अग्निपुराणम्

पञ्चपत्राभिसिद्ध्यर्थं द्विद्विकान्यपराणि तु। चतुर्दिक्षु विलिप्तानि गात्रकाणि भवन्त्युत

पाच पानांच्या सिद्धीसाठी इतर दुहेरी रेषा काढाव्यात. चारही दिशांना त्या प्रमाणे अवयव आखावेत.

त्रीणि कोणेषु पादार्थं द्विद्विकान्यपराणि तु। चतुर्दिक्षु विलिप्तानि गात्रकाणि भवन्त्युत

तीन कोपऱ्यांमध्ये पाय ठेवण्यासाठी वस्तू ठेवाव्यात; उरलेल्या दोन कोपऱ्यांत प्रत्येकी दोन ठेवाव्यात. चारही दिशांना अंगांची खूण करावी.

ततः पङ्क्तिद्वयं दिक्षु वीथ्यर्थन्तु विलोपयेत् । द्वाराण्याशासु कुर्वीत चत्वारि चतसृष्वपि

मग, रस्त्यासाठी दोन ओळी पुसाव्यात; चारही दिशांना प्रत्येकी चार दरवाजे करावेत.

द्वाराणां पार्श्वतः शोभा अष्टौ कुर्याद्विचक्षणः। तत्‌पार्श्व उपशोभास्तु तावत्यः परिकीत्तिताः

दरवाज्यांच्या बाजूला सुज्ञ माणसाने आठ सजावटी कराव्यात; आणि त्याच्या दोन्ही बाजूंना तितक्याच संख्येने उपसजावटी कराव्यात.

समीप उपशोभानां कोणास्तु परिकीर्त्तिताः। चतुर्दिक्षु ततो द्वे द्वे चिन्तयेन्मध्यकोष्ठकैः

उपसजावटींच्या जवळ कोपऱ्यांची खूण करावी; मग चारही दिशांना मधल्या कप्प्यांसह प्रत्येकी दोन विचाराव्यात.

चत्वारिबाह्यतो मृज्यादेकैकं पार्श्वयोरपि। शोभार्थं पार्श्वयोस्त्रीणि त्रीणि लुम्पेद्दलस्य तु

बाहेरच्या बाजूला, प्रत्येक बाजूला चार खूणा कराव्यात; सजावटीसाठी, पाकळीच्या प्रत्येक बाजूला तीन-तीन पुसाव्यात.

तद्वद्विपर्यये कुर्य्यादुपशोभां ततः परम्। कोणस्यान्तर्बहिस्त्रीणि चिन्तयेद्‌द्विर्विभेदतः

त्याचप्रमाणे उलट क्रमाने उपसजावटी कराव्यात; कोपऱ्याच्या आत आणि बाहेर, दोन प्रकारे विभागून तीन-तीन विचाराव्यात.

एवं षोडशकोष्ठं स्यादेवप्तन्यत्तु मण्डलम्। द्विषट्कभागे षट्‌त्रिंशत्‌पदं पद्मन्तु वीथिका

अशा प्रकारे सोळा कप्पे होतील आणि मंडळ पूर्ण करावे; बारा भागात कमळाच्या छत्तीस पाकळ्या असाव्यात आणि रस्ता दाखवावा.

एका पङ्‌क्तिः पराभ्यां तु द्वारशोभादि पूर्ववत्। द्वादशाङ्गुलिभिः मद्ममेकहस्ते तु मण्डले

एक ओळ, पूर्वीप्रमाणे, दरवाज्याच्या बाह्य आणि अंतर्गत सजावटीसाठी असते; मंडळ बारा बोटांनी किंवा एका हाताच्या रुंदीने मोजावे.

द्विहस्ते हस्तमात्रं स्याद्‌वृद्ध्या द्वारेण वाचरेत्। अपीठञ्चतुरस्त्रं स्याद्विकरञ्चक्रपङ्कजम्

दोन हातांचे असेल तर एक हात मोजावे; वाढ करताना दरवाज्याप्रमाणे पुढे जावे. वेदी चौकोनी असावी, त्यात चक्र आणि कमळाचे चित्र असावे.

पद्मार्द्धं नवभिः प्रोक्तं नाभिस्तु तिसृभिः स्मृता। अष्टाभिर्द्वारकान् कुर्य्यान्नेमिन्तु चतुरङ्गुलैः

कमळाचा अर्धा भाग नऊने करावा असे सांगितले आहे; नाभी तीनने मानली जाते. आठ दरवाजे करावेत आणि कडा चार बोटांनी मोजाव्यात.

त्रिधा विभज्य च क्षेत्रमन्तर्द्वाभ्यामथाङ्कयेत्। वञ्चान्तस्वरसिद्ध्यर्थं तष्वास्फाल्य लिखदरान्

शेत तिळा विभागून, मग दोन भागांत खूण करावी; आतल्या स्वराची सिद्धीसाठी, रेषा ठोकून काढाव्यात.

इन्दीवरदलाकारानथवा मातुलाङ्गवत्। पद्मपत्रायतान्वापि लिखेदिच्छानुरूपतः

नीळ कमळाच्या पाकळ्यांसारखी किंवा बत्ताच्या फळासारखी आकृती काढावी; किंवा इच्छेनुसार लांबट कमळाच्या पानांसारखीही काढावी.

भ्रामयित्वा बहिर्न्नेमावरसन्ध्यन्तरे स्थितः। भ्रामयेदरमूलन्तु सन्धिमध्ये व्यवस्थितः

बाहेरील कडा फिरवून, जी खालच्या सांध्यात ठेवलेली आहे, तिला फिरवावी; सांध्याच्या मध्यभागी असलेल्या पाकळीच्या मुळालाही फिरवावे.

अरमध्ये स्थितो मद्यमरणिं भ्रामयेत् समम्। एवं सिद्ध्यन्तराः सम्यक् मातुलाङ्गनिभाः समाः

पाकळीच्या मध्यभागी उभे राहून, मधल्या काडीला सम प्रमाणात फिरवावे; अशा प्रकारे इतर पाकळ्याही बत्तासारख्या आणि सारख्या तयार कराव्यात.

विभज्य सप्तधा क्षेत्रं चतुर्द्दशकरं समम्। द्विधा कृते शतं ह्यत्र षण्नवत्यधिकानि तु

शेत सात भागांत विभागून, चौदा समान भाग करावेत; दोन भाग केल्यावर शंभर आणि त्यावर छान्णव अधिक मिळतात.

कोष्ठकानि चतुर्भिस्तैर्म्मध्ये भद्रं समालिखेत्। परितो विसृजेद्वीथ्यै तथा दिक्षु समालिखेत्

त्या चार कप्प्यांनी मधोमध शुभ चिन्ह काढावे; आजूबाजूला रस्त्यासाठी विभागावेत आणि तशाच प्रकारे दिशांमध्येही काढावेत.

कमलानि पुनर्वीथ्यै परितः परिमृज्य तु। द्वे द्वे मध्यमकोष्ठे तु ग्रीवार्थं दिक्षु लोपयेत्

रस्त्यासाठी पुन्हा कमळे सर्व बाजूंनी गुळगुळीत करावीत; मधल्या कप्प्यांत प्रत्येक दिशेला दोन-दोन गळा (म्हणजे ग्रीवा)साठी पुसाव्यात.

चत्वारि बाह्यतः पश्चात्त्रीणि त्रीणि तु लोपयेत्। ग्रीवापार्श्वे बहिस्त्वेका शोभा सा परिकीर्त्तिता

बाहेरून चार पुसाव्यात, नंतर तीन-तीन पुसाव्यात; ग्रीवेच्या बाजूला, बाहेर एक सजावट करावी असे सांगितले आहे.

विभज्य बाह्यकोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि मार्जयेत्। मण्डलं नवभागं स्यान्नवव्यूहं हरि यजेत् ।। ३१ पञ्चविंशातिकव्यूहं मण्डलं विश्वरूपगम्। द्वात्रिंशद्धस्तकं क्षेत्रं भक्तं द्वात्रिंशता समम्

बाहेरील कोपऱ्यांमध्ये सात सीमांच्या आत प्रत्येकामध्ये तीन जागा स्वच्छ कराव्यात. असे केल्यावर मंडळ नवभागात विभागले जाते आणि त्या नव विभागांमध्ये हरिची पूजा करावी.

एवं कृते चतुर्विंशत्यधिकन्तु सहस्त्रकम्। कोष्ठकानां समुद्‌दिष्टं मध्ये षोडशकोष्ठकैः

अशा प्रकारे तयार केलेल्या मंडळात एक हजार चोवीस कप्पे असतात आणि मध्यभागी सोळा कप्पे असतात.

भद्रकं परिलिख्याथ पार्श्वे पङ्‌क्तिं विमृज्य तु। ततः षोडशभिः कोष्ठैर्द्दिक्षु भद्काष्टकं लिखेत्

मंगल चौकट आखून, बाजूची ओळ स्वच्छ करून, नंतर सोळा कप्प्यांनी दिशांमध्ये आठ मंगल चौकट आखाव्यात.

ततोपि पङ्‌क्तिं सम्मृज्य तद्वत् षोडशभद्रकम्। लिखित्वा परितः पङ्‌क्तिं विमृज्याथ प्राकल्पयेत्

यानंतर पुन्हा ओळ स्वच्छ करून, त्याचप्रमाणे सोळा मंगल चौकट आखाव्यात. मग सर्व बाजूंनी ओळ स्वच्छ करून योग्य रितीने मांडणी करावी.

द्वारद्वाधशकं दिक्षु त्रीणि त्रीणि यथाक्रमम्। षड्‌भिः परिलुप्यान्तर्मध्ये चत्वारि पार्श्वयोः

दिशांतील दरवाज्यांमध्ये बारा कप्पे, प्रत्येकी तीन असे मांडावेत. त्यातील सहा काढून टाकल्यावर मध्यभागी आणि बाजूंना प्रत्येकी चार कप्पे राहतात.

चत्वार्यन्तर्बहिर्द्वे तु शोभार्थं परिमृज्य तु। उपद्वारप्रसिद्ध्यर्थं त्रीण्यन्तः पञ्च बाह्यतः

मध्यभागी चार आणि बाहेर दोन कप्पे सौंदर्यासाठी स्वच्छ करावेत. उपद्वारांची व्यवस्था करण्यासाठी आत तीन आणि बाहेर पाच कप्पे ठेवावेत.

परिमृज्य तथा शोभां पूर्ववत् परिकल्पयेत्। बहिः कोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि कोष्ठानि मार्जयेत्

अशाच प्रकारे सौंदर्यासाठी स्वच्छ करून, पूर्वीप्रमाणेच मांडणी करावी. बाहेरील कोपऱ्यांमध्ये सात सीमांच्या आत प्रत्येकी तीन कप्पे स्वच्छ करावेत.

पञ्चत्रिंशतिकव्यूहे परं ब्रह्म यजेत् कजे । मध्ये पूर्वादितः पद्मे वासुदेवादयः क्रमात्

पंचतीस विभागांच्या मांडणीत मध्यभागी परब्रह्माची पूजा करावी. पूर्वेकडील कमळामध्ये वासुदेव आणि इतरांची अनुक्रमे पूजा करावी.

वराहं पूजयित्वा च पूर्वपद्मे ततः क्रमात्। व्यूहान् सम्पूजयेत्तावत् यावत् षड्‌विंशमो भवेत्

पूर्वेकडील कमळात वराहाची पूजा करून, त्यानंतर अनुक्रमे सहावीशाव्या पर्यंत सर्व मांडणांची पूजा करावी.

यथोक्तं व्यूहमखिलमेकस्मिन् पङ्कजे क्रमात्। यष्टव्यमिति यत्नेन प्रचेता मन्यतेऽध्वरम्

जसे सांगितले आहे, तसे सर्व मांडणी एका कमळामध्ये अनुक्रमे पूजावी; असे ज्ञानी यज्ञ मानतात.