अग्निपुराणम्

द्विपदं कमलं वीथी पट्टिका दिक्षु पङ्कजम् । चतुष्कं पृष्ठतो वीथी पदिका द्विपदान्यथा ।। ३२०.

दोन पाकळ्यांचे कमळ म्हणजे मुख्य मार्ग, त्याच्या कडेला पट्ट्या असाव्यात आणि दिशांना कमळे असावीत. मागच्या बाजूला चार वाटांचे रस्ते असावेत आणि इतरत्र दोन पाकळ्यांचे मार्ग असावेत.

कण्ठोपकण्ठयुक्तानि द्वारान्यब्जन्तु मध्यतः । पञ्चाब्जमण्डले ह्यस्मिन् सितं पीतञ्च पूर्व्वकम् ।। ३२०.

दारांना गळा आणि उपगळा युक्त असावेत, मध्यभागी कमळे असावीत. या पाच कमळांच्या मंडलात पूर्वेकडील कमळ पांढरे आणि पिवळे असावे.

वैदूर्य्याभं दक्षिणाब्जं कुन्दाभं वारुणं कजम् । उत्तराब्जन्तु शङ्गाभमन्यत् सर्व्वं विचित्रकम् ।। ३२०.

दक्षिणेकडील कमळ वैदूर्यसारखे, पश्चिमेकडील कमळ कुंदासारखे, उत्तर दिशेचे कमळ शंखासारखे असावे. उरलेली सर्व कमळे विविध रंगरूपात असावीत.

सर्व्वकामप्रदं वक्ष्ये दशहस्तन्तु मण्डलम् । विकारक्तन्तुर्य्याश्रं द्वारन्तु द्विपदं भवेत् ।। ३२०.

आता मी सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, दहा हात लांबीचे मंडळ सांगतो. मुख्य मार्ग चार वाटांचा असावा आणि दार दोन पाकळ्यांचे असावे.

मध्ये पद्मं पूर्व्ववच्च विघ्नध्वंसं वदाम्यथ । चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृतञ्चैव करद्वयम् ।। ३२०.

मध्यभागी पूर्वीप्रमाणेच कमळ असावे. आता विघ्नांचा नाश करणाऱ्या रचनेचे वर्णन करतो. चार हात लांबीचे नगर तयार करावे आणि ते दोन हातांनी वेढावे.

वीथिका हस्तमात्रन्तु स्वस्तिकैर्वहुभिर्वृता । हस्तमात्राणि द्वाराणि दिशु वृत्तं सपद्मकम् ।। ३२०.

मुख्य मार्ग एका हाताच्या रुंदीचा असावा आणि त्याभोवती अनेक स्वस्तिकांनी सजवावा. दारे प्रत्येक दिशेला एका हाताच्या आकाराची, गोलाकार आणि कमळांनी युक्त असावीत.

पद्मानि पञ्च शुक्लानि मध्ये पूज्यश्च निष्कलः । हृदयादीनि पूर्व्वादौ विकदिक्ष्वस्त्राणि वै यजेत् ।। ३२०.

पाच पांढरी कमळे ठेवावीत आणि मध्यभागी निर्गुण रूपाची पूजा करावी. पूर्वेकडून सुरुवात करून हृदय वगैरे अस्त्रे मध्यदिशांमध्ये अर्पण करावीत.

प्राग्‌वच्च पञ्च ब्रह्माणि बुद्ध्याधारमतो वदे . शतभागो तिथिभागे पद्मं लिङ्गाष्टकं दिशि ।। ३२०.

पूर्वीप्रमाणेच पाच ब्रह्मांची स्थापना करावी, बुद्धी आधार मानावी. तिथीच्या शंभराव्या भागात, दिशांना एक कमळ आणि आठ लिंगे ठेवावीत.

मे खलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत् । आचार्य्यो बुद्धिमाश्रित्य कल्पयेच्च लतादिकम् ।। ३२०.

गळा आणि उपगळा यांच्या मापाने दार दोन पाकळ्यांचे असावे. आचार्याने बुद्धीच्या आधाराने वेल वगैरे रचना तयार करावी.

चतुःपट्‌पञ्चमाष्टादि खाछिशाद्यादि मण्डलम् । खाक्षीन्दुसूर्य्यगं सर्वं खाक्षि चैवेन्दुवर्णनात् ।। ३२०.

चार, पाच, आठ आणि पुढील क्रमाने 'ख' आणि 'शि' पासून सुरू होणारे मंडळ तयार करावे. सर्व मंडळे 'ख', चंद्र आणि सूर्याशी संबंधित आहेत आणि 'ख' व 'अक्षी' चंद्राच्या रंगाने वर्णन केली जातात.

चत्वारिंशदधिकानि चतुर्द्दशसतानि हि । मण्डलानि हरेःशम्भोर्देव्याः सूर्य्यस्य सन्ति च ।। ३२०.

चौदाशे चाळीस मंडळे हरि, शंभू, देवी आणि सूर्य यांची आहेत.

दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं श्रृणु । दिक्षु पञ्चत्रयञ्चैकं त्रयं पञ्च च लोमयेत् ।। ३२०.

दहा आणि सात विभागांत वेल आणि लिंगाची उत्पत्ती कशी होते ते ऐक. दिशांना पाच तीनच्या जोड्या, एक तीन आणि पाच अशा रचना कराव्यात.

ऊद्‌र्ध्वगो द्विपदे लिङ्गमन्दिरं पार्श्वकोष्ठयोः । मध्येन द्विपदं पद्ममथ चैकञ्च पङ्कजं ।। ३२०.

वरच्या भागात दोन पाकळ्यांच्या जागेत लिंगमंदिर असते, बाजूला कोष्टके असतात. मध्यभागी दोन पाकळ्यांचे कमळ आणि त्यानंतर एक कमळ असते.

लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रेपदद्वारमलोपनात् । तत्पार्श्वशोभाः षड्‌लोप्य लताः शेषास्तथा हरेः ।। ३२०.

लिंगाच्या दोन्ही बाजूंना शुभ द्वार नसल्यामुळे सहा वेल काढून टाकाव्यात, उरलेल्या वेल हरिच्या असतात.

ऊद्‌र्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम् . रश्मिमानसमायुक्तवेदलोपाच्च शोभिकम् ।। ३२०.

वरच्या दोन पाकळ्यांची जागा वगळली जाते आणि हरिच्या आठ शुभ रूपांची आठवण ठेवली जाते. किरणे आणि मन वगळल्याने सुंदर रूप प्रस्थापित होते.

पञ्चविंशतिकं पद्मं ततः पीठमपीठकम् । द्वयं द्वयं रक्षयित्वा उपशोभास्तथाष्ट च ।। ३२०.

पंचवीस पाकळ्यांचे कमळ, त्यानंतर पिंठ आणि उपपिंठ तयार करावे. दोन दोन जपून ठेवावेत आणि आठ उपशोभा असाव्यात.

देव्यादिख्यापकं भद्रं बृहन्मध्ये परं लघु । मध्ये नवपदं पद्मं कोणे भद्रचतुष्टयम् ।। ३२०.

देवी आणि इतरांचे सूचक शुभ रूप मध्यभागी मोठे आणि शेवटी सूक्ष्म असते. मध्यभागी नवपदांचे कमळ असावे आणि कोपऱ्यांत चार शुभ रूपे असावीत.

त्रयोदशपदं शेषं बुद्ध्याधारन्तु मण्हलं । शतपत्रं षष्ट्यधिकं बुद्ध्याधारं हरादिषु ।। ३२०.

उरलेली तेरा पावले ही बुद्धीचे आणि मण्डलाचे आधार आहेत. शंभर पाकळ्यांचे, त्यात आणखी साठ असलेले, हे बुद्धीचे आधार हरि वगैरे देवतांमध्ये मानले जातात.

ईश्वर उवाच अस्त्रयागः पुरा कार्य्यः सर्वकर्म्मसु सिद्धिदः । मध्ये पूज्यं शिवाद्यस्त्रं वज्रादीन् पूर्वतः क्रमात् ।। ३२१.

ईश्वर म्हणाले— सर्व कर्मांमध्ये यश मिळवण्यासाठी आधी अस्त्रयाग करावा लागतो. मध्ये शिवाचे आणि इतर देवतांचे अस्त्र पूजाविधीने पूजावेत; पूर्वेकडून क्रमाने वज्र वगैरे अस्त्रांची पूजा करावी.

पञ्चचक्रं दश करं रणादौ पूजितं जये । ग्रहपूजा रविर्मध्ये पूर्व्वाद्याः सोमकादयः ।। ३२१.

पाच चक्रे आणि दहा हात असलेले, युद्धाच्या सुरुवातीला विजयासाठी पूजिले जाते. ग्रहपूजेत सूर्य मधोमध असतो, आणि चंद्रापासून सुरू होणारे इतर ग्रह पूर्वेकडून मांडले जातात.

सर्व्व एकादशस्थास्तु ग्रहाः स्युः ग्रहपूजनात् । अस्त्रशान्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वोत्पातविनाशिनीं ।। ३२१.

सर्व ग्रह एकादश स्थानांमध्ये ठेवावेत, ग्रहपूजेच्या वेळी. आता मी अस्त्रशांती सांगतो, जी सर्व आपत्ती दूर करणारी आहे.

ग्रहरोगादिशमनीं मारीशत्रुविमर्द्दनीं । विनायकोपतप्तिघ्नमघोरास्त्रं जपेन्नरः ।। ३२१.

ही ग्रहदोष, रोग वगैरे शांत करते, मारी आणि शत्रूंचा नाश करते; विनायकाच्या रागामुळे निर्माण झालेली जळजळ घालवण्यासाठी, नराने अघोरास्त्राचा जप करावा.

लक्षं ग्रहादिनाशः स्यादुत्‌पाते तिलहोमकम् । दिव्ये लक्षं तदर्द्धेन व्योमजोत्पातनाशनं ।। ३२१.

एक लक्ष जपाने ग्रहदोष आणि इतर संकटे नाहीशी होतात; आपत्तीच्या वेळी तिळांनी होम करावा. आकाशातील आपत्ती दूर करण्यासाठी अर्ध्या संख्येचा जप पुरेसा असतो.

घृतेन लक्षपातेन उत्पाते भूमिजे हितम् । घृतगुग्‌गुलुहोमे च सर्व्वोत्पातादिमर्द्दनम् ।। ३२१.

पृथ्वीवरील आपत्ती दूर करण्यासाठी तूपाचे एक लक्ष होम करणे हितावह असते. तूप आणि गुग्गुळू यांचा होम केल्याने सर्व प्रकारच्या आपत्तींचा नाश होतो.

दूर्वाक्षताज्यहोमेन व्याधयोऽथ घृतेन च । सहस्रेण तु दुःस्वप्ना विनश्यन्ति न संशयः ।। ३२१.

दूर्वा, अक्षता आणि तूप यांचा होम केल्याने रोग शांत होतात; तुपाच्या हजार आहुती दिल्यास वाईट स्वप्ने नक्कीच नाहीशी होतात.

अयुताद्‌ ग्रहदोषघ्नो जवाघृतविमिश्रितात् । विनायकार्त्तिशमनमयुतेन घृतस्य च ।। ३२१.

जवा फुलांनी मिसळलेल्या तुपाच्या दहा हजार आहुती दिल्यास ग्रहदोष नाहीसे होतात; तुपाच्या दहा हजार आहुतींनी विनायकाच्या संतापाचे शमन होते.

भूतवेतालशान्तिस्तु गुग्गुलोरयुतेन च । महावृक्षस्य भङ्गे तु व्यालकङ्के गृहे स्थिते ।। ३२१.

गुग्गुळूच्या दहा हजार आहुतींनी भूत आणि वेताळ शांत होतात; मोठे झाड तुटल्यावर किंवा घरात सर्पाचा डाग दिसल्यास हे करावे.

आरण्यानां प्रवेशे च दूर्वाज्याक्षतहावनात् । उल्कापाते भूमिकम्पे तिलाज्येनाहुताच्छिवम् ।। ३२१.

वनात प्रवेश करताना दूर्वा, अक्षता आणि तुपाचा होम करावा; उल्का पडल्यावर किंवा भूकंप झाल्यावर तिळ आणि तुपाच्या आहुतींनी शिवाची पूजा करावी.

रक्तस्रावे तु वृक्षाणामयुताद्‌ गुग्गुलोः शिवं । अकाले फलपुष्पणां राष्ट्रभङ्गे च मारणे ।। ३२१.

झाडांना रक्तस्राव झाल्यास, गुग्गुळूच्या दहा हजार आहुतींनी शुभता मिळते; फळे-फुले अकाली येणे, राज्याचा नाश किंवा मृत्यू यावेळीही हे करावे.