अग्निपुराणम्

कपोलं पदिकं कार्य्यं दिक्षु द्वारत्रयं स्फुटम् । कोणबन्धं त्रिपट्टन्तु द्विपट्टं वज्रवद्भवेत् ।। ३२०.

कपाळ पदिकासारखं करावं, दिशांना तीन द्वारं स्पष्टपणे असावीत; कोपऱ्याचं बंधन तिप्पट पट्टीचं असावं, आणि दुहेरी पट्टी वज्रासारखी असावी.

मध्यन्तु कमलं शुक्लं पीतं रक्तञ्च नीलकम् । पीतशुक्लञ्च धूम्रञ्च रक्तं पीतञ्च मुक्तिदम् ।। ३२०.

मध्यभागी कमळ पांढरं, पिवळं, लाल आणि निळं असतं; पिवळं-पांढरं, धुरकट, लाल आणि पिवळं, असं हे मुक्ती देणारं आहे.

पूर्व्वादौ कमलान्यष्ट शिवविष्ण्वादिकंजपेत् . प्रासादमध्यतोऽभ्यर्च्य शक्रादीन्व्जकादिषु ।। ३२०.

पूर्वेकडून सुरुवात करून आठ कमळं शिव, विष्णू आणि इतरांसाठी तयार करावीत; मंदिराच्या मध्यभागी पूजा करावी, आणि इंद्रादींची पूजा कमळांमध्ये करावी.

अस्त्राणि वाह्यवीथ्यान्तु विष्ण्वादीनश्वमेधभाक् । पवित्रारोहणादौ च महामण्डलमालिखेत् ।। ३२०.

शस्त्रं बाह्य वाटेवर ठेवावीत, विष्णू वगैरे अश्वमेधाचा हक्क असणाऱ्यांसाठी; पवित्र आरोहणाच्या सुरुवातीला महा मंडळ आखावं.

अष्टहस्तं पुरा क्षेत्रं रसपक्षैर्विवर्त्तयेत् । द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पदिका ततः ।। ३२०.

पूर्वी, क्षेत्र आठ हातांचं होतं, रसाच्या भागांनी ते फिरवावं; मध्यभागी दोन पाकळ्यांचं कमळ, त्यानंतर वाट आणि पदिका असते.

दिग्विदिक्षु ततोऽष्ठै च नीलाब्जानि विवर्त्तयेत् । मध्यपद्मप्रमाणेन त्रिंशत्पद्मानि तानि तु ।। ३२०.

नंतर, दिशांना आणि कोपऱ्यांना आठ निळ्या कमळांची रचना करावी; मध्य कमळाच्या मापाने तिथे तीस कमळं असतात.

. दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च । तत्‌पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्द्धतः ।। ३२०.

ही कमळं पाकळ्यांच्या सांधणीशिवाय आणि निळ्या रंगाची असतात; त्यांच्या मागे पदिका, वाटा आणि त्यांच्या वरती स्वस्तिक असतात.

. द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु . वर्त्तयेत् स्वस्तिकांश्तत्र वीथिका पूर्व्ववद्वहिः ।। ३२०.

त्याचप्रमाणे, आठ दोन पाकळ्यांची कमळं त्यांच्या भागांनुसार तयार करावीत; तिथे स्वस्तिक काढावेत आणि बाहेर वाटा पूर्वीसारख्या असाव्यात.

द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठयुतानि तु । वक्त्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथका पूर्व्ववद्वहिः ।। ३२०.

द्वारं, कमळासारखी, उपगळ्याच्या भागांसह असतात; तिथे स्वस्तिक काढावेत आणि बाहेर वाटा पूर्वीसारख्या असाव्यात.

स्वस्तिकादि विचित्रञ्च सर्व्वकामपदं गुह । पञ्चाब्जं पञ्चहस्तं स्यात् समन्ताद्दशभाजितम् ।। ३२०.

गुहा, स्वस्तिक आणि इतर सुंदर आकार, तसेच सर्व इच्छा पूर्ण करणारे पाद तयार करावे. पाच कमळांची रचना पाच हात लांबीची असावी आणि सर्व बाजूंनी दहा समान भागांत विभागावी.

द्विपदं कमलं वीथी पट्टिका दिक्षु पङ्कजम् । चतुष्कं पृष्ठतो वीथी पदिका द्विपदान्यथा ।। ३२०.

दोन पाकळ्यांचे कमळ म्हणजे मुख्य मार्ग, त्याच्या कडेला पट्ट्या असाव्यात आणि दिशांना कमळे असावीत. मागच्या बाजूला चार वाटांचे रस्ते असावेत आणि इतरत्र दोन पाकळ्यांचे मार्ग असावेत.

कण्ठोपकण्ठयुक्तानि द्वारान्यब्जन्तु मध्यतः । पञ्चाब्जमण्डले ह्यस्मिन् सितं पीतञ्च पूर्व्वकम् ।। ३२०.

दारांना गळा आणि उपगळा युक्त असावेत, मध्यभागी कमळे असावीत. या पाच कमळांच्या मंडलात पूर्वेकडील कमळ पांढरे आणि पिवळे असावे.

वैदूर्य्याभं दक्षिणाब्जं कुन्दाभं वारुणं कजम् । उत्तराब्जन्तु शङ्गाभमन्यत् सर्व्वं विचित्रकम् ।। ३२०.

दक्षिणेकडील कमळ वैदूर्यसारखे, पश्चिमेकडील कमळ कुंदासारखे, उत्तर दिशेचे कमळ शंखासारखे असावे. उरलेली सर्व कमळे विविध रंगरूपात असावीत.

सर्व्वकामप्रदं वक्ष्ये दशहस्तन्तु मण्डलम् । विकारक्तन्तुर्य्याश्रं द्वारन्तु द्विपदं भवेत् ।। ३२०.

आता मी सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, दहा हात लांबीचे मंडळ सांगतो. मुख्य मार्ग चार वाटांचा असावा आणि दार दोन पाकळ्यांचे असावे.

मध्ये पद्मं पूर्व्ववच्च विघ्नध्वंसं वदाम्यथ । चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृतञ्चैव करद्वयम् ।। ३२०.

मध्यभागी पूर्वीप्रमाणेच कमळ असावे. आता विघ्नांचा नाश करणाऱ्या रचनेचे वर्णन करतो. चार हात लांबीचे नगर तयार करावे आणि ते दोन हातांनी वेढावे.

वीथिका हस्तमात्रन्तु स्वस्तिकैर्वहुभिर्वृता । हस्तमात्राणि द्वाराणि दिशु वृत्तं सपद्मकम् ।। ३२०.

मुख्य मार्ग एका हाताच्या रुंदीचा असावा आणि त्याभोवती अनेक स्वस्तिकांनी सजवावा. दारे प्रत्येक दिशेला एका हाताच्या आकाराची, गोलाकार आणि कमळांनी युक्त असावीत.

पद्मानि पञ्च शुक्लानि मध्ये पूज्यश्च निष्कलः । हृदयादीनि पूर्व्वादौ विकदिक्ष्वस्त्राणि वै यजेत् ।। ३२०.

पाच पांढरी कमळे ठेवावीत आणि मध्यभागी निर्गुण रूपाची पूजा करावी. पूर्वेकडून सुरुवात करून हृदय वगैरे अस्त्रे मध्यदिशांमध्ये अर्पण करावीत.

प्राग्‌वच्च पञ्च ब्रह्माणि बुद्ध्याधारमतो वदे . शतभागो तिथिभागे पद्मं लिङ्गाष्टकं दिशि ।। ३२०.

पूर्वीप्रमाणेच पाच ब्रह्मांची स्थापना करावी, बुद्धी आधार मानावी. तिथीच्या शंभराव्या भागात, दिशांना एक कमळ आणि आठ लिंगे ठेवावीत.

मे खलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत् । आचार्य्यो बुद्धिमाश्रित्य कल्पयेच्च लतादिकम् ।। ३२०.

गळा आणि उपगळा यांच्या मापाने दार दोन पाकळ्यांचे असावे. आचार्याने बुद्धीच्या आधाराने वेल वगैरे रचना तयार करावी.

चतुःपट्‌पञ्चमाष्टादि खाछिशाद्यादि मण्डलम् । खाक्षीन्दुसूर्य्यगं सर्वं खाक्षि चैवेन्दुवर्णनात् ।। ३२०.

चार, पाच, आठ आणि पुढील क्रमाने 'ख' आणि 'शि' पासून सुरू होणारे मंडळ तयार करावे. सर्व मंडळे 'ख', चंद्र आणि सूर्याशी संबंधित आहेत आणि 'ख' व 'अक्षी' चंद्राच्या रंगाने वर्णन केली जातात.

चत्वारिंशदधिकानि चतुर्द्दशसतानि हि । मण्डलानि हरेःशम्भोर्देव्याः सूर्य्यस्य सन्ति च ।। ३२०.

चौदाशे चाळीस मंडळे हरि, शंभू, देवी आणि सूर्य यांची आहेत.

दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं श्रृणु । दिक्षु पञ्चत्रयञ्चैकं त्रयं पञ्च च लोमयेत् ।। ३२०.

दहा आणि सात विभागांत वेल आणि लिंगाची उत्पत्ती कशी होते ते ऐक. दिशांना पाच तीनच्या जोड्या, एक तीन आणि पाच अशा रचना कराव्यात.

ऊद्‌र्ध्वगो द्विपदे लिङ्गमन्दिरं पार्श्वकोष्ठयोः । मध्येन द्विपदं पद्ममथ चैकञ्च पङ्कजं ।। ३२०.

वरच्या भागात दोन पाकळ्यांच्या जागेत लिंगमंदिर असते, बाजूला कोष्टके असतात. मध्यभागी दोन पाकळ्यांचे कमळ आणि त्यानंतर एक कमळ असते.

लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रेपदद्वारमलोपनात् । तत्पार्श्वशोभाः षड्‌लोप्य लताः शेषास्तथा हरेः ।। ३२०.

लिंगाच्या दोन्ही बाजूंना शुभ द्वार नसल्यामुळे सहा वेल काढून टाकाव्यात, उरलेल्या वेल हरिच्या असतात.

ऊद्‌र्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम् . रश्मिमानसमायुक्तवेदलोपाच्च शोभिकम् ।। ३२०.

वरच्या दोन पाकळ्यांची जागा वगळली जाते आणि हरिच्या आठ शुभ रूपांची आठवण ठेवली जाते. किरणे आणि मन वगळल्याने सुंदर रूप प्रस्थापित होते.

पञ्चविंशतिकं पद्मं ततः पीठमपीठकम् । द्वयं द्वयं रक्षयित्वा उपशोभास्तथाष्ट च ।। ३२०.

पंचवीस पाकळ्यांचे कमळ, त्यानंतर पिंठ आणि उपपिंठ तयार करावे. दोन दोन जपून ठेवावेत आणि आठ उपशोभा असाव्यात.

देव्यादिख्यापकं भद्रं बृहन्मध्ये परं लघु । मध्ये नवपदं पद्मं कोणे भद्रचतुष्टयम् ।। ३२०.

देवी आणि इतरांचे सूचक शुभ रूप मध्यभागी मोठे आणि शेवटी सूक्ष्म असते. मध्यभागी नवपदांचे कमळ असावे आणि कोपऱ्यांत चार शुभ रूपे असावीत.

त्रयोदशपदं शेषं बुद्ध्याधारन्तु मण्हलं । शतपत्रं षष्ट्यधिकं बुद्ध्याधारं हरादिषु ।। ३२०.

उरलेली तेरा पावले ही बुद्धीचे आणि मण्डलाचे आधार आहेत. शंभर पाकळ्यांचे, त्यात आणखी साठ असलेले, हे बुद्धीचे आधार हरि वगैरे देवतांमध्ये मानले जातात.

ईश्वर उवाच अस्त्रयागः पुरा कार्य्यः सर्वकर्म्मसु सिद्धिदः । मध्ये पूज्यं शिवाद्यस्त्रं वज्रादीन् पूर्वतः क्रमात् ।। ३२१.

ईश्वर म्हणाले— सर्व कर्मांमध्ये यश मिळवण्यासाठी आधी अस्त्रयाग करावा लागतो. मध्ये शिवाचे आणि इतर देवतांचे अस्त्र पूजाविधीने पूजावेत; पूर्वेकडून क्रमाने वज्र वगैरे अस्त्रांची पूजा करावी.