अग्निपुराणम्

प्रथमे कर्णिका तत्र पुष्करैर्न्नवभिर्युता । केशराणि चतुर्व्विशद्वितीयेऽथ तृतीयके ।। ३२०.

पहिल्या वर्तुळात कर्णिका असावी, नऊ पाकळ्यांसह जोडलेली. दुसऱ्या आणि तिसऱ्या वर्तुळात चोवीस केशरे असावीत.

दलसन्धिर्गजकुम्भनिभान्तर्यद्दलाग्रकम् । पञ्चमे व्योमरूपन्तु संसक्तं कमलं स्मृतं ।। ३२०.

जिथे कमळाच्या पाकळ्यांची सांधणी हत्तीच्या कपाळासारखी दिसते आणि पाकळीचं टोक जुळलेलं असतं, तिथे पाचव्या ठिकाणी आकाशाच्या स्वरूपात एकत्रित कमळ मानलं जातं.

असंसक्ते दलाग्रे तु दिग्भागैर्विस्तराद्भजेत् ।. भागद्वयपरित्यागाद्वस्वंशैर्वर्त्तयेद्दलम् ।। ३२०.

जर पाकळीचं टोक जुळलेलं नसेल, तर त्या पाकळीला दिशा धरून मोठ्या प्रमाणात विभागावं; दोन भाग बाजूला ठेवून उरलेल्या सहा भागांतून पाकळी तयार करावी.

सन्धिविस्तरसूत्रेण तन्मूलादञ्जयेद्दलम् सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धमेतद्भवेत्तथा ।। ३२०.

सांधणीच्या रुंदीच्या दोरीने, त्या पाकळीच्या मुळापासून उजवी-डावी अशा आलटून पालटून ओढावं, म्हणजे ती पाकळी हळूहळू वाढत जाईल.

अथ वा सन्धिमध्यात्तु भ्रामयेदर्द्धचन्द्रवत् । सन्धिद्वयाग्रसूत्रं वा बालपद्मन्तथा भवेत् ।। ३२०.

किंवा सांधणीच्या मधून अर्धचंद्रासारखी फिरवावी; किंवा दोन सांधणीच्या टोकापासून दोरीने ओढावं, असं केल्याने बाळकमळ तयार होतं.

. सन्धिसूत्रार्द्धमानेन पृष्ठतः परिवर्त्तयेत् । तीक्ष्णाग्रन्तु सुवातेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम् ।। ३२०.

सांधणीच्या दोरीच्या अर्ध्या मापाने मागून वळवावं; तीक्ष्ण टोक आणि मंद वाऱ्याने ते कमळ भोग आणि मुक्ती देणारं ठरतं.

मुक्तवृद्धौ च वश्यादौ बालं पद्मं समानकं । नवनाभंनवहस्तं भागैर्म्मन्त्रात्मकैश्च तत् ।। ३२०.

मुक्त स्वरूपात आणि वाढलेल्या अवस्थेत, तसेच वश करण्यासाठी, बाळकमळ सारखंच करावं, त्याला नवीन नाभी आणि नऊ हातांचं माप द्यावं, आणि मंत्रमय भागांनी ते सजवावं.

मध्येऽव्जं पट्टिकावीजं द्वारेणाब्जस्य मानतः । कण्ठोपकण्ठमुक्तानि तद्वाह्ये वीथिका मता ।। ३२०.

मध्यभागी कमळ असतं, त्यात पट्टीचं बीज असतं; कमळाच्या प्रवेशद्वारी योग्य माप घ्यावं; गळा आणि उपगळ्याच्या मण्यांची माळ त्याच्या बाहेर असते, आणि त्यापलीकडे वाट असते.

पञ्चभागान्विता सा तु समन्ताद्दशभागिका । दिग्विदिक्ष्वष्ट पद्मानि द्वारपद्मं सवीथिकम् ।। ३२०.

ती वाट पाच भागांनी युक्त असते, आणि सर्व बाजूंनी दहा भागांची असते; दिशांना आणि कोपऱ्यांना आठ कमळं, द्वारकमळ आणि त्याची वाट असते.

तद्वाह्ये पञ्च पदिका वीथिका यत्र भूषिता । पद्मवद्‌द्वारकण्ठन्तु पदिकञ्चौष्ठकण्ठकं ।। ३२०.

त्या बाहेर पाच पदिका असतात, जिथे वाटा शोभिवंत असतात; कमळासारखंच, द्वाराचा गळा, पदिका आणि आठ भागांचा गळा असतो.

कपोलं पदिकं कार्य्यं दिक्षु द्वारत्रयं स्फुटम् । कोणबन्धं त्रिपट्टन्तु द्विपट्टं वज्रवद्भवेत् ।। ३२०.

कपाळ पदिकासारखं करावं, दिशांना तीन द्वारं स्पष्टपणे असावीत; कोपऱ्याचं बंधन तिप्पट पट्टीचं असावं, आणि दुहेरी पट्टी वज्रासारखी असावी.

मध्यन्तु कमलं शुक्लं पीतं रक्तञ्च नीलकम् । पीतशुक्लञ्च धूम्रञ्च रक्तं पीतञ्च मुक्तिदम् ।। ३२०.

मध्यभागी कमळ पांढरं, पिवळं, लाल आणि निळं असतं; पिवळं-पांढरं, धुरकट, लाल आणि पिवळं, असं हे मुक्ती देणारं आहे.

पूर्व्वादौ कमलान्यष्ट शिवविष्ण्वादिकंजपेत् . प्रासादमध्यतोऽभ्यर्च्य शक्रादीन्व्जकादिषु ।। ३२०.

पूर्वेकडून सुरुवात करून आठ कमळं शिव, विष्णू आणि इतरांसाठी तयार करावीत; मंदिराच्या मध्यभागी पूजा करावी, आणि इंद्रादींची पूजा कमळांमध्ये करावी.

अस्त्राणि वाह्यवीथ्यान्तु विष्ण्वादीनश्वमेधभाक् । पवित्रारोहणादौ च महामण्डलमालिखेत् ।। ३२०.

शस्त्रं बाह्य वाटेवर ठेवावीत, विष्णू वगैरे अश्वमेधाचा हक्क असणाऱ्यांसाठी; पवित्र आरोहणाच्या सुरुवातीला महा मंडळ आखावं.

अष्टहस्तं पुरा क्षेत्रं रसपक्षैर्विवर्त्तयेत् । द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पदिका ततः ।। ३२०.

पूर्वी, क्षेत्र आठ हातांचं होतं, रसाच्या भागांनी ते फिरवावं; मध्यभागी दोन पाकळ्यांचं कमळ, त्यानंतर वाट आणि पदिका असते.

दिग्विदिक्षु ततोऽष्ठै च नीलाब्जानि विवर्त्तयेत् । मध्यपद्मप्रमाणेन त्रिंशत्पद्मानि तानि तु ।। ३२०.

नंतर, दिशांना आणि कोपऱ्यांना आठ निळ्या कमळांची रचना करावी; मध्य कमळाच्या मापाने तिथे तीस कमळं असतात.

. दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च । तत्‌पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्द्धतः ।। ३२०.

ही कमळं पाकळ्यांच्या सांधणीशिवाय आणि निळ्या रंगाची असतात; त्यांच्या मागे पदिका, वाटा आणि त्यांच्या वरती स्वस्तिक असतात.

. द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु . वर्त्तयेत् स्वस्तिकांश्तत्र वीथिका पूर्व्ववद्वहिः ।। ३२०.

त्याचप्रमाणे, आठ दोन पाकळ्यांची कमळं त्यांच्या भागांनुसार तयार करावीत; तिथे स्वस्तिक काढावेत आणि बाहेर वाटा पूर्वीसारख्या असाव्यात.

द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठयुतानि तु । वक्त्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथका पूर्व्ववद्वहिः ।। ३२०.

द्वारं, कमळासारखी, उपगळ्याच्या भागांसह असतात; तिथे स्वस्तिक काढावेत आणि बाहेर वाटा पूर्वीसारख्या असाव्यात.

स्वस्तिकादि विचित्रञ्च सर्व्वकामपदं गुह । पञ्चाब्जं पञ्चहस्तं स्यात् समन्ताद्दशभाजितम् ।। ३२०.

गुहा, स्वस्तिक आणि इतर सुंदर आकार, तसेच सर्व इच्छा पूर्ण करणारे पाद तयार करावे. पाच कमळांची रचना पाच हात लांबीची असावी आणि सर्व बाजूंनी दहा समान भागांत विभागावी.

द्विपदं कमलं वीथी पट्टिका दिक्षु पङ्कजम् । चतुष्कं पृष्ठतो वीथी पदिका द्विपदान्यथा ।। ३२०.

दोन पाकळ्यांचे कमळ म्हणजे मुख्य मार्ग, त्याच्या कडेला पट्ट्या असाव्यात आणि दिशांना कमळे असावीत. मागच्या बाजूला चार वाटांचे रस्ते असावेत आणि इतरत्र दोन पाकळ्यांचे मार्ग असावेत.

कण्ठोपकण्ठयुक्तानि द्वारान्यब्जन्तु मध्यतः । पञ्चाब्जमण्डले ह्यस्मिन् सितं पीतञ्च पूर्व्वकम् ।। ३२०.

दारांना गळा आणि उपगळा युक्त असावेत, मध्यभागी कमळे असावीत. या पाच कमळांच्या मंडलात पूर्वेकडील कमळ पांढरे आणि पिवळे असावे.

वैदूर्य्याभं दक्षिणाब्जं कुन्दाभं वारुणं कजम् । उत्तराब्जन्तु शङ्गाभमन्यत् सर्व्वं विचित्रकम् ।। ३२०.

दक्षिणेकडील कमळ वैदूर्यसारखे, पश्चिमेकडील कमळ कुंदासारखे, उत्तर दिशेचे कमळ शंखासारखे असावे. उरलेली सर्व कमळे विविध रंगरूपात असावीत.

सर्व्वकामप्रदं वक्ष्ये दशहस्तन्तु मण्डलम् । विकारक्तन्तुर्य्याश्रं द्वारन्तु द्विपदं भवेत् ।। ३२०.

आता मी सर्व इच्छा पूर्ण करणारे, दहा हात लांबीचे मंडळ सांगतो. मुख्य मार्ग चार वाटांचा असावा आणि दार दोन पाकळ्यांचे असावे.

मध्ये पद्मं पूर्व्ववच्च विघ्नध्वंसं वदाम्यथ । चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृतञ्चैव करद्वयम् ।। ३२०.

मध्यभागी पूर्वीप्रमाणेच कमळ असावे. आता विघ्नांचा नाश करणाऱ्या रचनेचे वर्णन करतो. चार हात लांबीचे नगर तयार करावे आणि ते दोन हातांनी वेढावे.

वीथिका हस्तमात्रन्तु स्वस्तिकैर्वहुभिर्वृता । हस्तमात्राणि द्वाराणि दिशु वृत्तं सपद्मकम् ।। ३२०.

मुख्य मार्ग एका हाताच्या रुंदीचा असावा आणि त्याभोवती अनेक स्वस्तिकांनी सजवावा. दारे प्रत्येक दिशेला एका हाताच्या आकाराची, गोलाकार आणि कमळांनी युक्त असावीत.

पद्मानि पञ्च शुक्लानि मध्ये पूज्यश्च निष्कलः । हृदयादीनि पूर्व्वादौ विकदिक्ष्वस्त्राणि वै यजेत् ।। ३२०.

पाच पांढरी कमळे ठेवावीत आणि मध्यभागी निर्गुण रूपाची पूजा करावी. पूर्वेकडून सुरुवात करून हृदय वगैरे अस्त्रे मध्यदिशांमध्ये अर्पण करावीत.

प्राग्‌वच्च पञ्च ब्रह्माणि बुद्ध्याधारमतो वदे . शतभागो तिथिभागे पद्मं लिङ्गाष्टकं दिशि ।। ३२०.

पूर्वीप्रमाणेच पाच ब्रह्मांची स्थापना करावी, बुद्धी आधार मानावी. तिथीच्या शंभराव्या भागात, दिशांना एक कमळ आणि आठ लिंगे ठेवावीत.

मे खलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत् । आचार्य्यो बुद्धिमाश्रित्य कल्पयेच्च लतादिकम् ।। ३२०.

गळा आणि उपगळा यांच्या मापाने दार दोन पाकळ्यांचे असावे. आचार्याने बुद्धीच्या आधाराने वेल वगैरे रचना तयार करावी.