अग्निपुराणम्

पद्मार्द्धं नवभिः प्रोक्तं नाभिस्तु तिसृभिः स्मृता। अष्टाभिर्द्वारकान् कुर्य्यान्नेमिन्तु चतुरङ्गुलैः

कमळाचा अर्धा भाग नऊने करावा असे सांगितले आहे; नाभी तीनने मानली जाते. आठ दरवाजे करावेत आणि कडा चार बोटांनी मोजाव्यात.

त्रिधा विभज्य च क्षेत्रमन्तर्द्वाभ्यामथाङ्कयेत्। वञ्चान्तस्वरसिद्ध्यर्थं तष्वास्फाल्य लिखदरान्

शेत तिळा विभागून, मग दोन भागांत खूण करावी; आतल्या स्वराची सिद्धीसाठी, रेषा ठोकून काढाव्यात.

इन्दीवरदलाकारानथवा मातुलाङ्गवत्। पद्मपत्रायतान्वापि लिखेदिच्छानुरूपतः

नीळ कमळाच्या पाकळ्यांसारखी किंवा बत्ताच्या फळासारखी आकृती काढावी; किंवा इच्छेनुसार लांबट कमळाच्या पानांसारखीही काढावी.

भ्रामयित्वा बहिर्न्नेमावरसन्ध्यन्तरे स्थितः। भ्रामयेदरमूलन्तु सन्धिमध्ये व्यवस्थितः

बाहेरील कडा फिरवून, जी खालच्या सांध्यात ठेवलेली आहे, तिला फिरवावी; सांध्याच्या मध्यभागी असलेल्या पाकळीच्या मुळालाही फिरवावे.

अरमध्ये स्थितो मद्यमरणिं भ्रामयेत् समम्। एवं सिद्ध्यन्तराः सम्यक् मातुलाङ्गनिभाः समाः

पाकळीच्या मध्यभागी उभे राहून, मधल्या काडीला सम प्रमाणात फिरवावे; अशा प्रकारे इतर पाकळ्याही बत्तासारख्या आणि सारख्या तयार कराव्यात.

विभज्य सप्तधा क्षेत्रं चतुर्द्दशकरं समम्। द्विधा कृते शतं ह्यत्र षण्नवत्यधिकानि तु

शेत सात भागांत विभागून, चौदा समान भाग करावेत; दोन भाग केल्यावर शंभर आणि त्यावर छान्णव अधिक मिळतात.

कोष्ठकानि चतुर्भिस्तैर्म्मध्ये भद्रं समालिखेत्। परितो विसृजेद्वीथ्यै तथा दिक्षु समालिखेत्

त्या चार कप्प्यांनी मधोमध शुभ चिन्ह काढावे; आजूबाजूला रस्त्यासाठी विभागावेत आणि तशाच प्रकारे दिशांमध्येही काढावेत.

कमलानि पुनर्वीथ्यै परितः परिमृज्य तु। द्वे द्वे मध्यमकोष्ठे तु ग्रीवार्थं दिक्षु लोपयेत्

रस्त्यासाठी पुन्हा कमळे सर्व बाजूंनी गुळगुळीत करावीत; मधल्या कप्प्यांत प्रत्येक दिशेला दोन-दोन गळा (म्हणजे ग्रीवा)साठी पुसाव्यात.

चत्वारि बाह्यतः पश्चात्त्रीणि त्रीणि तु लोपयेत्। ग्रीवापार्श्वे बहिस्त्वेका शोभा सा परिकीर्त्तिता

बाहेरून चार पुसाव्यात, नंतर तीन-तीन पुसाव्यात; ग्रीवेच्या बाजूला, बाहेर एक सजावट करावी असे सांगितले आहे.

विभज्य बाह्यकोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि मार्जयेत्। मण्डलं नवभागं स्यान्नवव्यूहं हरि यजेत् ।। ३१ पञ्चविंशातिकव्यूहं मण्डलं विश्वरूपगम्। द्वात्रिंशद्धस्तकं क्षेत्रं भक्तं द्वात्रिंशता समम्

बाहेरील कोपऱ्यांमध्ये सात सीमांच्या आत प्रत्येकामध्ये तीन जागा स्वच्छ कराव्यात. असे केल्यावर मंडळ नवभागात विभागले जाते आणि त्या नव विभागांमध्ये हरिची पूजा करावी.

एवं कृते चतुर्विंशत्यधिकन्तु सहस्त्रकम्। कोष्ठकानां समुद्‌दिष्टं मध्ये षोडशकोष्ठकैः

अशा प्रकारे तयार केलेल्या मंडळात एक हजार चोवीस कप्पे असतात आणि मध्यभागी सोळा कप्पे असतात.

भद्रकं परिलिख्याथ पार्श्वे पङ्‌क्तिं विमृज्य तु। ततः षोडशभिः कोष्ठैर्द्दिक्षु भद्काष्टकं लिखेत्

मंगल चौकट आखून, बाजूची ओळ स्वच्छ करून, नंतर सोळा कप्प्यांनी दिशांमध्ये आठ मंगल चौकट आखाव्यात.

ततोपि पङ्‌क्तिं सम्मृज्य तद्वत् षोडशभद्रकम्। लिखित्वा परितः पङ्‌क्तिं विमृज्याथ प्राकल्पयेत्

यानंतर पुन्हा ओळ स्वच्छ करून, त्याचप्रमाणे सोळा मंगल चौकट आखाव्यात. मग सर्व बाजूंनी ओळ स्वच्छ करून योग्य रितीने मांडणी करावी.

द्वारद्वाधशकं दिक्षु त्रीणि त्रीणि यथाक्रमम्। षड्‌भिः परिलुप्यान्तर्मध्ये चत्वारि पार्श्वयोः

दिशांतील दरवाज्यांमध्ये बारा कप्पे, प्रत्येकी तीन असे मांडावेत. त्यातील सहा काढून टाकल्यावर मध्यभागी आणि बाजूंना प्रत्येकी चार कप्पे राहतात.

चत्वार्यन्तर्बहिर्द्वे तु शोभार्थं परिमृज्य तु। उपद्वारप्रसिद्ध्यर्थं त्रीण्यन्तः पञ्च बाह्यतः

मध्यभागी चार आणि बाहेर दोन कप्पे सौंदर्यासाठी स्वच्छ करावेत. उपद्वारांची व्यवस्था करण्यासाठी आत तीन आणि बाहेर पाच कप्पे ठेवावेत.

परिमृज्य तथा शोभां पूर्ववत् परिकल्पयेत्। बहिः कोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि कोष्ठानि मार्जयेत्

अशाच प्रकारे सौंदर्यासाठी स्वच्छ करून, पूर्वीप्रमाणेच मांडणी करावी. बाहेरील कोपऱ्यांमध्ये सात सीमांच्या आत प्रत्येकी तीन कप्पे स्वच्छ करावेत.

पञ्चत्रिंशतिकव्यूहे परं ब्रह्म यजेत् कजे । मध्ये पूर्वादितः पद्मे वासुदेवादयः क्रमात्

पंचतीस विभागांच्या मांडणीत मध्यभागी परब्रह्माची पूजा करावी. पूर्वेकडील कमळामध्ये वासुदेव आणि इतरांची अनुक्रमे पूजा करावी.

वराहं पूजयित्वा च पूर्वपद्मे ततः क्रमात्। व्यूहान् सम्पूजयेत्तावत् यावत् षड्‌विंशमो भवेत्

पूर्वेकडील कमळात वराहाची पूजा करून, त्यानंतर अनुक्रमे सहावीशाव्या पर्यंत सर्व मांडणांची पूजा करावी.

यथोक्तं व्यूहमखिलमेकस्मिन् पङ्कजे क्रमात्। यष्टव्यमिति यत्नेन प्रचेता मन्यतेऽध्वरम्

जसे सांगितले आहे, तसे सर्व मांडणी एका कमळामध्ये अनुक्रमे पूजावी; असे ज्ञानी यज्ञ मानतात.

सप्तन्तु मूर्त्तिभेदेन विभक्तं मन्यतेऽच्युतम्। चत्वारिशत् करं क्षेत्रं ह्युत्तरं विभजेत् क्रमात्

सात रूपांनी विभागलेले अच्युत असे मानले जाते. चाळीस हस्तांचे क्षेत्र क्रमाने विभागावे.

एकैकं सप्तधा भूयस्तथैवैकं द्विधा पुनः। चतुः षष्ट्युत्तंर सप्तशतान्येकं सहस्त्रकम्

प्रत्येक विभाग सात भागांत विभागावा आणि त्यापैकी एक दोन भागांत पुन्हा विभागावा. चौसष्ट, सातशे आणि एक हजार कप्पे तयार होतात.

कोष्ठकानां भद्रकञ्च मध्ये षोडशकोष्ठकैः। पार्श्वे वीथीं ततश्चाष्टभद्राण्यथ च वीथिका

मध्यभागी सोळा कप्प्यांसह मंगल चौकट आणि कप्पे असावेत. बाजूला ओळ, आठ मंगल चौकट आणि एक लहान ओळ असावी.

षोडशाव्जान्यथो वीथी चतुर्विंशतिपङ्कजम्। वीथीपद्मानि द्वात्रिंशत् पङ्‌क्तिवीथिकजान्यथ

सोळा ओळी आणि एक ओळ, चोवीस कमळे, बत्तीस ओळीतील कमळे आणि ओळ व लहान ओळीतून निर्माण झालेली कमळे असावीत.

चत्वारिशत्ततो वीथी शेषपङ्‌क्तित्रयेण च। द्वारशोभोपशोबाः स्युर्द्दिक्षु मध्ये विलोप्य च

नंतर चाळीस ओळी आणि उरलेल्या तीन ओळी असाव्यात. दिशांमध्ये दरवाजे आणि त्यांची शोभा वाढवावी आणि मध्यभागी ती काढून टाकावी.

द्विच्तुः षड्‌द्वारसिद्ध्यै चतुर्द्दिक्षु विलोपयेत्। पञ्च त्रीण्येककं बाह्ये शोबोपद्वारसिद्धये

दोन, चार आणि सहा दरवाज्यांची व्यवस्था करण्यासाठी चारही दिशांना काढून टाकाव्यात. बाहेर पाच, तीन आणि एक असे उपद्वारांची शोभा साधावी.

द्वाराणां पार्श्वयोरन्तः पड् वा चत्वारि मध्यतः। द्वे द्वे लुम्पेदेवमेव षड् भवन्त्युपशोभिकाः

दरवाज्यांच्या बाजूंना आत चार आणि मध्यभागी दोन दोन काढावेत. असे केल्यावर सहा शोभेची जागा तयार होते.

एकस्यां दिशि सङ्ख्याः स्युः चतस्त्रः परिसङ्ख्यया

एका दिशेला मोजणीप्रमाणे चार संख्या असतात.

एकैकस्यां दिशि त्रीणि द्वारण्यपि भवन्त्युत। पञ्च पञ्च तु कोणेषु पङ्क्तौ पङ्क्तौ क्रमात् सृजेत्

प्रत्येक दिशेला तीन प्रवेशद्वार असावीत. प्रत्येक कोपऱ्यात पाच-पाच द्वारे पंक्तीने लावावीत.

कोष्ठकानि भवेदेवं मर्त्येष्ट्यं मण्डलं शुभम्

अशा प्रकारे चौकटी तयार कराव्यात आणि या प्रकारे मानवयज्ञासाठी पवित्र मंडळ उभे राहते.