सङ्ख्याः स्युः चतस्त्रः परिसङ्ख्यया

एका दिशेला मोजणीप्रमाणे चार संख्या असतात.

एकैकस्यां दिशि त्रीणि द्वारण्यपि भवन्त्युत। पञ्च पञ्च तु कोणेषु पङ्क्तौ पङ्क्तौ क्रमात् सृजेत्

प्रत्येक दिशेला तीन प्रवेशद्वार असावीत. प्रत्येक कोपऱ्यात पाच-पाच द्वारे पंक्तीने लावावीत.

कोष्ठकानि भवेदेवं मर्त्येष्ट्यं मण्डलं शुभम्

अशा प्रकारे चौकटी तयार कराव्यात आणि या प्रकारे मानवयज्ञासाठी पवित्र मंडळ उभे राहते.

नारद उवाच मध्ये पद्मे यदेद्‌ब्रह्म साङ्गं पूर्वेब्जनाभकम्। आग्नेयेब्जे च प्रकृतिं याम्येब्जे पुरुषं यजेत्

नारद म्हणाले: मध्यभागी असलेल्या कमळात सर्व अंगांसह ब्रह्माची पूजा करावी; पूर्वेकडील पाकळीत कमळनाभाचा, आग्नेय पाकळीत प्रकृतीची, आणि दक्षिणेकडील पाकळीत पुरुषाची पूजा करावी.

पुरुषाद्दशिणे वह्निं नैर्ऋते वारुणेनिलम्। आदित्यमैन्दवे पद्मे ऋग्‌यजुश्चैशपद्मके

पुरुषाच्या उजव्या बाजूला अग्नीची पूजा करावी; नैऋत्य दिशेला वरुण आणि वायूची, पश्चिम पाकळीत आदित्याची, वायव्य दिशेला ऋग्वेद आणि यजुर्वेदाची, आणि उत्तरेकडील पाकळीत ऐशान रूपाची पूजा करावी.

इन्द्रादींश्च द्वितीयायां पद्मे षोडशके तथा। सामाथर्वाणमाकाशं वायु तेजस्तता जलम्

दुसऱ्या वर्तुळातील पाकळ्यांमध्ये इंद्र आणि इतर सोळा देवतांची, तसेच साम, अथर्व, आकाश, वायू, तेज आणि त्यानंतर जल यांची पूजा करावी.

पृथिवीञ्च मनश्चैव श्रोत्रं त्वक् चक्षुरर्च्चयेत्। रसनाञ्च तथा घ्राणं भूर्भुवश्चैव षोडशम्

पृथ्वी, मन, कान, त्वचा आणि डोळे यांची, तसेच जिभ आणि नाक यांची, आणि सोळावे म्हणून भू, भुव, स्व यांची पूजा करावी.

महर्जनस्तपः सत्यं तथाग्निष्टोममेव च। अत्यग्निष्टोमकं चौक्‌थं षोडशीं वाजपेयकम्

महर, जन, तप, सत्य आणि अग्निष्टोम, अतिरात्र, औक्त, षोडशी आणि वाजपेय या यज्ञांची पूजा करावी.

अतिरात्रञ्च सम्पूज्य तथाप्तोर्याममर्च्चयेत्। मनो बुद्धिमहङ्कारं शब्दं स्पर्शञ्च रूपकम्

अतिरात्र यज्ञाची योग्य प्रकारे पूजा करून, नंतर आप्तोर्याम यज्ञाचीही पूजा करावी; मन, बुद्धी, अहंकार, शब्द, स्पर्श आणि रूप यांचीही पूजा करावी.

रसं गन्धञ्च पद्मे षु चतुर्विंशतिषु क्रमात्। जीवं मनोधिपञ्चाहं प्रकृतिं शब्दमात्रकम्

रसा आणि गंध, या चोवीस पाकळ्यांमध्ये अनुक्रमे; जीव, मनाचा स्वामी, पाच इंद्रिये, प्रकृती आणि शब्दतत्त्व यांची पूजा करावी.

वासुदेवादिमूर्त्तिंश्च तथा चैव दशात्मकम्। मनः श्रोत्रं त्वचं प्रार्च्च्य चक्षुश्च रसनं तथा

वासुदेवापासून सुरू होणाऱ्या दहा मूर्तींचीही पूजा करावी; मन, कान, त्वचा, डोळे आणि जिभ यांचीही पूजा करावी.

घ्राणं वाक्‌पाणिपादञ्च द्वात्रिंशद्वारिजेष्विमान्। चतुर्थावरणे पूज्याः साङ्गाः सपरिवारकाः

नाक, वाणी, हात आणि पाय—हे बत्तीस घटक कमळाच्या पाकळ्यांमध्ये पूजावेत; चौथ्या आवरणात त्यांचे अंग आणि परिवारासह पूजा करावी.

पायूपस्थौ च सम्पूज्य मासानां द्वादशाधिपान्। पुरुषोत्तमादिषड्‌विशानं बाह्यावरणकेयजेत्

मूत्रद्वार आणि जननेंद्रिय यांचीही पूजा करावी, तसेच बारा महिन्यांचे अधिपती; बाह्य आवरणात पुरुषोत्तमापासून सुरू होणाऱ्या सहा समूहांची पूजा करावी.

चक्राब्जे तेषु सम्पूज्या मासानां पतयः क्रमात्। अष्टौ प्रकृतयः षड् वा पञ्चाथ चतुरोऽपरे

चक्रकमळात, महिन्यांचे अधिपती अनुक्रमे पूजावेत; आठ प्रकृती, मग सहा, पाच आणि चार इतरही पूजाव्यात.

रजः पातं ततः कुर्य्याल्लिखिते मण्डले श्रृणु। कर्णिका पीतवर्णा स्याद्रेशाः सर्वाः सिताः समाः

नंतर, रेखाटन केलेल्या मंडळात रेषा आखाव्यात; ऐक, करंडक पिवळा असावा आणि सर्व पाकळ्या पांढऱ्या व सारख्या असाव्यात.

द्विहस्तेऽङ्गुष्ठमात्राः स्युर्हस्ते चार्द्धसमाः सिताः। पद्मं शुक्लेनसन्धींस्तु कृष्णेन श्यामतोथवा

दोन हातांच्या मापात पाकळ्या अंगठ्याएवढ्या असाव्यात, एका हातात त्याच्या अर्ध्या; सर्व पाकळ्या पांढऱ्या असाव्यात. कमळाच्या सांध्यांना पांढऱ्या रंगाने, आणि हवे असल्यास काळ्या किंवा निळ्या रंगाने जोडावे.

केशरा रक्तपीताः स्युः कोणान् रक्तेन पूरयेत्। भूषयेद्‌योगपीठन्तु यथेष्टं सार्ववर्णिकैः

केसर लाल आणि पिवळ्या रंगाच्या असाव्यात; कोपरे लाल रंगाने भरावेत; योगपीठ सर्व रंगांनी इच्छेनुसार सजवावे.

लतावितानपत्राद्यैर्वींथिकामुपशोभयेत। पीठद्वारे तु शुक्लेन शोभारक्तेन पीततः

लता, छत्र, पाने आणि अशा वस्तूंनी मंडप शोभवावा; आसनाच्या प्रवेशद्वारी सौंदर्यासाठी पांढरा, तेजासाठी लाल आणि पिवळा रंग वापरावा.

उपसोभाञ्च नीलेन कोणशंशाँस्च वै सितान्। भद्रके पूरणं प्रोक्तमेवमन्येषु पूरणम्

निळ्या रंगाने सजावट अधिक खुलवावी, आणि कोपरे पांढऱ्या रंगाने भरावेत; भद्रकासाठी असेच भरणे सांगितले आहे, आणि इतरांसाठीही हेच करावे.

अरकान् पीतरक्ताभिः श्यामान् नेमिन्तुरक्ततः। सितश्यामारुणाः सृष्णाः पीता रेखास्तु बाह्यतः

अरका या बिया गडद असून त्यावर लाल रेषा असतात, त्या लालपणामुळे काळसर दिसतात. बाहेरच्या बाजूला पांढऱ्या, काळ्या आणि लाल रेषा असतात, तर पिवळ्या रेषा सुद्धा बाहेरच्या बाजूला दिसतात.

शालिपिष्टादि शुक्लं स्याद्रक्तं कौसुम्भकादिकम्। हरिद्रया च हारिद्रं कृष्णं स्याद्दग्धधान्यतः

तांदूळ आणि इतर धान्यांचे पीठ पांढरे असते; कोसम्ब आणि अशा पदार्थांपासून लाल रंग येतो; हळदीपासून पिवळा रंग येतो; जळलेल्या धान्यांपासून काळा रंग येतो.

शमीपत्रादिकैः श्यामं वीजानां लक्षजाप्यतः। चतुर्लक्षैम्तु मन्त्राणां विद्यानां लक्षसाधनम्

शमीच्या पानांपासून आणि अशा वस्तूंमुळे बिया काळसर होतात; बियांचे डागही तसेच काळे असतात. मंत्र आणि विद्यांच्या सिद्धीसाठी चार लक्ष हे प्रमाण आहे.

अयुतं बुद्धविद्यानां स्तोत्राणाञ्च सहस्त्कम्। पूर्ब्वमेवाथ लक्षेण मन्त्रसुद्धिस्तथात्मनः

बुद्धिविद्यांसाठी दहा हजार हे प्रमाण आहे, आणि स्तोत्रांसाठी एक हजार. पूर्वी एक लक्ष जप केल्यावर मंत्र आणि स्वतःची शुद्धी होते.