अग्निपुराणम्

ईश्वर उवाच सौभाग्यादेरुमापूजां वक्ष्येऽहं भुक्तिमुक्तिदां । मन्त्रध्यानं मण्डलञ्च मुद्रां होमादिसाधनम् ।। ३२६.

ईश्वर म्हणाले: मी सौभाग्यादी लाभासाठी, भोग आणि मोक्ष देणारी उमा-पूजा, तिचा मंत्र, ध्यान, मंडळ, मुद्रा आणि होमादी साधने सांगतो.

चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्तिसमन्वितम् । इडाद्यं परतोहृत्य सदेवः सविकारणम् ।। ३२६.

ते तेजस्वी, शिव, काळ, महान शक्तीने युक्त; इडा पासून परा पर्यंत, देवता आणि कारणांसह.

द्वितायं द्वारकाक्रान्तं गौरीप्रीतिपदान्वितं । चतुर्थ्यन्तं प्रकर्त्तव्यं गौर्य्या वै मूलवाचकं ।। ३२६.

द्वितीय, द्वारका व्यापलेले, गौरीच्या कृपास्थानाने युक्त; ते चतुर्थीने संपवावे, तेच गौरीचे मूळ नाव आहे.

ओं ह्रीँ सः शौँ गौर्य्यै नमः । तत्रार्णत्रितयेनैव जातियुक्तं षड़ङ्गुलम् । आसनं प्रणवेनैव पूर्त्तिं वै हृदयेन् तु ।। ३२६.

ॐ ह्रीं सः शौं गौऱ्यै नमः; तिथे तीन पवित्र अक्षरांनी, जातीसह, सहा बोटांची लांबी; आसन प्राणवाने, पूर्णता हृदयाक्षराने साध्य होते.

उदकञ्च तथा कालं शिववीजं समुद्धरेत् । प्राणं दीर्घस्वराक्रान्तं षडङ्गं जातिसंयुतम् ।। ३२६.

पाणी आणि काळ, शिवबीज उगवावे; प्राण दीर्घ स्वरांनी व्यापलेला, षडंगयुक्त, जातीसह असावा.

आसनं प्रणवेनात्र मूर्त्तिन्यासं हृदाचरेत् । यामलं कथितं वत्स एकवीरं वदाम्यऽथ ।। ३२६.

इथे आसन प्राणवाने, मूर्तीस्थापन हृदयाक्षराने करावी; यामल सांगितले, आता एकवीर सांगतो.

व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमायाकृशानुभिः । शिवशक्तिमयं वीजं हृदयादिविवर्ज्जितं ।। ३२६.

सर्वव्यापी, सृष्टीसह, अग्नि, माया आणि किरणांनी युक्त; शिवशक्तिमय बीज, हृदयादींविना.

गौरीं यजेद्धेमरूप्यां काष्ठनां शौलजादिकां । पञ्चपिण्डां तथाऽव्यक्तां कोणे मध्ये तु पञ्चमं ।। ३२६.

गौरीचे सुवर्ण, रौप्य, लाकूड किंवा शौलजादी पासून बनवून पूजा करावी; पाच मूर्ती, तसेच अव्यक्त, कोपऱ्यात मध्यभागी पाचवी ठेवावी.

ललिता सुभगा गौरी क्षोभणी चाग्नितः क्रमात् । वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना वृत्ते पूर्व्वादितो यजेत् ।। ३२६.

ललिता, शुभ गौरी, क्षोभणी आणि अग्निता अनुक्रमे; वामा, ज्येष्ठा, क्रिया, ज्ञान, वर्तुळात पूर्वेकडून पूजा करावी.

सपीठे वामभागो तु शिवस्याव्यक्तरूपकम् । व्यक्ता द्विनेत्रा त्र्यक्षरा शुद्धा वा शङ्करान्विता ।। ३२६.

पिंडीवर, डाव्या बाजूला शिवाचं अव्यक्त रूप आहे; प्रकट झाल्यावर ती दोन डोळ्यांची, तीन अक्षरी, शुद्ध आणि शंकरासहित आहे.

पीठपद्मद्वयं तारा द्विभुजा वा चतुर्भजा । सिंहस्था वा वृकस्था वा अष्टाष्टादशसत्करा ।। ३२६.

ती तारा दोन कमळांच्या आसनांवर बसलेली, दोन किंवा चार हातांची, सिंहावर किंवा लांडग्यावर बसलेली, आठ, अठरा किंवा चौसष्ट हातांची असू शकते.

स्रगक्षसूत्रकलिका गलकोत्पलपिण्डिका । शरं धनुर्व्वा सव्येन पाणिनान्यतमं वहत् ।। ३२६.

ती गळ्यात हार, माळ, कळी, कमळांची माळ किंवा कमळांचा गुच्छ घालते आणि डाव्या हातात बाण किंवा धनुष्य धरते.

वामेन पुस्तताम्बूलदण्डाभयकमण्डलुम् । गणेशदर्पणेष्वासान्दद्यादेकैकशः क्रमात् ।। ३२६.

डाव्या हातात ती पुस्तक, तांब्या, काठी, अभयमुद्रा किंवा कमंडलू धरते; तसेच गणेशाचं चिन्ह, आरसा किंवा धनुष्य यापैकी काहीही क्रमाने घेते.

व्यक्ताऽथवाकार्य्या षद्ममुद्रा स्मृतासने । तिङ्गमुद्रा शिवस्योक्ता मुदा चावाहनी द्वयोः ।। ३२६.

ती प्रकट किंवा चित्रित करायची आहे; सहा पाकळ्यांचं कमळ आसन आहे, टिंगमुद्रा ही शिवाची सांगितली आहे आणि आनंदाने आवाहनमुद्रा दोघांसाठी आहे.

शक्तिमुद्रा तु योन्याख्या चतुरस्रन्तु मण्डलं । चतुरस्रं त्रिपत्राब्जं मध्यकोष्ठचतुष्टये ।। ३२६.

शक्तिमुद्रेला योनिमुद्रा असं म्हणतात; मंडल चौकोनी आहे, मध्यभागी तीन पाकळ्यांचं कमळ आणि चार मध्यकोष्ट आहेत.

त्र्यश्रोर्द्धे चार्द्धेचन्द्रस्तु द्विपदं द्विगुणं क्रमात् । द्विगुणं द्वारकण्ठन्तु द्विगुणादुपकण्ठतः ।। ३२६.

त्रिकोणाच्या वरती अर्धचंद्र आहे; दोन बाजू दोनपट आहेत, दार व त्याचा उंबरठा दोनपट, आणि आतला उंबरठाही दोनपट आहे.

द्वारत्रयं त्रयं दिक्षु अथ वा भद्रके यजेत् । स्थण्डिले वाथ संस्थाप्य पञ्चगव्यामृतादिना ।। ३२६.

तीन दिशांना तीन दारे आहेत, किंवा शुभ स्थळी पूजा करावी; किंवा स्थळी स्थापना करून, पाच गोमूत्र व अमृत याने पूजा करावी.

रक्तपुष्पाणि देयानि पूजयित्वा ह्युदङ्‌मुखः । शतं हुत्वामृताज्यञ्च चपूर्णादः सर्व्वसिद्धिभाक् ।। ३२६.१८ बलिन्दत्वा कुमारीश्च तिस्रो वा चाष्ट भोजयेत् । नैवह्यं शिवभक्तेषु दद्यान्न स्वयमाचरेत् ।। ३२६.

लाल फुलं अर्पण करावीत, उत्तराभिमुख होऊन पूजा करावी; अमृत व तुपाने शंभर आहुती दिल्यावर, पूर्ण विधी करणारा सर्व सिद्धी प्राप्त करतो.

कन्यार्थी लभते कन्यां अपुत्रः पुत्रमाप्नुयात् । दुर्भगा चैव सौभाग्यं राजा राज्यं जयं रणे ।। ३२६.

ज्याला कन्या हवी असेल त्याला कन्या मिळते; ज्याला पुत्र नाही त्याला पुत्र मिळतो; दुर्दैवीला सौभाग्य मिळतं, आणि राजाला राज्य व रणात विजय मिळतो.

अष्टलक्षैश्च वाक्सिद्धिर्देवाद्या वश्माप्नुयुः । न निवेद्य न चास्नीयाद्वामहस्तेन चार्च्चयेत् ।। ३२६.

आठ लाखांनी वाणी सिद्ध होते; देव व इतरांना वशता मिळते. न सांगता अर्पण किंवा सेवन करू नये, आणि पूजा डाव्या हाताने करावी.

अष्टम्याञ्च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः । मृत्युञ्जयार्च्चनं वक्ष्ये पूजयेत् कलसोदरे ।। ३२६.

अष्टमी, चतुर्दशी आणि विशेषतः तृतीया या दिवशी, मृत्युञ्जयाची पूजा कशी करावी ते मी सांगतो, ती कलशाच्या आत करावी.

हूयमानञ्च प्रणवो मूर्त्तिरोजस ईदृशं । मूलञ्च वौषडन्तेन कुम्भमुद्रां प्रदर्शयेत् ।। ३२६.

होम करताना ॐ असा प्रणव उच्चारावा; असं रूप स्थापन करावं. मूळ मंत्र 'वौषट्' ने संपतो आणि कलशमुद्रा दाखवावी.

होमयेत् क्षीरदूर्वाज्यममृताञ्च पुनर्नवाम् । पायसञ्च पुरोडासमयुतन्तु पजेन्मनुं ।। ३२६.

दूध, दुर्वा, तूप, अमृत, पुनर्नवा, पायस आणि पुरोडाशासहित नैवेद्य मंत्रोच्चाराने अर्पण करावा.

चतुर्मुखं चतुर्वाहुं द्वाभ्याञ्च कलसन्दधत् । वरदाभयकं द्वाभ्यां स्नायाद्वै कुम्भमुद्रया ।। ३२६.

तो चार मुखांचा, चार हातांचा, दोन हातांनी दोन कलश धरलेला, दोन हातांनी वरदान आणि अभय देणारा, कलशमुद्रेत स्नान घालावं.

आरोग्यैश्वर्य्यदीर्घायुरौषधं मन्त्रितं शुभम् । अपमृत्युहरो ध्यातः पूजितोऽद्भुत एव सः ।। ३२६.

आरोग्य, ऐश्वर्य आणि दीर्घायुष्यासाठी मंत्रित औषध शुभ असतं; त्याचं ध्यान आणि पूजा केल्यावर तो अकालमृत्यू दूर करणारा ठरतो.

ईश्वर उवाच व्रतेश्वरांश्च सत्यादीनिष्ट्वा व्रतसम्र्पणम्। अरिष्टशमने शस्तमरिष्टं सूत्रनायकम् ।। ३२७.

ईश्वर म्हणतो: सत्यादी व्रतस्वामींची पूजा करून व्रत समर्पण करावं; अपशकुन दूर करण्यासाठी सर्वात उत्तम म्हणजे संकट टाळणारा धागा.

हेमरत्नमयं भूत्यै महाशङ्खञ्च मारणे । आप्यायने शङ्खसूत्रं मौक्तिकं पूत्रवर्द्धनम् ।। ३२७.

समृद्धीसाठी सोन्याचा किंवा रत्नांचा धागा, मारणासाठी मोठा शंख, वृद्धीसाठी शंखाचा दोरा, आणि पुत्रवाढीसाठी मोत्याचा दोरा वापरावा.

स्फाटिकं भूतिदं कौशं मुक्तिदं रुद्रनेत्रजं । धात्रीफलप्रमाणेन रुद्राक्षँ चोत्तमन्ततः ।। ३२७.

स्फटिक जीवन देतो, रेशीम मोक्ष देतं, आणि रुद्राच्या डोळ्यातून जन्मलेलं रुद्राक्ष, आवळ्याएवढं मोठं असेल तर ते सर्वात श्रेष्ठ मानलं जातं.

समेरुं मेरुहीनं वा सूत्रं जप्यन्तु मानसम् । अनामाङ्गुष्ठमाक्रम्य जपं भाष्यन्तु कारयेत् ।। ३२७.

माळेत मेरू असो वा नसो, मंत्र मनातल्या मनात म्हणावा. अंगठ्यापासून अनामिकेकडे माळ फिरवावी, आणि जप तोंडाने बोलावा.