अग्निपुराणम्

एवं कृते चतुर्विंशत्यधिकन्तु सहस्त्रकम्। कोष्ठकानां समुद्‌दिष्टं मध्ये षोडशकोष्ठकैः

अशा प्रकारे तयार केलेल्या मंडळात एक हजार चोवीस कप्पे असतात आणि मध्यभागी सोळा कप्पे असतात.

भद्रकं परिलिख्याथ पार्श्वे पङ्‌क्तिं विमृज्य तु। ततः षोडशभिः कोष्ठैर्द्दिक्षु भद्काष्टकं लिखेत्

मंगल चौकट आखून, बाजूची ओळ स्वच्छ करून, नंतर सोळा कप्प्यांनी दिशांमध्ये आठ मंगल चौकट आखाव्यात.

ततोपि पङ्‌क्तिं सम्मृज्य तद्वत् षोडशभद्रकम्। लिखित्वा परितः पङ्‌क्तिं विमृज्याथ प्राकल्पयेत्

यानंतर पुन्हा ओळ स्वच्छ करून, त्याचप्रमाणे सोळा मंगल चौकट आखाव्यात. मग सर्व बाजूंनी ओळ स्वच्छ करून योग्य रितीने मांडणी करावी.

द्वारद्वाधशकं दिक्षु त्रीणि त्रीणि यथाक्रमम्। षड्‌भिः परिलुप्यान्तर्मध्ये चत्वारि पार्श्वयोः

दिशांतील दरवाज्यांमध्ये बारा कप्पे, प्रत्येकी तीन असे मांडावेत. त्यातील सहा काढून टाकल्यावर मध्यभागी आणि बाजूंना प्रत्येकी चार कप्पे राहतात.

चत्वार्यन्तर्बहिर्द्वे तु शोभार्थं परिमृज्य तु। उपद्वारप्रसिद्ध्यर्थं त्रीण्यन्तः पञ्च बाह्यतः

मध्यभागी चार आणि बाहेर दोन कप्पे सौंदर्यासाठी स्वच्छ करावेत. उपद्वारांची व्यवस्था करण्यासाठी आत तीन आणि बाहेर पाच कप्पे ठेवावेत.

परिमृज्य तथा शोभां पूर्ववत् परिकल्पयेत्। बहिः कोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि कोष्ठानि मार्जयेत्

अशाच प्रकारे सौंदर्यासाठी स्वच्छ करून, पूर्वीप्रमाणेच मांडणी करावी. बाहेरील कोपऱ्यांमध्ये सात सीमांच्या आत प्रत्येकी तीन कप्पे स्वच्छ करावेत.

पञ्चत्रिंशतिकव्यूहे परं ब्रह्म यजेत् कजे । मध्ये पूर्वादितः पद्मे वासुदेवादयः क्रमात्

पंचतीस विभागांच्या मांडणीत मध्यभागी परब्रह्माची पूजा करावी. पूर्वेकडील कमळामध्ये वासुदेव आणि इतरांची अनुक्रमे पूजा करावी.

वराहं पूजयित्वा च पूर्वपद्मे ततः क्रमात्। व्यूहान् सम्पूजयेत्तावत् यावत् षड्‌विंशमो भवेत्

पूर्वेकडील कमळात वराहाची पूजा करून, त्यानंतर अनुक्रमे सहावीशाव्या पर्यंत सर्व मांडणांची पूजा करावी.

यथोक्तं व्यूहमखिलमेकस्मिन् पङ्कजे क्रमात्। यष्टव्यमिति यत्नेन प्रचेता मन्यतेऽध्वरम्

जसे सांगितले आहे, तसे सर्व मांडणी एका कमळामध्ये अनुक्रमे पूजावी; असे ज्ञानी यज्ञ मानतात.

सप्तन्तु मूर्त्तिभेदेन विभक्तं मन्यतेऽच्युतम्। चत्वारिशत् करं क्षेत्रं ह्युत्तरं विभजेत् क्रमात्

सात रूपांनी विभागलेले अच्युत असे मानले जाते. चाळीस हस्तांचे क्षेत्र क्रमाने विभागावे.

एकैकं सप्तधा भूयस्तथैवैकं द्विधा पुनः। चतुः षष्ट्युत्तंर सप्तशतान्येकं सहस्त्रकम्

प्रत्येक विभाग सात भागांत विभागावा आणि त्यापैकी एक दोन भागांत पुन्हा विभागावा. चौसष्ट, सातशे आणि एक हजार कप्पे तयार होतात.

कोष्ठकानां भद्रकञ्च मध्ये षोडशकोष्ठकैः। पार्श्वे वीथीं ततश्चाष्टभद्राण्यथ च वीथिका

मध्यभागी सोळा कप्प्यांसह मंगल चौकट आणि कप्पे असावेत. बाजूला ओळ, आठ मंगल चौकट आणि एक लहान ओळ असावी.

षोडशाव्जान्यथो वीथी चतुर्विंशतिपङ्कजम्। वीथीपद्मानि द्वात्रिंशत् पङ्‌क्तिवीथिकजान्यथ

सोळा ओळी आणि एक ओळ, चोवीस कमळे, बत्तीस ओळीतील कमळे आणि ओळ व लहान ओळीतून निर्माण झालेली कमळे असावीत.

चत्वारिशत्ततो वीथी शेषपङ्‌क्तित्रयेण च। द्वारशोभोपशोबाः स्युर्द्दिक्षु मध्ये विलोप्य च

नंतर चाळीस ओळी आणि उरलेल्या तीन ओळी असाव्यात. दिशांमध्ये दरवाजे आणि त्यांची शोभा वाढवावी आणि मध्यभागी ती काढून टाकावी.

द्विच्तुः षड्‌द्वारसिद्ध्यै चतुर्द्दिक्षु विलोपयेत्। पञ्च त्रीण्येककं बाह्ये शोबोपद्वारसिद्धये

दोन, चार आणि सहा दरवाज्यांची व्यवस्था करण्यासाठी चारही दिशांना काढून टाकाव्यात. बाहेर पाच, तीन आणि एक असे उपद्वारांची शोभा साधावी.

द्वाराणां पार्श्वयोरन्तः पड् वा चत्वारि मध्यतः। द्वे द्वे लुम्पेदेवमेव षड् भवन्त्युपशोभिकाः

दरवाज्यांच्या बाजूंना आत चार आणि मध्यभागी दोन दोन काढावेत. असे केल्यावर सहा शोभेची जागा तयार होते.

एकस्यां दिशि सङ्ख्याः स्युः चतस्त्रः परिसङ्ख्यया

एका दिशेला मोजणीप्रमाणे चार संख्या असतात.

एकैकस्यां दिशि त्रीणि द्वारण्यपि भवन्त्युत। पञ्च पञ्च तु कोणेषु पङ्क्तौ पङ्क्तौ क्रमात् सृजेत्

प्रत्येक दिशेला तीन प्रवेशद्वार असावीत. प्रत्येक कोपऱ्यात पाच-पाच द्वारे पंक्तीने लावावीत.

कोष्ठकानि भवेदेवं मर्त्येष्ट्यं मण्डलं शुभम्

अशा प्रकारे चौकटी तयार कराव्यात आणि या प्रकारे मानवयज्ञासाठी पवित्र मंडळ उभे राहते.

नारद उवाच मध्ये पद्मे यदेद्‌ब्रह्म साङ्गं पूर्वेब्जनाभकम्। आग्नेयेब्जे च प्रकृतिं याम्येब्जे पुरुषं यजेत्

नारद म्हणाले: मध्यभागी असलेल्या कमळात सर्व अंगांसह ब्रह्माची पूजा करावी; पूर्वेकडील पाकळीत कमळनाभाचा, आग्नेय पाकळीत प्रकृतीची, आणि दक्षिणेकडील पाकळीत पुरुषाची पूजा करावी.

पुरुषाद्दशिणे वह्निं नैर्ऋते वारुणेनिलम्। आदित्यमैन्दवे पद्मे ऋग्‌यजुश्चैशपद्मके

पुरुषाच्या उजव्या बाजूला अग्नीची पूजा करावी; नैऋत्य दिशेला वरुण आणि वायूची, पश्चिम पाकळीत आदित्याची, वायव्य दिशेला ऋग्वेद आणि यजुर्वेदाची, आणि उत्तरेकडील पाकळीत ऐशान रूपाची पूजा करावी.

इन्द्रादींश्च द्वितीयायां पद्मे षोडशके तथा। सामाथर्वाणमाकाशं वायु तेजस्तता जलम्

दुसऱ्या वर्तुळातील पाकळ्यांमध्ये इंद्र आणि इतर सोळा देवतांची, तसेच साम, अथर्व, आकाश, वायू, तेज आणि त्यानंतर जल यांची पूजा करावी.

पृथिवीञ्च मनश्चैव श्रोत्रं त्वक् चक्षुरर्च्चयेत्। रसनाञ्च तथा घ्राणं भूर्भुवश्चैव षोडशम्

पृथ्वी, मन, कान, त्वचा आणि डोळे यांची, तसेच जिभ आणि नाक यांची, आणि सोळावे म्हणून भू, भुव, स्व यांची पूजा करावी.

महर्जनस्तपः सत्यं तथाग्निष्टोममेव च। अत्यग्निष्टोमकं चौक्‌थं षोडशीं वाजपेयकम्

महर, जन, तप, सत्य आणि अग्निष्टोम, अतिरात्र, औक्त, षोडशी आणि वाजपेय या यज्ञांची पूजा करावी.

अतिरात्रञ्च सम्पूज्य तथाप्तोर्याममर्च्चयेत्। मनो बुद्धिमहङ्कारं शब्दं स्पर्शञ्च रूपकम्

अतिरात्र यज्ञाची योग्य प्रकारे पूजा करून, नंतर आप्तोर्याम यज्ञाचीही पूजा करावी; मन, बुद्धी, अहंकार, शब्द, स्पर्श आणि रूप यांचीही पूजा करावी.

रसं गन्धञ्च पद्मे षु चतुर्विंशतिषु क्रमात्। जीवं मनोधिपञ्चाहं प्रकृतिं शब्दमात्रकम्

रसा आणि गंध, या चोवीस पाकळ्यांमध्ये अनुक्रमे; जीव, मनाचा स्वामी, पाच इंद्रिये, प्रकृती आणि शब्दतत्त्व यांची पूजा करावी.

वासुदेवादिमूर्त्तिंश्च तथा चैव दशात्मकम्। मनः श्रोत्रं त्वचं प्रार्च्च्य चक्षुश्च रसनं तथा

वासुदेवापासून सुरू होणाऱ्या दहा मूर्तींचीही पूजा करावी; मन, कान, त्वचा, डोळे आणि जिभ यांचीही पूजा करावी.

घ्राणं वाक्‌पाणिपादञ्च द्वात्रिंशद्वारिजेष्विमान्। चतुर्थावरणे पूज्याः साङ्गाः सपरिवारकाः

नाक, वाणी, हात आणि पाय—हे बत्तीस घटक कमळाच्या पाकळ्यांमध्ये पूजावेत; चौथ्या आवरणात त्यांचे अंग आणि परिवारासह पूजा करावी.

पायूपस्थौ च सम्पूज्य मासानां द्वादशाधिपान्। पुरुषोत्तमादिषड्‌विशानं बाह्यावरणकेयजेत्

मूत्रद्वार आणि जननेंद्रिय यांचीही पूजा करावी, तसेच बारा महिन्यांचे अधिपती; बाह्य आवरणात पुरुषोत्तमापासून सुरू होणाऱ्या सहा समूहांची पूजा करावी.