अग्निपुराणम्

चत्वारिंशदधिकानि चतुर्द्दशसतानि हि । मण्डलानि हरेःशम्भोर्देव्याः सूर्य्यस्य सन्ति च ।। ३२०.

चौदाशे चाळीस मंडळे हरि, शंभू, देवी आणि सूर्य यांची आहेत.

दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं श्रृणु । दिक्षु पञ्चत्रयञ्चैकं त्रयं पञ्च च लोमयेत् ।। ३२०.

दहा आणि सात विभागांत वेल आणि लिंगाची उत्पत्ती कशी होते ते ऐक. दिशांना पाच तीनच्या जोड्या, एक तीन आणि पाच अशा रचना कराव्यात.

ऊद्‌र्ध्वगो द्विपदे लिङ्गमन्दिरं पार्श्वकोष्ठयोः । मध्येन द्विपदं पद्ममथ चैकञ्च पङ्कजं ।। ३२०.

वरच्या भागात दोन पाकळ्यांच्या जागेत लिंगमंदिर असते, बाजूला कोष्टके असतात. मध्यभागी दोन पाकळ्यांचे कमळ आणि त्यानंतर एक कमळ असते.

लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रेपदद्वारमलोपनात् । तत्पार्श्वशोभाः षड्‌लोप्य लताः शेषास्तथा हरेः ।। ३२०.

लिंगाच्या दोन्ही बाजूंना शुभ द्वार नसल्यामुळे सहा वेल काढून टाकाव्यात, उरलेल्या वेल हरिच्या असतात.

ऊद्‌र्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम् . रश्मिमानसमायुक्तवेदलोपाच्च शोभिकम् ।। ३२०.

वरच्या दोन पाकळ्यांची जागा वगळली जाते आणि हरिच्या आठ शुभ रूपांची आठवण ठेवली जाते. किरणे आणि मन वगळल्याने सुंदर रूप प्रस्थापित होते.

पञ्चविंशतिकं पद्मं ततः पीठमपीठकम् । द्वयं द्वयं रक्षयित्वा उपशोभास्तथाष्ट च ।। ३२०.

पंचवीस पाकळ्यांचे कमळ, त्यानंतर पिंठ आणि उपपिंठ तयार करावे. दोन दोन जपून ठेवावेत आणि आठ उपशोभा असाव्यात.

देव्यादिख्यापकं भद्रं बृहन्मध्ये परं लघु । मध्ये नवपदं पद्मं कोणे भद्रचतुष्टयम् ।। ३२०.

देवी आणि इतरांचे सूचक शुभ रूप मध्यभागी मोठे आणि शेवटी सूक्ष्म असते. मध्यभागी नवपदांचे कमळ असावे आणि कोपऱ्यांत चार शुभ रूपे असावीत.

त्रयोदशपदं शेषं बुद्ध्याधारन्तु मण्हलं । शतपत्रं षष्ट्यधिकं बुद्ध्याधारं हरादिषु ।। ३२०.

उरलेली तेरा पावले ही बुद्धीचे आणि मण्डलाचे आधार आहेत. शंभर पाकळ्यांचे, त्यात आणखी साठ असलेले, हे बुद्धीचे आधार हरि वगैरे देवतांमध्ये मानले जातात.

ईश्वर उवाच अस्त्रयागः पुरा कार्य्यः सर्वकर्म्मसु सिद्धिदः । मध्ये पूज्यं शिवाद्यस्त्रं वज्रादीन् पूर्वतः क्रमात् ।। ३२१.

ईश्वर म्हणाले— सर्व कर्मांमध्ये यश मिळवण्यासाठी आधी अस्त्रयाग करावा लागतो. मध्ये शिवाचे आणि इतर देवतांचे अस्त्र पूजाविधीने पूजावेत; पूर्वेकडून क्रमाने वज्र वगैरे अस्त्रांची पूजा करावी.

पञ्चचक्रं दश करं रणादौ पूजितं जये । ग्रहपूजा रविर्मध्ये पूर्व्वाद्याः सोमकादयः ।। ३२१.

पाच चक्रे आणि दहा हात असलेले, युद्धाच्या सुरुवातीला विजयासाठी पूजिले जाते. ग्रहपूजेत सूर्य मधोमध असतो, आणि चंद्रापासून सुरू होणारे इतर ग्रह पूर्वेकडून मांडले जातात.

सर्व्व एकादशस्थास्तु ग्रहाः स्युः ग्रहपूजनात् । अस्त्रशान्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वोत्पातविनाशिनीं ।। ३२१.

सर्व ग्रह एकादश स्थानांमध्ये ठेवावेत, ग्रहपूजेच्या वेळी. आता मी अस्त्रशांती सांगतो, जी सर्व आपत्ती दूर करणारी आहे.

ग्रहरोगादिशमनीं मारीशत्रुविमर्द्दनीं । विनायकोपतप्तिघ्नमघोरास्त्रं जपेन्नरः ।। ३२१.

ही ग्रहदोष, रोग वगैरे शांत करते, मारी आणि शत्रूंचा नाश करते; विनायकाच्या रागामुळे निर्माण झालेली जळजळ घालवण्यासाठी, नराने अघोरास्त्राचा जप करावा.

लक्षं ग्रहादिनाशः स्यादुत्‌पाते तिलहोमकम् । दिव्ये लक्षं तदर्द्धेन व्योमजोत्पातनाशनं ।। ३२१.

एक लक्ष जपाने ग्रहदोष आणि इतर संकटे नाहीशी होतात; आपत्तीच्या वेळी तिळांनी होम करावा. आकाशातील आपत्ती दूर करण्यासाठी अर्ध्या संख्येचा जप पुरेसा असतो.

घृतेन लक्षपातेन उत्पाते भूमिजे हितम् । घृतगुग्‌गुलुहोमे च सर्व्वोत्पातादिमर्द्दनम् ।। ३२१.

पृथ्वीवरील आपत्ती दूर करण्यासाठी तूपाचे एक लक्ष होम करणे हितावह असते. तूप आणि गुग्गुळू यांचा होम केल्याने सर्व प्रकारच्या आपत्तींचा नाश होतो.

दूर्वाक्षताज्यहोमेन व्याधयोऽथ घृतेन च । सहस्रेण तु दुःस्वप्ना विनश्यन्ति न संशयः ।। ३२१.

दूर्वा, अक्षता आणि तूप यांचा होम केल्याने रोग शांत होतात; तुपाच्या हजार आहुती दिल्यास वाईट स्वप्ने नक्कीच नाहीशी होतात.

अयुताद्‌ ग्रहदोषघ्नो जवाघृतविमिश्रितात् । विनायकार्त्तिशमनमयुतेन घृतस्य च ।। ३२१.

जवा फुलांनी मिसळलेल्या तुपाच्या दहा हजार आहुती दिल्यास ग्रहदोष नाहीसे होतात; तुपाच्या दहा हजार आहुतींनी विनायकाच्या संतापाचे शमन होते.

भूतवेतालशान्तिस्तु गुग्गुलोरयुतेन च । महावृक्षस्य भङ्गे तु व्यालकङ्के गृहे स्थिते ।। ३२१.

गुग्गुळूच्या दहा हजार आहुतींनी भूत आणि वेताळ शांत होतात; मोठे झाड तुटल्यावर किंवा घरात सर्पाचा डाग दिसल्यास हे करावे.

आरण्यानां प्रवेशे च दूर्वाज्याक्षतहावनात् । उल्कापाते भूमिकम्पे तिलाज्येनाहुताच्छिवम् ।। ३२१.

वनात प्रवेश करताना दूर्वा, अक्षता आणि तुपाचा होम करावा; उल्का पडल्यावर किंवा भूकंप झाल्यावर तिळ आणि तुपाच्या आहुतींनी शिवाची पूजा करावी.

रक्तस्रावे तु वृक्षाणामयुताद्‌ गुग्गुलोः शिवं । अकाले फलपुष्पणां राष्ट्रभङ्गे च मारणे ।। ३२१.

झाडांना रक्तस्राव झाल्यास, गुग्गुळूच्या दहा हजार आहुतींनी शुभता मिळते; फळे-फुले अकाली येणे, राज्याचा नाश किंवा मृत्यू यावेळीही हे करावे.

द्विपदादेर्यदा मारी लक्षार्द्धाच्च तिलाज्यतः । हस्तिमारीप्रशान्त्यर्थ करिणीदन्तवर्द्धने ।। ३२१.

दुर्बल, पशु किंवा इतरांना रोग झाल्यास, अर्धे लक्ष तिळ-तुपाच्या आहुती द्याव्यात; हत्तीच्या रोग शांतीसाठी आणि दात वाढीसाठीही हे करतात.

हस्तिन्यां मददृष्टौ च अयुताच्छान्तिरिष्यते । अकाले गर्भपाते तु जातं यत्र विनश्यति ।। ३२१.

हत्तीला मद आला असेल तर दहा हजार आहुतींनी शांती होते; अकाली गर्भपात किंवा जन्मलेले मूल मरण पावल्यास हे करावे.

विकृता यत्र जायन्ते यात्राकालेऽयुतं हुनेत् । तिलाज्यलक्षहोमन्तु उत्तमासिद्धिसाधने ।। ३२१.

जिथे विकृत जन्म होतो किंवा प्रवासाच्या वेळी, दहा हजार आहुती द्याव्यात; तिळ-तुपाच्या एक लक्ष आहुतींनी उत्तम सिद्धी मिळते.

मध्यमायां तदर्द्धेन तत्पादादधमासु च । यथा जपस्तथा होमः संग्रामे विजयो भवेत । अघोरास्त्रं जपेन्न्यस्य ध्यात्वा पञ्चास्यमूर्ज्जितम् ।। ३२१.

मध्यम श्रेणीसाठी अर्ध्या संख्येने, कनिष्ठांसाठी त्याच्या चौथ्या भागाने होम करावा. जसा जप, तसा होम—याने युद्धात विजय मिळतो. अघोरास्त्राचा जप करताना, पाच तोंडांचा तेजस्वी रूप ध्यानात धरावे.

ईश्वर उवाच वक्ष्ये पाशुपतास्त्रेण शान्तिजापादि पूर्व्वतः । पादतः पूर्व्वनाशो हि फडन्तं चापदादिनुत् ।। ३२२.

ईश्वर म्हणाले— मी पूर्वीप्रमाणे पाशुपत अस्त्राने शांती, जप आणि इतर विधी सांगतो. पायापासून पूर्वेकडील नाश साधता येतो, आणि 'फट्' या अक्षराने प्रत्येक अंगावर स्पर्श करावा.

घृतगुग्गुलुहोमाच्चह्साध्यानपि साधयेत् । पठनास्सर्वशान्तिः स्याच्छस्त्रापाशुपतस्य च ।। ३२२.

तुप आणि गुग्गुळ यांच्या होमाने अगदी कठीण कामेही साधता येतात. सर्व प्रकारची शांतता आणि पाशुपत अस्त्राचे रक्षण, केवळ पठणाने मिळते.

ईश्वर उवाच ओं ह्रूँ हंसइति मन्त्रेण मृत्युरोगादि शाम्यति । लक्षाहुतिभिर्दूर्व्वाभिः शान्ति पुष्टि प्रसाधयेत् ।। ३२३.

ईश्वर म्हणाले: 'ॐ ह्रूं हंस' या मंत्राने मृत्यू, आजार यांसारख्या गोष्टी शांत होतात. दुर्वा घालून लक्ष वेळा होम केल्याने शांती आणि पोषण मिळते.

अथ वा प्रणवेनैव मायया वा षड़ानन । दिव्यान्तरीक्षभौमानां शान्तिरुत्पातवृक्षके ।। ३२३.

किंवा फक्त प्रणवाने किंवा मायेमुळे, हे षडानन, दैवी, आकाशातील आणि पृथ्वीवरील संकटे तसेच आपत्तीग्रस्त झाडांची शांतता होते.

ओं नमो भगवति गङ्गे कालि महाकालि मांसशोणितभोजने रक्तकृष्णमुखि वशमानय मानुषान् स्वाहा ।। ओं लक्षं जप्त्वा दशांशेन हुत्वा स्यात् सर्वकर्म्मकृत् । वशं नयति शक्रादीन्मानुषेष्वेषु का कथा ।। ३२३.

ॐ भगवती गंगा, काली, महाकाली, मांस आणि रक्त खाणारी, रक्तवर्ण व काळ्या मुखाची, लोकांना वश कर, स्वाहा. हे लक्ष वेळा जपून आणि त्यातल्या दहाव्या भागाचा होम केल्याने सर्व कामात यश मिळते; इंद्रालाही वश करता येते, मग माणसांचे काय सांगावे!