अग्निपुराणम्

मायाप्रसादप्रणवेनांशकः ख्यातमन्त्रके । ब्रह्मांशको ब्र्ह्मविद्या विष्ण्वङ्गो वैष्णवः स्मृतः ।। ३२५.

माया, प्रसाद आणि प्रणव यांचा भाग असलेला मंत्र प्रसिद्ध आहे; ब्रह्माचा भाग म्हणजे ब्रह्मविद्या, विष्णूचा भाग वैष्णव म्हणतात.

रुद्रांशको भवेद्वीर इन्द्रांशश्चेश्वरप्रियः । नागांशो नागस्तब्धाक्षो यक्षांशो भूषणप्रियः ।। ३२५.

रुद्राचा अंश असलेला पुरुष शूरवीर असतो; इंद्राचा अंश असलेला इस्वराला प्रिय असतो; नागाचा अंश असलेला पुरुष स्थिर डोळ्यांचा असतो; यक्षाचा अंश असलेला दागिन्यांना आवडणारा असतो.

गन्धर्व्वाशोऽतिगीतादि भीमांशो राक्षसांशकः । दैत्यांशः स्याद् युद्धकार्य्यो मानी विद्याधरांशकः ।। ३२५.

गंधर्वाचा अंश असलेला गाण्याला फारच आसक्त असतो; भीमाचा अंश असलेला राक्षसी स्वभावाचा असतो; दैत्याचा अंश असलेला युद्धासाठी उत्सुक असतो; आणि जो माणूस अभिमानी असतो, तो विद्याधराचा अंश असतो.

पिशाचांशो मलाक्रान्तो मन्त्रं दद्यान्निरीक्ष्य च । मन्त्र एकात् फड़न्तः स्यात् विद्यापञ्चाशतावधि ।। ३२५.

पिशाचाचा अंश असलेला माणूस अपवित्रतेने ग्रस्त असतो; त्याने मंत्र नीट पाहून द्यावा; 'फट्' ने संपणारा मंत्र पन्नास अक्षरांपर्यंत विद्या देतो.

बाला विंशाक्षरान्ता च रुद्रा द्वाविंशगायुधा । तत ऊर्द्ध्वन्तु ये मन्त्रा वृद्वा यावच्छतत्रयं ।। ३२५.

बालामंत्र वीस अक्षरी असतो; रुद्रामंत्र बावीस शस्त्रांनी युक्त असतो; त्यापुढे, हे ज्ञानी, मंत्र छत्तीस ते छ्याहत्तर अक्षरांपर्यंत असतात.

अकारादिहकारान्ताः क्रमात् पक्षौ सितासितौ । अनुस्वारविसर्गेण विना चैव स्वरा दश ।। ३२५.

'अ' पासून 'ह' पर्यंतच्या वर्णांचे दोन गट आहेत—एक पांढरे, एक काळे; अनुनासिक आणि विसर्ग वगळता, दहा स्वर आहेत.

ह्रस्वाः शुक्ला दीर्घाः श्यामांस्तिथयः प्रतिपन्मुखाः । उदिते शान्तिकादीनि भ्रमिते वश्यकादिकम् ।। ३२५.

लघु स्वर पांढरे, दीर्घ स्वर काळसर असतात; चंद्राच्या कलांमध्ये प्रतिपदेला सुरुवात होते; सूर्य उगवताना शांतीसारखी कर्मे करावीत, चंद्र उगवताना वश्यादी कर्मे करावीत.

भ्रामिते सन्धयो द्वेषोच्चाटने स्तम्भनेऽस्तकम् । इहावाहे शान्तिकाद्यं पिङ्गले कर्षणादिकम् ।। ३२५.

चंद्र फिरत असताना संधिकाळात द्वेष, उच्चाटन, स्तंभन यांसाठी कर्मे करावीत; चंद्र स्थिर असताना शांतीसाठी; पिंगट अवस्थेत आकर्षणादी कर्मे करावीत.

मारणोच्चाटनादीनि विषुवे पञ्चधा पृथक् । अधरस्य गृहे पृथ्वी ऊर्द्ध्वे तेजोऽन्तरा द्रवः ।। ३२५.

मारण, उच्चाटन यांसारखी कर्मे विषुवत्काळी वेगवेगळ्या पाच प्रकारे करावीत; खालच्या भागात पृथ्वी, वर तेज, मध्ये द्रव असतो.

रन्ध्रपार्श्वे बहिर्वायुः सर्वं व्याप्य महेश्वरः । स्तम्भनं पार्थिवे शान्तिर्ज्जले वश्यादि तेजसे ।। ३२५.

रंध्रांच्या बाजूला आणि बाहेर वायू असतो; सर्वत्र महेश्वर व्यापून असतो; स्तंभन पृथ्वीचे, शांती जलाचे, वश्यादी तेजाचे असते.

ईश्वर उवाच सौभाग्यादेरुमापूजां वक्ष्येऽहं भुक्तिमुक्तिदां । मन्त्रध्यानं मण्डलञ्च मुद्रां होमादिसाधनम् ।। ३२६.

ईश्वर म्हणाले: मी सौभाग्यादी लाभासाठी, भोग आणि मोक्ष देणारी उमा-पूजा, तिचा मंत्र, ध्यान, मंडळ, मुद्रा आणि होमादी साधने सांगतो.

चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्तिसमन्वितम् । इडाद्यं परतोहृत्य सदेवः सविकारणम् ।। ३२६.

ते तेजस्वी, शिव, काळ, महान शक्तीने युक्त; इडा पासून परा पर्यंत, देवता आणि कारणांसह.

द्वितायं द्वारकाक्रान्तं गौरीप्रीतिपदान्वितं । चतुर्थ्यन्तं प्रकर्त्तव्यं गौर्य्या वै मूलवाचकं ।। ३२६.

द्वितीय, द्वारका व्यापलेले, गौरीच्या कृपास्थानाने युक्त; ते चतुर्थीने संपवावे, तेच गौरीचे मूळ नाव आहे.

ओं ह्रीँ सः शौँ गौर्य्यै नमः । तत्रार्णत्रितयेनैव जातियुक्तं षड़ङ्गुलम् । आसनं प्रणवेनैव पूर्त्तिं वै हृदयेन् तु ।। ३२६.

ॐ ह्रीं सः शौं गौऱ्यै नमः; तिथे तीन पवित्र अक्षरांनी, जातीसह, सहा बोटांची लांबी; आसन प्राणवाने, पूर्णता हृदयाक्षराने साध्य होते.

उदकञ्च तथा कालं शिववीजं समुद्धरेत् । प्राणं दीर्घस्वराक्रान्तं षडङ्गं जातिसंयुतम् ।। ३२६.

पाणी आणि काळ, शिवबीज उगवावे; प्राण दीर्घ स्वरांनी व्यापलेला, षडंगयुक्त, जातीसह असावा.

आसनं प्रणवेनात्र मूर्त्तिन्यासं हृदाचरेत् । यामलं कथितं वत्स एकवीरं वदाम्यऽथ ।। ३२६.

इथे आसन प्राणवाने, मूर्तीस्थापन हृदयाक्षराने करावी; यामल सांगितले, आता एकवीर सांगतो.

व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमायाकृशानुभिः । शिवशक्तिमयं वीजं हृदयादिविवर्ज्जितं ।। ३२६.

सर्वव्यापी, सृष्टीसह, अग्नि, माया आणि किरणांनी युक्त; शिवशक्तिमय बीज, हृदयादींविना.

गौरीं यजेद्धेमरूप्यां काष्ठनां शौलजादिकां । पञ्चपिण्डां तथाऽव्यक्तां कोणे मध्ये तु पञ्चमं ।। ३२६.

गौरीचे सुवर्ण, रौप्य, लाकूड किंवा शौलजादी पासून बनवून पूजा करावी; पाच मूर्ती, तसेच अव्यक्त, कोपऱ्यात मध्यभागी पाचवी ठेवावी.

ललिता सुभगा गौरी क्षोभणी चाग्नितः क्रमात् । वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना वृत्ते पूर्व्वादितो यजेत् ।। ३२६.

ललिता, शुभ गौरी, क्षोभणी आणि अग्निता अनुक्रमे; वामा, ज्येष्ठा, क्रिया, ज्ञान, वर्तुळात पूर्वेकडून पूजा करावी.

सपीठे वामभागो तु शिवस्याव्यक्तरूपकम् । व्यक्ता द्विनेत्रा त्र्यक्षरा शुद्धा वा शङ्करान्विता ।। ३२६.

पिंडीवर, डाव्या बाजूला शिवाचं अव्यक्त रूप आहे; प्रकट झाल्यावर ती दोन डोळ्यांची, तीन अक्षरी, शुद्ध आणि शंकरासहित आहे.

पीठपद्मद्वयं तारा द्विभुजा वा चतुर्भजा । सिंहस्था वा वृकस्था वा अष्टाष्टादशसत्करा ।। ३२६.

ती तारा दोन कमळांच्या आसनांवर बसलेली, दोन किंवा चार हातांची, सिंहावर किंवा लांडग्यावर बसलेली, आठ, अठरा किंवा चौसष्ट हातांची असू शकते.

स्रगक्षसूत्रकलिका गलकोत्पलपिण्डिका । शरं धनुर्व्वा सव्येन पाणिनान्यतमं वहत् ।। ३२६.

ती गळ्यात हार, माळ, कळी, कमळांची माळ किंवा कमळांचा गुच्छ घालते आणि डाव्या हातात बाण किंवा धनुष्य धरते.

वामेन पुस्तताम्बूलदण्डाभयकमण्डलुम् । गणेशदर्पणेष्वासान्दद्यादेकैकशः क्रमात् ।। ३२६.

डाव्या हातात ती पुस्तक, तांब्या, काठी, अभयमुद्रा किंवा कमंडलू धरते; तसेच गणेशाचं चिन्ह, आरसा किंवा धनुष्य यापैकी काहीही क्रमाने घेते.

व्यक्ताऽथवाकार्य्या षद्ममुद्रा स्मृतासने । तिङ्गमुद्रा शिवस्योक्ता मुदा चावाहनी द्वयोः ।। ३२६.

ती प्रकट किंवा चित्रित करायची आहे; सहा पाकळ्यांचं कमळ आसन आहे, टिंगमुद्रा ही शिवाची सांगितली आहे आणि आनंदाने आवाहनमुद्रा दोघांसाठी आहे.

शक्तिमुद्रा तु योन्याख्या चतुरस्रन्तु मण्डलं । चतुरस्रं त्रिपत्राब्जं मध्यकोष्ठचतुष्टये ।। ३२६.

शक्तिमुद्रेला योनिमुद्रा असं म्हणतात; मंडल चौकोनी आहे, मध्यभागी तीन पाकळ्यांचं कमळ आणि चार मध्यकोष्ट आहेत.

त्र्यश्रोर्द्धे चार्द्धेचन्द्रस्तु द्विपदं द्विगुणं क्रमात् । द्विगुणं द्वारकण्ठन्तु द्विगुणादुपकण्ठतः ।। ३२६.

त्रिकोणाच्या वरती अर्धचंद्र आहे; दोन बाजू दोनपट आहेत, दार व त्याचा उंबरठा दोनपट, आणि आतला उंबरठाही दोनपट आहे.

द्वारत्रयं त्रयं दिक्षु अथ वा भद्रके यजेत् । स्थण्डिले वाथ संस्थाप्य पञ्चगव्यामृतादिना ।। ३२६.

तीन दिशांना तीन दारे आहेत, किंवा शुभ स्थळी पूजा करावी; किंवा स्थळी स्थापना करून, पाच गोमूत्र व अमृत याने पूजा करावी.

रक्तपुष्पाणि देयानि पूजयित्वा ह्युदङ्‌मुखः । शतं हुत्वामृताज्यञ्च चपूर्णादः सर्व्वसिद्धिभाक् ।। ३२६.१८ बलिन्दत्वा कुमारीश्च तिस्रो वा चाष्ट भोजयेत् । नैवह्यं शिवभक्तेषु दद्यान्न स्वयमाचरेत् ।। ३२६.

लाल फुलं अर्पण करावीत, उत्तराभिमुख होऊन पूजा करावी; अमृत व तुपाने शंभर आहुती दिल्यावर, पूर्ण विधी करणारा सर्व सिद्धी प्राप्त करतो.

कन्यार्थी लभते कन्यां अपुत्रः पुत्रमाप्नुयात् । दुर्भगा चैव सौभाग्यं राजा राज्यं जयं रणे ।। ३२६.

ज्याला कन्या हवी असेल त्याला कन्या मिळते; ज्याला पुत्र नाही त्याला पुत्र मिळतो; दुर्दैवीला सौभाग्य मिळतं, आणि राजाला राज्य व रणात विजय मिळतो.